યસ્યયસ્ય ગયાશ્રાદ્ધં સ કરોતિ દિને વણિક્
જે માટે વેપારી ગયામાં શ્રાદ્ધ કરે છે, દરેક દિવસે—
બ્રવીતિ ચ મહાભાગ પ્રસાદેન તવાનઘ
તે કહે છે, 'હે મહાભાગ્યશાળી, તમારી કૃપાથી, હે નિર્દોષ—'
સ કૃત્વા ધનલોભાચ્ચ પ્રેતાનાં સત્કૃતિં વણિક્
પિતૃઓને આદર આપીને, વેપારી ધનની લાલચથી—
શ્રવણદ્વાદશીયોગે પૂજયિત્વા જનાર્દનમ્
શ્રાવણ દ્વાદશીના પ્રસંગે, જનાર્દનની પૂજા કરીને—
મહાનદીસંગમેષુ પ્રતિવર્ષં યુધિષ્ઠિર
મહાનદીઓના સંગમ પર, દર વર્ષે, હે યુધિષ્ઠિર—
અવાપ પરમં સ્થાનં દુર્લભં ચાત્ર માનવૈઃ શીતલામલપાનીયાઃ પુષ્કરિણ્યો મનોહરાઃ ।। 4.75.
એ પરમ સ્થાન પ્રાપ્ત કરે છે, જે માનવ માટે દુર્લભ છે; ત્યાં ઠંડા, શુદ્ધ પાણીવાળી, સુંદર તળાવો છે.
તં દેશમાસાદ્ય વણિઙ્ મહાત્મા સુતપ્તજાંબૂનદભૂષિતાંગઃ
તે દેશમાં પહોંચીને, મહાત્મા વેપારી, સારી રીતે તપ્ત સોનાના આભૂષણથી સજ્જ હતો.
ઇતિ શ્રીભવિષ્યે મહા પુરાણ ઉત્તરપર્વણિ શ્રીકૃષ્ણયુધિષ્ઠિરસંવાદે શ્રવણદ્વાદશીવ્રતવર્ણનં નામ પઞ્ચસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રી ભવિષ્ય મહાપુરાણના ઉત્તરપર્વમાં, શ્રી કૃષ્ણ અને યુધિષ્ઠિરના સંવાદમાં, શ્રાવણ દ્વાદશી વ્રતનું વર્ણન નામે પચાસપંચોતેરમો અધ્યાય છે.
વિજયશ્રવણદ્વાદશીવ્રતવર્ણનમ્ સર્વપાપપ્રશમનઃ સર્વસૌખ્યપ્રદાયકઃ
વિજય શ્રાવણ દ્વાદશી વ્રતનું વર્ણન— જે બધા પાપો દૂર કરે છે અને સર્વ સુખ આપે છે.
એકાદશી યદા સા સ્યાચ્છ્રવણેન સમન્વિતા
જ્યારે એકાદશી શ્રાવણ નક્ષત્ર સાથે આવે છે—
બલવાનજિતો દૈત્યો બલિર્નામા મહાબલઃ તતો દેવા મહાવિષ્ણું ગત્વા વચનમૂચિરે
અજેય દૈત્ય, બલિ નામે શક્તિશાળી હતો; ત્યારે દેવતાઓ મહા વિષ્ણુ પાસે જઈને કહ્યું.
જહિ દૈત્યં મહાબાહો બલિં બલનિષૂદન
'હે મહાબાહુ, હે બલનાશક, બલિ દૈત્યને સંહાર કરો.'
ઉવાચ વાક્યં કાલજ્ઞો દેવાનાં હિતકામ્યયા
તે, યોગ્ય સમય જાણતા, દેવતાઓના હિત માટે વાત કરી.
તપસા ભાવિતાત્માનં શાન્તં દાન્તં જિતેન્દ્રિયમ્ તપસોન્તઃ સુબહુના કાલે નાસ્ય ભવિષ્યતિ
જેનો આત્મા તપથી શુદ્ધ, શાંત, સંયમી અને ઇન્દ્રિયજિત છે— ઘણાં તપથી, યોગ્ય સમયે, તેનો અંત આવશે.
યદા વિનયસમ્પન્નં જ્ઞાસ્યે કાલેન કેનચિત્
જ્યારે સમયની સાથે કોઈ વિનયથી ભરપૂર વ્યક્તિને ઓળખીશ,
અદિતિર્માં પ્રપન્ના વૈ પુત્રાર્થે પુત્રલોભિની
અદિતી મને પુત્રની ઇચ્છાથી, સંતાનની લાલચમાં, મળવા આવી હતી.
તદ્દેવાનાં હિતં સર્વે ચાહિતં તુ સુરદ્વિષામ્ 4.76.
આ બધાં દેવતાઓ માટે હિતરૂપ અને દેવદ્વેષીઓ માટે અહિતરૂપ બનશે.
એવમુક્તા ગતા દેવાઃ કાર્યં વિષ્ણુરચિંતયત્ અદિતિર્વરયામાસ વાંછિતં મે ભવિષ્યતિ
આ રીતે કહીને દેવતાઓ ચાલ્યા ગયા; विष्णુએ કાર્ય વિશે વિચાર્યું, અને અદિતીએ મનમાં કહ્યું, 'મારી ઇચ્છા પૂરી થશે.'
અથ કાલે બહુતિથે ગતે સા ગર્ભિણી હ્યભૂત્
પછી ઘણો સમય પસાર થયા પછી, અદિતી ગર્ભવતી બની.
હ્રસ્વપાદં હ્રસ્વકાયં મહચ્છિરસમર્ભકમ્
એક બાળક જન્મ્યું, જેના પગ નાના, શરીર નાનું અને માથું મોટું હતું.
દૃષ્ટ્વા તુ વામનં જાતં યદિ સા વક્તુમુદ્યતા
જ્યારે વામન જન્મ્યો, ત્યારે અદિતી બોલવા માટે તૈયાર થઈ.
એકાદશ્યાં ભાદ્રપદે શ્રવણેન નરોત્તમ
ભાદરવા મહિનાની એકાદશી, શ્રવણ નક્ષત્રમાં, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ,
ભયં બભૂવ દૈત્યાનાં દેવાનાં તોષ આભવત્
દૈત્યોમાં ભય પેદા થયો અને દેવતાઓમાં આનંદ છવાયો.
ચકાર કશ્યપો ધીમાન્પ્રજાપતિરનુદ્યતઃ
કશ્યપ, બુદ્ધિશાળી પ્રજાપતિ, વિલંબ કર્યા વિના વિધિ કરી.
કુશસ્વચ્છોદકધરઃ કમંડલુવિભૂષિતઃ
પવિત્ર પાણી લઈને, કમંડલથી સજ્જ, પવિત્ર કુશ પર ઊભા રહ્યા.
દૃષ્ટ્વા બલિમથોવાચ વામનોઽભ્યેત્ય તત્ક્ષણમ્
બલિને જોઈને, વામન તત્કાળ આગળ આવ્યો અને બોલ્યો.
પાદત્રયપ્રમાણેન પઠનાર્થે સ્થિતો હ્યસિ 4.76.
તમે ત્રણ પગલાંની માપથી પાઠ માટે અહીં ઊભા છો.
તતો વર્દ્ધિતુમારબ્ધો વામનોઽનંતવિક્રમઃ
પછી અનંત પગલાંવાળા વામને વધવા શરૂ કર્યું.
તાભ્યામિંદ્રાદિકાઁલ્લોકાઁલ્લલાટે બ્રહ્મણઃ પદમ્
એ બે પગલાંથી, તેણે ઇન્દ્ર અને અન્ય લોકોથી બ્રહ્માના લલાટ સુધી પહોંચ્યું.
તદ્દૃષ્ટ્વા મહદાશ્ચર્યં સિદ્ધા દેવર્ષયસ્તથા
એ મહાન અચંબો જોઈને, સિદ્ધો અને દેવર્ષિઓ પણ આશ્ચર્યમાં પડી ગયા.