ત્રયસ્ત્રિંશદ્દેવકોટ્યો રોમકૂપે વ્યવસ્થિતાઃ
ત્રેત્રીસ કરોડ દેવતાઓ વાળના રંધ્રોમાં સ્થિત છે.
ચત્વારઃ સાગરાઃ પ્રોક્તા ગવાં યે તુ પયોધરાઃ
ચાર સમુદ્રો ગાયની દૂધની છાતી તરીકે કહેવાયા છે.
જઠરે ગાર્હપત્યોઽગ્નિર્દક્ષિણાગ્નિર્હૃદિસ્થિતઃ
પેટમાં ગૃહાગ્નિ છે; હૃદયમાં દક્ષિણાગ્નિ સ્થિત છે.
અસ્થિવ્યવસ્થિતાઃ શૈલા મજ્જાસુ ક્રતવઃ સ્થિતાઃ
હાડકાંમાં પર્વતો સ્થિત છે; મજ્જામાં યજ્ઞો સ્થિત છે.
સુરક્તપીતકૃષ્ણાદૌ ગવાં વર્ણે વ્યવસ્થિતાઃ
લાલ, સફેદ, પીળા અને કાળા રંગમાં ગાયના સ્વરૂપો સ્થિત છે.
સંસ્મૃત્ય તત્ક્ષણાદ્ગૌરી ઇયેષ સદૃશીં તનુમ્
એનું સ્મરણ કરતાં જ ગૌરીએ એ જ સ્વરૂપની ઈચ્છા કરી.
ષડુન્નતાં પઞ્ચનિમ્નાં મંડૂકાક્ષીં સુવાલધિમ્ 4.69.
છ ભાગ ઊંચા અને પાંચ ભાગ નીચા, દેડકાની જેમ આંખો અને સુંદર પૂંછના વાળ સાથે.
સુશીલાં ચ સુતસ્નેહાં સુક્ષીરાં સુપયોધરામ્
સારા સ્વભાવની, બચ્ચાને પ્રેમ કરતી, મીઠું દૂધ અને સુંદર છાતી ધરાવતી.
ચર્યયા પ્રતરન્હૃષ્ટો મહાદેવઃ સ્વચેતસિ
ગાયની ચાલથી મહાદેવ સવારમાં પોતાના મનમાં આનંદિત થયા.
દત્ત્વા કુલપતેઃ પાર્શ્વં ભૃગોસ્તાં ગાં ન્યવેદયત્
કુલપતિના બાજુએ ગાય આપી, મહાદેવે એ ગાય ભૃગુને સોંપી.
ન્યાસરૂપાં દદૌ ધેનું રક્ષિત્વા તાં દિનદ્વયમ્
બે દિવસ ગાયની રક્ષા કરીને, એ ગાયને જમા તરીકે આપી.
અન્તર્દ્ધિમગમદ્દેવઃ પુનર્વ્યાઘ્રો બભૂવ હ
દેવ અદૃશ્ય થઈ ગયા અને ફરીથી વાઘનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.
વજ્રચક્રનખો દેવીં જ્વલત્પિંગલલોચનઃ
વજ્ર અને ચક્ર જેવા નખ, તેજસ્વી પીળા આંખો સાથે, એ દેવીએ પાસે આવ્યા.
સંપ્રાયાદાશ્રમપદં તાં ચ ધેનું સવત્સિકામ્
એ આશ્રમમાં ગયા અને એ ગાયને બચ્ચા સાથે લઈ ગયા.
હાહેત્યુચ્ચૈઃ કેચિદૂચુર્હુંહુંકારૈસ્તથાપરે
કેટલાંક ઉંચી અવાજે 'હા!' બોલ્યા; બીજા 'હુંહું' અવાજ કર્યા.
તાલાસ્ફોટાન્દદુઃ કેચિદ્વ્યાઘ્રં દૃષ્ટ્વાતિભૈરવમ્
કેટલાંક એ ભયાનક વાઘને જોઈને હાથ ફટકાર્યા.
તસ્યા વ્યાઘ્રભયાર્તાયાઃ કપિલાયા યુધિષ્ઠિર 4.69.
યુધિષ્ઠિર, કપિલા ગાય વાઘના ભયથી ડરી ગઈ હતી.
વ્યાઘ્રવત્સકયોસ્તત્ર વંદિતં સુરકિન્નરૈઃ
ત્યાં વાઘ અને તેના બચ્ચાને દેવો અને કિનરોએ પૂજ્યા હતા.
સજલં શિવલિંગં ચ શમ્ભોસ્તીર્થં તદુત્તમમ્
ત્યાં ભેજવાળું શિવલિંગ અને શંભુનું શ્રેષ્ઠ તીર્થ છે.
તત્ર સ્નાત્વા મહાતીર્થે જંબૂમાર્ગે નરાધિપ
મહારાજ, જાંબૂ માર્ગ પર આવેલા એ મહાન તીર્થમાં સ્નાન કર્યા પછી,
તતસ્તે મુનયઃ ક્રુદ્ધા બ્રહ્મદત્તાં મહાસ્વનામ્
પછી મુનિઓ ક્રોધિત થઈ બ્રહ્માની દયાથી ઉદ્ભવેલો મોટો અવાજ કર્યો.
શબ્દેન તેન વ્યાઘ્રોઽપિ મુક્ત્વા ગાવં સવ ત્સિકામ્ તં પ્રપશ્યંતિ યે પાર્થ તે રુદ્રા નાત્ર સંશયઃ
એ અવાજથી વાઘે ગાય અને તેના બચ્ચાને છોડ્યા; પાર્થે, જે તેને જુએ છે, તેઓ રુદ્ર છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.
અથ પ્રત્યક્ષતાં શ્રેષ્ઠસ્તેષાં દેવો મહેશ્વરઃ
પછી તેમના વચ્ચે શ્રેષ્ઠ દેવ મહેશ્વર પ્રગટ થયા.
ઉમાસહાયો વરદઃ સસ્વામી સવિનાયકઃ
ઉમા સાથે, આશીર્વાદ આપનાર, સ્વામી અને વિનાયક સાથે આવ્યા.
વીરભદ્રા ચ ચામુંડા ઘંટાકર્ણાદિભિર્વૃતા દેવદાનવગન્ધર્વમુનિવિદ્યાધરોરગૈઃ
વીરભદ્ર અને ચામુંડા, ઘંટાકર્ણ અને અન્ય સાથે, દેવો, દાનવો, ગંધર્વો, મુનિઓ, વિદ્યાધરો અને સર્પો સાથે ઘેરાયેલા હતા.
પ્રણમ્ય દેવદેવાય પત્નીભિઃ સહિતૈરુમા
ઉમાએ પોતાની પત્નીઓ સાથે દેવોના દેવને વંદન કર્યું.
કાર્તિકે શુક્લપક્ષે તુ દ્વાદશ્યાં નંદિનીવ્રતમ્ 4.69.
કાર્તિક મહિનામાં, શુકલપક્ષની દ્વાદશી પર નંદિની વ્રત રાખવામાં આવે છે.
ઉત્તાનપાદેન તથા વ્રતં ચીર્ણમિદં શૃણુ
ઉત્તાનપાદે પણ આ વ્રત કર્યું હતું; સાંભળો.
તસ્ય ભાર્યા દ્વયં ચાસીદ્રુચિશુઘ્નીતિ વિશ્રુતમ્
તેની બે પત્નીઓ હતી, જેનું નામ રૂચિ અને શુઘ્ની પ્રસિદ્ધ છે.
રુચ્યાઃ સમર્પિતઃ શુઘ્ન્યા ધ્રુવોઽયં રક્ષ્યતાં સખિ
રૂચિએ ધ્રુવને શુઘ્નીને સોંપ્યો: 'મિત્ર, તેને રક્ષા કર.'