ભૃગ્વાદ્યૈર્મુનિભિઃ સર્વૈર્બ્રાહ્મણૈર્વેદપારગૈઃ
ભૃગુ વગેરે બધા ઋષિઓએ અને વેદોમાં પારંગત બ્રાહ્મણોએ પણ આ વ્રતનું પાલન કર્યું છે.
અદ્યપ્રભૃતિ ચૈવેયં ખ્યાતિં યાસ્યતિ ભૂતલે
આજે પછીથી આ વ્રત ધરતી પર પ્રસિદ્ધ થશે.
એષા પુલસ્ત્યમુનિના કથિતા કુરુનંદન 4.74.
કુરુનંદન, આ વાત પુલસ્ત્ય મુનિએ કહી છે.
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો વિષ્ણુલોકે મહીયતે વિષ્ણુભક્તેન કર્તવ્યા સંસારભયભીરુણા
જે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે, તે વિષ્ણુના લોકમાં સન્માન પામે છે; સંસારના ભયથી ડરતા વિષ્ણુભક્તે આ વ્રત કરવું જોઈએ.
ભીમેન યા કિલ પુરા સમુપોષિતા ચ રાત્રૌ ઘટસ્થિરસુશતિલવારિધારા
આ જ વ્રત ભીમએ પણ રાત્રે તિલ, ચોખા અને પાણીથી ભરેલા ઘડામાં રાખીને પાલન કર્યું હતું.
ઇતિ શ્રીભવિષ્યે મહાપુરાણ ઉત્તરપર્વણિ શ્રીકૃષ્ણયુધિષ્ઠિરસંવાદે ભીમદ્વાદશીવ્રતવર્ણનં નામ ચતુઃસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીમદ્ ભવિષ્ય મહાપુરાણના ઉત્તરપર્વમાં શ્રીકૃષ્ણ અને યુધિષ્ઠિરના સંવાદમાં ભીમ દ્વાદશી વ્રતનું વર્ણન કરતો ચૌસઠમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
શ્રવણદ્વાદશીવ્રતવર્ણનમ્ એકા યા દ્વાદશી પુણ્યા તાં વદસ્વ મમાનઘ
શ્રવણ દ્વાદશી વ્રતનું વર્ણન. હે નિર્દોષ, એ એક પુણ્યમય દ્વાદશી વિશે મને કહો.
સર્વકામપ્રદા પુણ્યા ચોપવાસે મહાફલા
આ વ્રત સર્વ ઇચ્છા પૂર્ણ કરે છે, પુણ્યદાયી છે અને ઉપવાસથી મહાફળ આપે છે.
સંગમે સરિતાં સ્નાત્વા દ્વાદશ્યાં સમુપોષિતઃ
નદીઓના સંગમ પર સ્નાન કરીને, દ્વાદશીના દિવસે ઉપવાસ કરવો જોઈએ.
બુધશ્રવણદ્વાદશ્યામેવં વૈ સંયતો ભવેત્
બુધવારે શ્રવણ યુક્ત દ્વાદશી આવે ત્યારે મનુષ્યે એમ જ આત્મસંયમ રાખવો જોઈએ.
દ્વાદશી શ્રવણોપેતા યદા ભવતિ ભારત સોપવાસઃ સમાપ્નોતિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા
હે ભારત, જ્યારે દ્વાદશી શ્રવણ સાથે આવે ત્યારે ઉપવાસથી તેનું પાલન કરવું જોઈએ; તેમાં વધુ વિચાર કરવાની જરૂર નથી.
જલપૂર્ણે તથા કુંભે સ્થાપયિત્વા વિચક્ષણઃ
પાણીથી ભરેલા ઘડામાં વસ્તુઓ મૂકી, સમજદારીથી કાર્ય કરવું જોઈએ.
તસ્ય સ્કંધે સુઘટિતં સ્થાપયિત્વા જનાર્દનમ્
તેના ખભા પર જનાર્દનને મજબૂતીથી બેસાડ્યો.
સ્નાપયિત્વા વિધાનેન સિતચંદન ચર્ચિતમ્
પછી, નિયમ પ્રમાણે, સફેદ ચંદન લગાડી, તેમને સ્નાન કરાવ્યું.
ૐ નમો વાસુદેવાયેતિ શિરઃ સંપૂજયદ્ધરેઃ
'ૐ નમો વાસુદેવાય' કહેતાં, હરિના માથાનું પૂજન કર્યું.
ૐ નમઃ શ્રીમતે વક્ષો ભુજૌ સર્વાસ્ત્રધારિણે 4.75.
'ૐ નમઃ શ્રીમતે' મંત્ર બોલી, સર્વાસ્ત્રધારીના છાતી અને હાથનું પૂજન કર્યું.
ત્રૈલોક્યજનકાયેતિ એવં સંપૂજયેદ્ધરિમ્
'ત્રૈલોક્યજનકાય' મંત્રથી પણ, એમ કરીને હરિનું પૂજન કર્યું.
અનેન વિધિના રાજન્પુષ્પૈર્ધૂપૈઃ સમર્ચયેત્
આ રીતે, રાજા, ફૂલો અને ધૂપથી પૂજન કરવું જોઈએ.
સોદકાંશ્ચ નવાન્કુંભાઞ્છક્ત્યા દદ્યાદ્વિચક્ષણઃ
પાણી ભરેલા નવા કુંભો યથાશક્તિ આપવા જોઈએ.
પ્રભાતે વિમલે સ્નાત્વા સંપૂજ્ય ગરુડધ્વજમ્ તતઃ પુષ્પાંજલિં બદ્ધ્વા મંત્રમેતમુદીરયેત્
સવારના શુદ્ધ પાણીથી સ્નાન કરી, ગરુડધ્વજનું પૂજન કરીને, પછી ફૂલો સાથે હાથે અંજલિ બાંધી, આ મંત્ર બોલવો જોઈએ:
નમો નમસ્તે ગોવિન્દ બુધશ્રવણ સંજ્ઞક
નમો નમસ્તે ગોવિંદ, બુધશ્રવણ નામે પ્રસિદ્ધ.
એવં સંપૂજ્ય ગોવિંદ બ્રાહ્મણં પૂજયેત્તતઃ પુરાણજ્ઞે વિશેષેણ વિધિવત્સંપ્રદાપયેત્
આ રીતે ગોવિંદનું પૂજન કરીને, પછી બ્રાહ્મણનું સન્માન કરવું અને ખાસ કરીને પુરાણજ્ઞને નિયમ પ્રમાણે દાન આપવું.
દ્વાદશ્યાં શ્રવણે યુક્તે અશેષાહસ્કરાન્વિતે
દ્વાદશી તિથિએ, જ્યારે શ્રવણ નક્ષત્ર અને સૂર્યના બધા કિરણો જોડાય છે,
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ અત્રાપ્યુદાહરંતીમમિતિહાસં પુરાતનમ્
શ્રીકૃષ્ણ બોલ્યા: અહીં પણ, હું એક પ્રાચીન કથા કહું છું.
દેશો દશાર્ણકો નામ તસ્ય ભાગે તુ પશ્ચિમે
દશાર્ણક નામનું એક પ્રદેશ છે, તેના પશ્ચિમ ભાગમાં,
સુતપ્તસિકતા ભૂમિર્યત્ર દુષ્ટા મહોરગાઃ 4.75.
ત્યાં જમીન તપેલી રેતીથી ભરેલી છે, જ્યાં ભયાનક સાપો રહે છે.
શમીખદિરપાલાશકરીરૈઃ પીલુભિઃ સહ
શમી, ખદિર, પાલાશ, કરી અને પીલુના વૃક્ષો સાથે,
દગ્ધપ્રાણિગણાકીર્ણા યત્ર ભૂર્દ્દૃશ્યતે ક્વચિત્
ક્યારેક ત્યાં જમીન પર સળગેલા પ્રાણીઓના અવશેષો જોવા મળે છે.
કદાચિદપિ દૃશ્યંતે ભ્રામ્યન્તો હિ વિહગમાઃ ઉત્કૃત્તજીવિતા રાજન્દૃશ્યંતે વિહગોત્તમાઃ
ક્યારેક પક્ષીઓ ભટકી રહ્યા હોય એવું દેખાય છે, રાજા; શ્રેષ્ઠ પક્ષીઓ પણ ત્યાં મૃત્યુ પામેલા જોવા મળે છે.
તૃષાતુરાશ્ચ સહસા મૃગાઃ સૈકતમાગતાઃ
પ્યાસે પ્રાણીઓ અચાનક રેતાળ જમીન પર આવી પહોંચે છે.