११ सुगन्धोदकमिश्रैस्तु दत्त्वार्घ्यं कुसुमै रवेः । देवलोके चिरं स्थित्वा राजा भवति भूतले । । १२ स हिरण्येन चार्घेण रक्तोदकयुतेन वा । कोटीशतं तु वर्षाणां स्वर्गलोके महीयते । । १३ पद्मैरभ्यर्चनं कृत्वा रवेः स्वर्गगतो नरः । पद्मे वसति वर्षाणां स्त्रीपद्मशतसंवृतः । । १४ गुग्गुलं सघृतं दत्त्वा रवेर्भक्तिसमन्वितः
Offering water mixed with fragrant substances and flowers to the Sun, one dwells long in the world of the gods and then becomes a king on earth. By offering arghya with gold or with red water, one is honored in heaven for hundreds of millions of years. Worshipping the Sun with lotuses, a man goes to heaven and dwells among hundreds of thousands of women adorned with lotuses. Offering guggul with ghee to the Sun with devotion—
विमानेनार्कवर्णेन स याति परमां गतिम् । । ६१ आरामान्ये प्रयच्छन्ति पत्रपुष्पफलोपगान् । भानवे भक्तियुक्तास्तु ते यान्ति परमां गतिम् । । ६२ मानसं वाचिकं वापि कर्मजं यच्च दुष्कृतम् । सर्वं सूर्यप्रसादेन अशेषं च प्रणश्यति । । ६३ आर्तो वा व्याधितो वापि दरिद्रो दुःखितोऽपि वा । आदित्यं शरणं गत्वा नात्मानं शोचते नरः । । ६४ एकाहेनापि यद्भानोः पूजायाः प्राप्यते फलम् । तद्वै क्रतुशतैरिष्टैः प्राप्यते फलमुत्तमम् । । ६५ कृत्वा प्रेक्षणकं भानोर्दिव्यमायतने शुभम् । अक्षयं सर्वकामीयं राजसूयफलं लभेत् । । ६६ वेश्याकदम्बकं यस्तु दद्यात्सूर्याय भक्तितः । स गच्छेत्परमं स्थानं यत्र तिष्ठति भानुमान् । । ६७ पुस्तकं भानवे दद्याद्भारतस्य गणाधिप । सर्वपापविमुक्तात्मा विष्णुलोके महीयते । । ६८ रामायणस्य दत्वा तु पुस्तकं त्रिपुरान्तक । वाजपेयफलं प्राप्य गोपतेः पुरमाव्रजेत् । । ६९ भविष्यं साम्बसंज्ञं वा दत्त्वा सूर्याय पुस्तकम् । राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं प्राप्नोति मानवः । ।1.93.७ ० सर्वान्कामानवाप्नोति याति सूर्यसलोकताम् । सूर्यलोके चिरं स्थित्वा ब्रह्मलोकं व्रजेत्पुनः । । स्थित्वा कल्पशतं तत्र राजा भवति भूतले । । ७१ भानोरायतने यस्तु प्रपां कुर्याद्गणाधिप । स याति परमं स्थानं दिव्यं सौमनसं नरः । । ७२ शीतकाले घनं दद्यान्नराणां शीतनाशनम् । भानोरायतने देव अश्वमेधफलं लभेत् । । ७३ इतिहासपुराणाभ्यां पुण्यं पुस्तकवाचनम् । अश्वमेधसहस्रं यो नित्यं कर्तुं प्रवर्तते । । न तत्फलमवाप्नोति यदाप्नोत्यस्य कर्मणः । । ७४ तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्यं पुस्तकवाचनम् । इतिहासपुराणाभ्यां भानोरायतने शुभम् । । ७५ नान्यत्पुष्टिकरं भानोस्तथा तुष्टिकरं परम् । पुण्याख्यानकथा यास्तु यथा तुष्यति भास्करः । । ७६ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमी कल्पे भानुमहिमवर्णनं नाम त्रिनवतितमोऽध्यायः
He attains the supreme state by a chariot shining like the sun.
पुण्यश्रवणमाहात्म्यवर्णनम् ब्रह्मोवाच अत्राख्यानमुशन्तीह संवादं गणपुङ्गव । पितामहकुमाराभ्यां पुण्यं पापहरं शिवम् । । १ स्रष्टारं सर्वलोकानां सुखासीनं पितामहम् । प्रणम्य शिरसा देवं श्रद्धाभक्तिसमन्वितः । । २ कुमारो देवशार्दूल इदं वचनमब्रवीत् । गतोऽहमद्य भगवन्द्रष्टुं देवं दिवाकरम् । । ३ कृत्वा प्रदक्षिणं देवः स मया पूजितो रविः । प्रणम्य शिरसा भक्त्या परया श्रद्धया विभो । । ४ अनुज्ञातस्ततस्तेन सुखासीनो ह्यहं स्थितः । आसीनेन मया तत्र दृष्टमाश्चर्यमद्भुतम् । । ५ काञ्चनेन विमानेन किङ्किणीजालमालिना । मणिमुक्ताविचित्रेण वैदूर्यवरवेदिना । । ६ आगतं पुरुषं तत्र दृष्ट्वा देवो दिवाकरः
Description of the Greatness of Holy Listening
आनन्दमगमद्विप्रः प्राप्तवान्काञ्चनं यथा ।४ १ एतद्धि सफलं चास्य न चान्यत्कृतवानयम् । यदनेन कृता पूजा वाचकस्य महात्मनः । । फलं हि कर्मणस्तस्य यन्मया पूजितः स्वयम् । । ४२ वाचकं पूजयेद्यस्तु श्रद्धाभक्तिसमन्वितः । तेनाहं पूजितः स्यां वै को विष्णुः शङ्करस्तथा । । ४३ वाचकं भोजयेद्यस्तु भक्त्या भोज्येरनुत्तमैः । तेनाहं पूजितः स्यां वै दश वर्षाणि पञ्च च ।।४४ न यमो न यमी चापि न मन्दो न मनुस्तथा । तपती न तथान्विष्टा यथेष्टो वाचको मम ।।४५ वाचके सत्कृते देव भोजिते सुरसैन्यप । तृप्तिर्भवति मे देव संवत्सरशतद्वयम् ।।४६ न केवलं मम प्रीतिर्वाचके भोजिते भवेत् । कृत्स्नशो देवतानां च इन्द्रादीनां तथा भवेत् ।।४७ ब्रह्मविष्णुशिवादीनां स चेष्ठो वाचको मम । प्रीते तस्मिन्देवताः स्युः सर्वाः प्रीता न संशयः ।।४८ इत्येतत्कथितं सर्वमाभ्यां कर्म महाबल ।।४९ न चान्यच्चक्रतुः कर्म किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि । एतद्दृष्ट्वाहमाश्चर्यं तवाभ्याशमिहागतः 1.94.५० श्रुत्वा कुमारवचनं सर्वलोकपितामहः ।।५१ ब्रह्मोवाच हन्त भोः साधु पुण्योऽसि नास्ति तुल्यस्त्वयापरः । यद्दृष्टौ भवता तौ हि सुपुण्यौ पुण्यकारिणौ ।।५२ यदुक्तं भानुना वत्स तत्तथा नान्यथा भवेत् । यदासीन्मे मुखं पुत्र प्रथमं लोकपूजितम् ।।५३ तस्मादेतानि सर्वाणि निर्गतानि समन्ततः । इतिहासपुराणानि लोकानां हितकाम्यया ।।५४ यथैतानि ममेष्टानि पुराणानि महामते । न तथा वै चतुर्वेदी न चाङ्गिनि महामते ।।५५ शृण्वन्त्येतानि ये भक्त्या नित्यं श्रद्धासमन्विताः । दत्त्वा तु वाचके वृत्तिं ते गच्छन्ति परं पदम् ।।५६ धर्मार्थकाममोक्षाणां स्पष्टीकरणमुत्तमम् । इतिहासपुराणानि मया सृष्टानि सुव्रत । । ५७ चत्वारो य इमे वेदा गूढार्थाः सततं स्मृताः । अतस्त्वेतानि सृष्टानि बोधायैषां महामते । । ५८ यस्तु कारयते नित्यं धर्मश्रवणमुत्तमम् । आदित्याद्भास्करं प्राप्य याति तत्परमं पदम् । । ५९ दत्त्वा तु दक्षिणां तत्र आदित्यस्य पुरं व्रजेत् । किमाश्चर्यं सुरश्रेष्ठ दानपात्रं हि तत्परम् । । 1.94.६० यथा देववरो लेखो यथा हेतिः परं पविः । ब्राह्मणानां तथा श्रेष्ठो वाचको नात्र संशयः । । ६१ हेतिर्यथा तेजसां तु सरसां सागरो यथा । तथा सर्वद्विजेभ्यस्तु वाचकः प्रवरः स्मृतः । । ६२ वाचकं पूजयेद्यस्तु नरो भक्तिपुरः सरम् । पूजितं सकलं तेन जगत्यान्नात्र संशयः । । ६३ सत्यमुक्तं न सन्देहो भानुना मत्कुलोद्वह । वाचकेन समं पात्रं न जात्वन्यद्भवेत्क्वचित् । । ६४ तच्छ्रुत्वा ब्रह्मणो वाक्यं कुमारो वाक्यमब्रवीत् । । ६५ अहो हि धन्यता तस्य पुण्यश्रवणकारिणः । दानं च ददतोऽत्यर्थं पुण्यता वाचकाय वै । । ६६ ब्रह्मोवाच इत्थं दिण्डे सदा यस्तु देवदेवस्य मन्दिरे । कुर्यात्तु धर्मश्रवणं स याति परमां गतिम् । । ६७ इति श्रीभविष्यमहापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे पुण्यश्रवणमाहात्म्य वर्णनं नाम चतुर्नवतितमोऽध्यायः
That brāhmaṇa attained bliss, having obtained gold; this alone was fruitful for him, he did nothing else.
आदित्यालयमाहात्म्यवर्णनम् ब्रह्मोवाच त्रिभिः प्रदक्षिणां कृत्वा यो नमस्कुरुते रविम् । भूमौ गतेन शिरसा स याति परमां गतिम् । । १ सोपानत्को देवगृहमारोहेद्यस्तु मानवः । स याति नरकं घोरं तामिस्रं नाम नामतः । । २ श्लेष्ममूत्रपुरीषाणि समुत्सृजति यस्तु वै । देवस्यायतने भानोः स गच्छेन्नरकं क्रमात् । । ३ घृतं मधु पयस्तोयं तथेक्षुरसमुत्तमम् । स्नपनार्थं तु देवस्य ये ददतीह मानवाः । । सर्वकामानवाप्येह ते यान्ति हेलिमण्डलम् । । ४ स्नाप्यमानं रविं भक्त्या ये पश्यन्ति वृषध्वज । तेऽश्वमेधफलं प्राप्य लयं यान्ति वृषध्वजे । । ५ स्नपनं ये च कुर्वंति भानोर्भक्तिसमन्विताः । लभन्ते तत्फलं भीम राजसूयाश्वमेधयोः । । ६ यथा न लङ्घयेत्कश्चित्स्नपनं भास्करस्य तु । तथा कार्यं प्रयत्नेन लङ्घितं ह्यसुखावहम् । । ७ तामिस्रं नरकं याति लङ्घयेच्च स रौरवान् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्यं स्नपनमादितः । । ८ घृतेन स्नापयेद्देवं कञ्जमाप्नोति मानवः । मधुना प्रियमायाति तोयेनापि घृतौकसम् । । ९ इक्षुरसेन संस्नाप्य पयसा कञ्जशध्वजम् । एवमेभिः स्नापयेद्वै रविमीहितमाप्नुयात् । । 1.95.१० इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मेपर्वणि सप्तमीकल्पे आदित्यालयमाहात्म्यवर्णनं नाम पञ्चनवतितमोऽध्यायः
अपराजितावर्णनम् ब्रह्मोवाच मासि भाद्रपदे शुक्ला सप्तमी या गणाधिप । अपराजितेति विख्याता महापातकनाशिनी । । १ चतुर्थ्यामेकभक्तं तु पञ्चम्यां नक्तमादिशेत् । उपवासं तथा षष्ठ्यां सप्तम्यां पारणं स्मृतम्
Brahma said: In the bright fortnight of Bhādrapada, the Saptamī is known as Aparājitā, destroyer of great sins. |1| On the fourth day, eat once; on the fifth, night-fasting is prescribed; fast on the sixth, and break the fast on the Saptamī.
पारणान्यत्र चत्वारि कथितानि मनीषिभिः । पुष्पाणि करवीरस्य तथा रक्तं च चन्दनम् । ।३ धूपक्रिया गुग्गुलेन नैवेद्यं गुडपूपकाः । भाद्रपदादिमासेषु विधिरेष प्रकीर्तितः । । ४ श्वेतानि भीमपुष्पाणि तथा श्वेतं च चन्दनम्। धूपमाज्यमिहाख्यातं नैवद्यं पायसं रवेः । । ५ मार्गशीर्षादिमासेषु विधिरेष प्रकीर्तितः । ततोऽगस्त्यस्य पुष्पाणि कुङ्कुमं च विलेपनम् । । ६ धूपार्थं सिह्लकं प्रोक्तमथ वा रविवर्णकम् । शाल्योदनं च नैवेद्यं सरसं फाल्गुनादिषु । । ७ रक्तोत्पलानि भूतेश सागुरुं चन्दनं तथा । अनन्तो धूप उद्दिष्टो नैवेद्यं खण्डपूपकाः । । ८ श्रीखण्डं ग्रन्थिसहितमगुरुः सिह्लकं तथा । मुस्ता तथेन्द्रं भूतेश शर्करा गृह्यते त्र्यहम् । । ९ इत्येष धूपोऽनन्तस्तु कथितो देवसत्तम । ज्येष्ठादिमासेषु तथा विधिरुक्तो मनीषिभिः । । 1.98.१० शृणु नामानि देवस्य प्राशनानि च सुव्रत । सुधांशुरर्यमा चैव सविता त्रिपुरान्तकः । । ११ पारणेष्वेव सर्वेषु प्रीयतामिति कीर्तयेत् । गोमूत्रं पञ्चगव्यं तु घृतं चोष्णं पयो दधि । । १२ यस्त्वेतां सप्तमो कुर्यादनेन विधिना नरः । अपराजितो भवेत्सोऽसौ सदा शत्रुभिराहवे । । १३ जित्वा शत्रुं लभेतापि त्रिवर्गं नात्र संशयः । त्रिवर्गमथ सम्प्राप्य स्वर्भानोः पुरमश्नुते । । १४ ततः पूर्णेषु मासेषु पूजयेच्छक्तितः खगम् । गन्धपुष्पोपहारैस्तु पुराणश्रवणेन च । । १५ अश्वदानेन च विभोर्ब्राह्मणानां च तर्पणैः । वाचकं पूजयित्वा च भास्करस्य प्रियं सदा । । १६ भास्कराय ध्वजान्दद्यान्नानारत्नविभूषितान् । य इत्थं कुरुते वीर सप्तमीं यत्नतः सदा । । १७ स पराजित्य वै शत्रुं याति हंससलोकताम् । । १८ शुक्लाश्वोद्भवयानेन आपगेन पताकिना । आपगाधिपसंकाश आपगानुचरो भवेत् । । १९ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे अपराजितावर्णनं नामाष्टनवतितमोऽध्यायः
Elsewhere, four offerings at the conclusion of the fast are prescribed by the wise: flowers of the oleander, red sandalwood, incense with guggul resin, and sweet cakes made of jaggery. This is the rule declared for the months beginning with Bhādrapada.
महाजयाकल्पवर्णनम् ब्रह्मोवाच शुक्लपक्षे तु सप्तम्यां यदा संक्रमते रविः । महाजया तदा सा वै सप्तमी भास्करप्रिया । । १ स्नानं दानं जपो होमः पितृदेवाभिपूजनम् । सर्वं कोटिगुणं प्रोक्तं भास्करस्य वचो यथा । । २ यस्तस्यां मानवो भक्त्या घृतेन स्नापयेद्रविम् । सोऽश्वमेधफलं प्राप्य स्वर्गलोकमवाप्नुयात् । । ३ पयसा स्नापयेद्यस्तु भास्करं भक्तिमान्नरः । विमुक्तः सर्वपापेभ्यो याति सूर्यसलोकताम् । ।४ कार्पूरेण विमानेन किङ्किणीजालमालिनी । तेजसा हरिसंकाशः कान्त्या सूर्यसमस्तथा । । ५ स्थित्वा तत्र चिरं कालं राजा भवति चाञ्जसा । महाजयैषा कथिता सप्तमी त्रिपुरान्तक । । ६ यामुपोष्य नरो भक्त्या भवते सूर्यलोकगः । ततो याति परं ब्रह्म यत्र गत्वा न शोचति । । ७ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमी कल्पे महाजयाकल्पवर्णनं नामैकोनशततमोऽध्यायः
Description of the Mahājayā rite.
नन्दानामसप्तमीवर्णनम् ब्रह्मोवाच या तु मार्गशिरे मासि शुक्लपक्षे तु सप्तमी । नन्दा सा कथिता वीर सर्वानन्दकरी शुभा । । १ पञ्चम्यामेकभक्तं तु षष्ठ्यां नक्तं प्रकीर्तितम् । सप्तम्यामुपवासं तु कीर्तयन्ति मनीषिणः । । २ पारणान्यत्र वै त्रीणि शंसन्तीह मनीषिणः । मालतीकुसुमानीह सुगन्धं चन्दनं तथा । । ३ कर्पूरागरुसम्मिश्रं धूपं चात्र विनिर्दिशेत् । दध्योदनं सखण्डं च नैवेद्यं भास्करप्रियम् । । ४ तमेव दद्याद्विप्रेभ्योऽश्नीयाच्च तदनु स्वयम् । धूपार्थं भास्करस्यैष प्रथमे पारणे विधिः । । ५ पलाशपुष्पाणि विभो धूपो यः शक्य एव च । कर्पूरं चन्दनं कुष्ठमगुरुः सिह्लकं तथा । । ६ सग्रन्थि वृषणं भीम कुंकुमं गृञ्जनं तथा । हरीतकी तथा भीम एष पक्षक उच्यते । । ७ धूपः प्रबोध आदिष्टो नैवेद्यं खण्डमण्डकाः । कृष्णागरुः सितं कञ्जं बालकं वृषणं तथा । । ८ चंदनं तगरो मुस्ता प्रबोधशर्करान्विता । भोजयेद्ब्राह्मणांश्चापि खण्डखाद्यैर्गणाधिप । । निम्बपत्रं तु सम्प्राश्य ततो भुञ्जीत वाग्यतः । । ९ पारणस्य द्वितीयस्य विधिरेष प्रकीर्तितः । । 1.100.१० नीलोत्पलानि शुभ्राणि धूपं गौग्गुलमाहरेत् । नैवेद्यं पायसं देयं१ प्रीतये भास्करस्य तु । । ११ विलेपनं चन्दनं तु प्राशने विधिरुच्यते । तृतीयस्यापि ते वीर कथितो विधिरुत्तमः । । १२ शृणु नामानि देवस्य पावनानि नृणां सदा । विष्णुर्भगस्तथा धाता प्रीयतामुद्गिरेच्च वै । । १३ अनेन विधिना यस्तु कुर्यात्प्रयतमानसः । सकामानिह सम्प्राप्य नन्दते शाश्वती समाः
Description of the Nandā Saptamī.
ततः सूर्यसदो गत्या नन्दते नन्दवर्धन । एषा तु नन्दजननी तवाख्याता भया शिव । । १५ यामुपोष्य ततो भुक्त्वा नन्दते हंसमाप्य वै । । १६ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे नन्दानामसप्तमीवर्णनं नाम शततमोऽध्यायः
Then, by reaching the assembly of the Sun, one rejoices, O Nandavardhana. This, O Śiva, is declared to you as the mother of Nandā.
७८ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे नक्षत्रपूजाविधिवर्णनं नाम द्व्यधिकशततमोऽध्यायः
Thus ends the one hundred and second chapter, named 'Description of the Procedure for Worshipping the Constellations,' in the Saptamī section of the Brahma Parvan of the glorious Bhaviṣya Mahāpurāṇa.
सूर्यपूजामहिमवर्णनम् ब्रह्मोवाच यश्च देवालयं भक्त्या भानोः कारयते स्थिरम् । स सप्त पुरुषांल्लोकान्भानोर्नयति मानवः । । १ यावन्त्यब्दानि देवार्चा रवेस्तिष्ठति मन्दिरे । तावद्वर्षसहस्राणि सूर्यलोके स मोदते । । २ देवार्चा लक्षणोपेता यद्गृहे सन्ततो विधिः । निष्कामं वा मनो यस्य स याति रविसाम्यताम् । । ३ पुष्पाण्यतिसुगन्धीनि मनोज्ञानि च यः पुमान् । प्रयच्छति हि देवेशं तद्भावगतमानसः । ।४ धूपांश्च विविधांस्तांस्तान्गन्धाढ्यं चानुलेपनम् । दीपबल्युपहाराश्च यच्चाभीष्टमथात्मनः । । ५ नरः सोऽनुदिनं यज्ञात्प्राप्नोत्याराधनाद्रवे । यज्ञेशो भगवान्भानुर्मखैरपि च तोष्यते । । ६ बहूपकरणा यज्ञा नानासम्भारविस्तराः । प्राप्यन्ते३ तैर्धनयुतैर्मनुष्यैर्लोकसञ्चयैः ।। ७ भक्त्या तु पुरुषैः पूजा कृता दूर्वांकुरैरपि । रवेर्ददाति हि फलं सर्वयज्ञैः सुदुर्लभम् । । ८ यानि पुष्पाणि भक्ष्याणि धूपगन्धानुलेपनम् । दयितं भूषणं यच्च रक्तके चैव वाससी । । ९ यानि चाभ्युपहाराणि भक्ष्याणि च फलानि च । प्रयच्छ तानि देवेश भवेथाश्चैव तन्मनाः । । 1.103.१० आद्यं तं यज्ञपुरुषं यथाशक्त्या प्रसादय । आराध्य स्थापितं देवं तस्मिन्नेव नरालये । । ११ पुष्पैस्तीर्थोदकैर्गन्धैर्मधुना सर्पिषा तथा । क्षीरेण स्नापयेद्देवं चित्रभानुं दिवाकरम्
1.103.४० विधुनोत्यतिवातेन दातुरज्ञानतः कृतम् । पापं दातुर्गृहे भानुर्दिवारात्रौ न संशयः । । ४१ गीतवाद्यादिर्भिर्देवं य उपास्ते विभावसुम् । गन्धर्वनृत्यैर्वाद्यैश्च विमानस्थो निषेव्यते । । ४२ जातिस्मरत्वं वृद्धिं च ततस्तु परमां गतिम् । प्राप्नोति हेलेरायतने पुण्याख्यानकथाकरः । । ४३ तस्मात्कुर्यात्प्रयत्नेन पूजयेद्वापि वाचकम् । नान्यत्प्रीतिकरं भानोः पुण्याख्यानादृते क्वचित् । । ४४ एकोऽपि हेलेः सुकृतः प्रणामो दशाश्वमेधावभृथेन तुल्यः । दशाश्वमेधी पुनरेति जन्म हेलिप्रणामी न पुनर्भवाय । । ४५ एवं१ देवेश्वरो भक्त्या येन भानुरुपासितः । स प्राप्नोति गतिं श्लाघ्यां यामिच्छति च चेतसा । ।४ ६ तमाराध्य मया प्राप्तं ब्रह्मत्वं लोकपूजितम् । सौरेर्यथेप्सितं प्राप्तं त्वया तस्मात्पुरानघ । । ४७ ब्रह्महत्याभिभूतस्तु गोश्रुताभरणो हरः । तमाराध्य रविं भक्त्या मुक्तोऽसौ ब्रह्महत्यया । ।४८ देवत्वं मनुजैः कैश्चिद्गन्धर्वत्वं तथा परैः । विद्याधरत्वमपरैरेवाप्तं हि दिवाकरात् । । ४९ लेखः क्रतुशतेनेशमाराध्यैनं दिवाकरम् । इन्द्रत्वमगमत्तस्मान्नान्यः पूज्यो दिवाकरात् । । 1.103.५० देवेभ्योऽप्यतिपूज्यस्तु स्वगुरुर्ब्रह्मचारिणा । तस्मात्स यज्ञपुरुषो विवस्वान्पूज्य एव हि । । ५१ स्त्रियाश्च भर्तारमृते पूज्योऽत्यन्तं विभावसुः । भर्तुर्गृहस्थस्य सतः पूज्यो गोपतिरंशुमान् । । ५२ वैश्यानामपि चाराध्यस्तपोभिस्तमनाशनः । ध्येयः परिव्राजकानां सदा देवो विभावसुः । । ५३ एवं सर्वाश्रमाणां हि चित्रभानुः परायणम् । सर्वेषां चैव वर्णानां तमाराध्याप्नुयाद्गतिम् । । ५४ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमी कल्पे सूर्यपूजामहिमवर्णनं नाम त्र्यधिकशततमोऽध्यायः
The sin committed by the donor out of ignorance is dispelled by the wind, O giver; the sun removes the donor's sin from his house, both by day and night, without doubt.
त्रिवर्गसप्तमीव्रतनिरूपणम् शृणुष्व संयतः काम्यानुपवासांस्तथापरान् । तांस्तानाश्रित्य यान्कामान्कुरुतेप्सितमानसः । । १ सप्तम्यां शुक्लपक्षे तु फाल्गुनस्येह मानवः । जपन्हेलीति देवस्य नाम भक्त्या पुनःपुनः । । २ देवार्चने चाष्टशतं कृत्वैतच्च जपेच्छुचिः । स्नातः प्रस्थानकाले तु उत्थाने स्खलिते क्षुते । । ३ पाखण्डान्पतितांश्चैव तथैवान्यायशालिनः । नालपेत तथा भानुमर्चयेच्छ्रद्धयान्वितः । । इदं चोदाहरेद्भानौ मनः संधाय तत्परः । ।४ हंसहंस कृपालुस्त्वमगतीनां गतिर्भव । संसारार्णवमग्नानां त्राता भव दिवाकर । । ५ एवं प्रसाद्योपवासं कृत्वा नियतमानसः । पूर्वाह्ण एव च सकृत्प्राश्याच्चाचमनीयकम् । । ६ स्नात्वार्चयित्वा हंसेति पुनर्नाम प्रकीर्तयेत् । वज्रधारात्रयं चैव क्षिपेत्त्रिर्देवपादयोः । । ७ चैत्रवैशाखयोश्चैव तद्वज्ज्येष्ठे तु पूजयन् । मर्त्यलोके गतिं श्रेष्ठां कृष्ण प्राप्नोति वै नरः । । ८ उत्क्रांतस्तु व्रजेत्कृष्ण दिव्यं हंसालयं शुभम् । वृषध्वजप्रसादाद्वै संक्रन्दनश्रिया वृतः । । ९ आषाढे श्रावणे चैव मासि भाद्रपदे तथा । तथैवाश्वयुजे चैव अनेन विधिना नरः । । 1.104.१० उपोष्य सम्पूज्य तथा मार्तण्डेति च कीर्तयेत् । गोमूत्रप्राशनोत्पूतो धनी धनपुरं व्रजेत् । । ११ आराधितस्य जगतामीश्वरस्याव्ययात्मनः । उत्क्रांतिकाले स्मरणं भास्करस्य तथाप्नुयात् । । १२ क्षीरस्य प्राशनं कृष्ण विधिं चैव यथोदितम् । कार्त्तिकादि यथान्यायं कुर्यान्मासचतुष्टयम् । । १३ तेनैव विधिना कृष्ण भास्करेति च कीर्तयेत् । स याति भानुसालोक्यं भास्करं स्मरति क्षये । । १४ प्रतिमासं द्विजातिभ्यो दद्याद्दानं यथेप्सितम् । चातुर्मास्ये तु सम्पूर्णे कृत्वा पुस्तकवाचनम् । । १५ कथां तु भास्करस्येह सङ्गीतकमथापि वा । धर्मश्रवणमभीष्टं सदा धर्मध्वजस्य तु । । १६ वाचकं पूजयित्वा तु तस्मात्कार्यं विपश्चिता । श्राद्धमन्येन पक्वेन वाचकेन द्विजेन तु । । दिव्येन च यथायुक्तमभीष्टं भास्करस्य हि । । १७ एवमेव गतिं श्रेष्ठां देवानामनुकीर्तनात् । प्राप्नुयात्त्रिविधां कृष्ण त्रिलोकाख्यां नरः सदा । । १८ कथितं पारणं यत्ते प्रथमं गोधराधनम् । आधिपत्यं तथा भोगांस्ततः प्राप्नोति मानुषः । । १९ द्वितीयेन तथा भोगान्गोपतेः प्राप्नुयान्नरः । सूर्यलोकं तृतीयेन पारणेन तथाप्नुयात् । । 1.104.२० एवमेतत्समाख्यातं गतिप्रापकमुत्तमम् । विधानं देवाशार्दूल यदुक्तं सप्तमीव्रते । । २१ यः श्वेतां सप्तमीं कुर्यात्सुगतिं श्रद्धया नरः । तथा भक्त्या च वै नारी प्राप्नोति त्रिविधां गतिम् । । २६२ एषा धन्या पापहरा तिथिर्नित्यमुपासिता । आराधनाय यस्तेषां यदा भानोर्धराधर । । २३ पठतां शृण्वतां चापि सर्वपापभयापहा । तथा धन्या च पुण्या च त्रिवर्गादीष्टदा सदा । । २४. इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे त्रिवर्गसप्तमीव्रतनिरूपणं नाम चतुरधिकशततमोऽध्यायः
Listen attentively as I explain the various desired fasts and others; by observing them, a person fulfills the wishes cherished in his heart.
कामदासप्तमीव्रतनिरूपणम् ब्रह्मोवाच फाल्गुनामलपक्षस्य सप्तम्यां क्ष्माधराव्यय । उपोषितो नरो नारी समभ्यर्च्य तमोऽपहम् । । १ सूर्यनाम जपन्भक्त्या मितभोक्ता जितेन्द्रियः । उत्तिष्ठन्प्रस्वपंश्चैव सूर्यमेवाभिकीर्तयेत् । । २ ततोऽन्यदिवसे प्राप्ते त्वष्टम्यां प्रयतो रविम् । स्नात्वा देवं समभ्यर्च्य दद्याद्विप्राय दक्षिणाम् । । ३ रविमुद्दिश्य वै चाग्नौ घृतहोमकृतक्रियः । प्रणिपत्य जगन्नाथमिति वाणीमुदीरयेत् । । ४ यमाराध्य पुरा देवी सावित्री कामनाय वै । स मे ददातु देवेशः सर्वान्कामान्विभावसुः । । ५ समभ्यर्च्य इति प्राप्तान्कृत्स्नान्कामान्यथेप्सितान् । स ददात्यखिलान्कामान्प्रसन्नो मे दिवस्पतिः । । ६ भ्रष्टराज्यश्च देवेन्द्रो यमभ्यर्च्य दिवस्पतिः । कामान्सम्प्राप्तवान्राज्यं स मे कामं प्रयच्छतु । । ७ एवमभ्यर्च्य पूजां च निष्पाद्येह विवस्वतः । भुञ्जीत प्रयतः सम्यग्घविष्यं पतगध्वज । । ८ फाल्गुने चैत्रवैशाखज्येष्ठे यस्य समापनम् । चतुर्भिः पारणं मासैरेभिर्निष्पादितं भवेत् । । ९ करवीरैश्चतुरो मासान्भक्त्या सम्पूजयेद्रविम् । कृष्णागुरुं दहेद्धूपं प्राश्यं गोशृङ्गजं जलम् । । 1.105.१० नैवेद्यं खण्डवेष्टांस्तु दद्याद्विप्रेभ्य एव च । ततश्च श्रूयतामन्या ह्याषाढादिषु या क्रिया ।। ११ जातीपुष्पाणि शस्तानि धूपो गौग्गुल उच्यते । कूपोदकं समश्नीयान्नैवेद्यं पायसं मतम् । । १२ स्वयं तदेव चाश्नीयाच्छेषं पूर्ववदाचरेत् । कार्त्तिकादिषु मासेषु गोमूत्रं कायशोधनम् । । १३ महाङ्गो धूप उद्दिष्टः पूजा रक्तोत्पलैस्तथा । कासारं चात्र नैवेद्यं निवेद्यं भास्कराय वै । । १४ प्रतिमासं च विप्राय दातव्या दक्षिणा तथा । कर्पूरं चन्दनं मुस्तामगरुं तगरं तथा । । १५ ऊषणं शर्करा कृष्ण सुगन्धं सिह्लकं तथा । महाङ्गोऽयं स्मृतो धूपः प्रियो देवस्य सर्वदा । । १६ प्रीणनं चेष्टया भानोः पारणेपारणे गते । यथाशक्ति यथायोगं वित्तशाठ्यं विवर्जयेत् । । १७ सद्भावेनैव सप्ताश्वः पूजितः प्रीयते यतः । पारणान्ते यथाशक्त्या पूजितः स्नापितो रविः । । १८ प्रीणितश्चेप्सितान्कामान्दद्यादव्याहतं हरे । एषा पुण्या पापहरा सप्तमी सर्वकामदा । । १९ यथाभिलषितान्कामाँल्लभते गरुडध्वज । उपोष्यैतां त्रिभुवनं प्राप्तमिन्द्रेण वै पुरा । । 1.105.२० पुत्रं प्रापच्च सावित्री पुत्रांस्तु अदितिस्तथा । यदवः कामनां प्राप्ता धौम्यो वेदमवाप्तवान् । । २१ त्वयाप्ता भार्गवी कृष्ण शङ्करः शुद्धिमाप्तवान् । पितामहत्वं प्राप्तोऽहं तत्प्रसादाज्जनार्दन । । २२ अन्यैश्चाधिगताः कामास्तमाराध्य न संशयः । ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यैः शूद्रैर्योषिद्भिरेव च । । २३ यं यं काममभिध्यायेत्तंतं प्राप्नोत्युपोषणात् । जनः प्राप्नोत्यसंदिग्धं भानोराराधनाद्यतः । । २४ अपुत्रः पुत्रमाप्नोति रोगतश्चापि मोदते । रोगाभिभूत आरोग्यं कन्या विन्दति सत्पतिम् । । २५ समागत्य प्रवसित उपोष्यैतदवाप्नुयात् । सर्वान्कामानवाप्नोति गोगतश्चापि मोदते । । २६ नापुत्रो नाधनो वापि न वानिष्टो न निर्घृणः । उपोष्यैतद्व्रतं मर्त्यः स्त्रीजनो वापि जायते । । २७ गोहेलिलोकमासाद्य मोदते शाश्वतीः समाः । गौरिकं यानमारूढस्तेजसा रविसन्निभः । । २८ पुनरेत्य महीं कृष्ण घनाघनसमो नृपः । क्ष्मातले स्यान्न संदेहः प्रसादाद्गोपतेर्नरः । । २९ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे कामदासप्तमीव्रतनिरूपणं नाम पञ्चाधिकशततमोऽध्यायः
पापनाशिनीव्रतविधिवर्णनम् ब्रह्मोवाच पुनश्चैतन्महाभाग श्रूयतां गदतो मम । प्रोक्तं खगेन देवानां तिथिमाहात्म्यमुत्तमम् । । १ विष्णुरुवाच विजयातिजया चैव जयन्ती च महातिथिः । त्वत्तः श्रुता सुरथेष्ठ ब्रूहि मे पापनाशिनीम् । । २ तथोत्तरायणं ब्रूहि शस्तं यद्भास्करार्चने । यत्र सम्पूजितो भानुर्भवेत्सर्वाघनाशनः । । तन्मे कथय यत्नेन भक्त्या पृष्टोऽक्षयं फलम् । । ३ ब्रह्मोवाच शुक्लपक्षे तु सप्तम्यां यदर्क्षं तु रवेर्भवेत् । तदा स्यात्सा महापुण्या सप्तमी पापनाशिनी । ।४ तस्यां सम्पूज्य देवेशं चित्रभानुं जगद्गुरुम् । सप्तजन्मकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः । । ५ यश्चोपवासं कुरुते तस्यां नियतमानसः । सर्वपापविमुक्तात्मा सूर्यलोके महीयते । । ६ दानं यद्दीयते किञ्चित्तमुद्दिश्य दिवाकरम् । होमो वा क्रियते तत्र तत्सर्वं चाक्षयं भवेत् । । ७ एक ऋग्वेदः पुरतो जप्तः श्रद्धापरेण तु । ऋग्वेदस्य समस्तस्य यच्छते सत्फलं ध्रुवम् । । ८ सामवेदफलं साम यजुर्वेदफलं यजुः । अथर्वा अथर्वांगिरसो निखिलं यच्छते रविः । । ९ तारका इव राजन्ते द्योतमाना दिवानिशम् । समभ्यर्च्य च सप्तम्यां देवदेवं दिवाकरम् । । 1.106.१० यत्र पापमशेषं वै नाशयत्यत्र भास्करः । कर्तव्या सप्तमी कृष्ण तेनोक्ता पापनाशिनी । । ११ अस्यां समभ्यर्च्य रविं याति सौरपुरं नरः । विमानवरमारुह्य कर्पूरोद्भवमुत्तमम् । । १२ तेजसा कविसंकाशः प्रभया सूर्यसन्निभः । कान्त्यात्रेयसमः कृष्ण शौर्ये हरिसमः सदा । । १३ मोदते तत्र सुचिरं वृन्दारकगणैः सह । पुनरेत्य भुवं कृष्ण भवेद्वै क्ष्माधिपाधिपः । । १४ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे पापनाशिनीव्रतविधिवर्णनं नाम षडधिकशततमोऽध्यायः
Brahma said: Again, O most fortunate one, listen as I speak about the supreme merit of the lunar day as declared by Khaga among the gods.
भानुपादद्वयव्रतवर्णनम् ब्रह्मोवाच तथान्यदपि धर्मज्ञ शृणुष्व गदतो मम । पदद्वयं जगद्धातुर्देवदेवस्य गोपतेः । । १ यदेकपादपीठं हि तत्र न्यस्तं पदद्वयम् । स्वयमंशुमता कृष्ण लोकानां हितकाम्यया । । २ वामनस्य पदं कृष्ण ज्ञेयं वै उत्तरायणम् । देवाद्यैः सकलैर्वन्द्यं दक्षिणं दक्षिणायनम् । । ३ अहं त्वं च सदा कृष्ण दक्षिणं पादमर्चतः । श्रद्धान्वितौ भास्करस्य हरीशौ वाममर्चतः । । ४ तस्मिन्यः प्रत्यहं सम्यग्देवदेवस्य मानवः । करोत्याराधनं तस्य तुष्टः स्याद्भानुमान्त्सदा । । ५ विष्णुरुवाच कथमाराधनं तस्य देवदेवस्य गोपतेः । क्रियते देवशार्दूल तत्समाख्यातुमर्हसि । । ६ ब्रह्मोवाच उत्तरे त्वयने कृष्ण स्नातो नियतमानसः । घृतक्षीरादिभिर्देवं स्नापयेत्तिमिरापहम् । । ७ चारुवस्त्रोपहारैश्च पुष्पधूपानुलेपनैः । समभ्यर्च्य ततः सम्यग्ब्राह्मणानां च तर्पणैः । । ८ पदद्वयं व्रतं यस्य गृह्णीयाद्भानुतत्परः । वन्देत्स्नातश्चित्रभानुं ततश्च गरुडध्वज । । ९ भुक्त्वान्नं चित्रभानुं तु चित्रभानुं व्रजंस्तथा । स्वपन्विबुध्यन्प्रणमन्होमं कुर्वंस्तथार्चयन् । । 1.107.१० चित्रभानोरनुदिनं करिष्ये नामकीर्तनम् । यावदद्य दिनात्प्राप्तं क्रमशो दक्षिणायनम् । । ११ चलिते हुंकृते चैव वेदारम्भेऽपि वा सदा । तावद्वक्ष्ये चित्रभानुं यावदेवोत्तरायणम् । । १२ यावज्जीवं च यत्किञ्चिज्जानतोज्ञानतोऽपि वा । करिष्येऽहं तथा चैव कीर्तयिष्यामि तं प्रभुम् । । १३ यदानृतं किञ्चिद्वक्ष्ये तदा वक्ष्यामि तद्वचः । अज्ञानादथ वा ज्ञानात्कीर्तयिष्यामि तं प्रभुम् । । १४ षण्मासमेकमनसा चित्रभानुमयं परम् । तं स्मरन्मरणे याति यां गतिं सास्तु मे गतिः । । १५ षण्मासाभ्यन्तरे मृत्युर्यदि तस्मिन्भवेन्मम । तन्मया भास्करस्येह स्वयमात्मा निवेदितः । । १६ परमात्ममयं ब्रह्म चित्रभानुमयं परम् । यमं ते संस्मरिष्यामि स मे भानुः परा गतिः । । १७ यदि प्रातस्तथा सायं मध्याह्ने वा जपाम्यहम् । षण्मासाभ्यन्तरे न्यासः कृतो व्रतमयो मया । । १८ तथा कुरु जगन्नाथ स्वर्गलोकपरायणः । चित्रभानो यथा शक्त्या भवान्भवति मे गतिः । । १९ एवमुच्चार्य षण्मासं चित्रभानुमयं व्रतम् । तावन्निष्पादयेद्यावत्सम्पूर्णं दक्षिणायनम् । । 1.107.२० ततश्च प्रीणनं कुर्याद्यथाशक्त्या विभावसोः । भोजयेद्ब्राह्मणान्दिव्यान्भौमांश्चापि सदक्षिणान् । । २१ पुण्याख्यानकथां कुर्यान्मार्तंडस्य तथाग्रतः । पूजयेद्वाचकं भक्त्या यथाशक्त्या१ च लेखकम् । । २२ एवं व्रतमिदं कृष्ण यो धारयति मानवः । इहैव देवशार्दूल मुच्यते सर्वकिल्बिषैः । । २३ षण्मासाभ्यन्तरे चास्य मरणं यदि जायते । प्राप्नोत्यनशनस्योक्तं यत्फलं तदसंशयम् । । २४ पदद्वयं च देवस्य सम्यक्त्वेन सदार्चितम् । भवत्येतज्जगौ भानुः पुरा चन्द्राय पृच्छते । । २५ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे भानुपादद्वयव्रतवर्णनं नाम सप्ताधिकशततमोऽध्यायः
Brahma said: Now hear, O knower of dharma, as I describe the two feet of the Lord of the universe, the god of gods, the protector of cows.
सर्वार्थावाप्तिसप्तमीवर्णनम् ब्रह्मोवाच कृष्णपक्षे तु माघस्य सर्वाप्तिं सप्तमीं शृणु । यामुपोष्य समाप्नोति सर्वान्कामांस्तथा परान् । । १ पाखण्डादिभिरालापं न कुर्याद्भानुतत्परः । पूजयेत्प्रणतो देवमेकाग्रमनसा शुभम् । । २ माघाद्यैः पारणं मासैः षड्भिः सांक्रान्तिकं स्मृतम् । मार्तण्डः प्रथमं नाम द्वितीयं कः प्रकीर्तितम् । । ३ तृतीयं चित्रभानुश्च विभावसुरतः परम् । भगेति पञ्चमं ज्ञेयं षष्ठं हंसः स उच्यते । ।४ पूर्णेषु षट्सु मासेषु पञ्चगव्यमुदाहृतम् । स्नाने च प्राशने चैव प्रशस्तं पापनाशनम् । । ५ प्रणामं देवदेवस्य कृत्वा पूजां यथाविधि । विप्राय दक्षिणां दद्याच्छ्रद्दधानश्च शक्तितः । । ६ पारणान्ते च देवस्य प्रीणनं भक्तिपूर्वकम् । कुर्वीत भक्त्या विधिवद्रविभक्त्या तु गृह्यते । । ७ नक्तभोजी तथा विष्णो तैलक्षारविवर्जितः । कृष्ण जागरणं रात्रौ सप्तम्यामथ वा दिने । । ८ एतामुषित्या धर्मज्ञो हंसप्रीणनतत्परः । सर्वान्कामानवाप्नोति सर्वपापैः प्रमुच्यते । । ९ यतः सर्वमवाप्नोति यद्यदिच्छति चेतसा । अतो लोकेषु विख्याता सर्वार्थावाप्तिसप्तमी । । 1.108.१० कृताभिलषिता ह्येषा प्रारब्धा धर्मतत्परैः । पूरयत्यखिलान्कामान्संश्रुता च दिनेदिने । । ११ तमाराधयस्व रविं तथाथ गरुडध्वज । यथाराधितवान्भानुं भगणाधिपतिः पुरा । । १२ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमी कल्पे सर्वार्थावाप्तिसप्तमीवर्णनम् नामाष्टाधिकशततमोऽध्यायः
Brahma said: In the dark fortnight of Magha, hear about the Saptami that grants all attainments; by observing it, one obtains all desired objects and more.
मार्तण्डसप्तमीवर्णनम् ब्रह्मोवाच मार्तण्डसप्तमीं कृष्ण यथान्यां१ वच्चि तेऽनघ । शृणुष्वैकमना वीर गदतो मे शुभप्रदाम् । । १ यस्याः सम्यगनुष्ठानात्प्राप्नोत्यभिमतं फलम् । पौषे मासे सिते पक्षे सप्तम्यां समुपोषितः । । २ सम्यक्सम्पूज्य मार्तण्डं मार्तण्ड इति वै जपेत् । पूजयेत्कुतपं भक्त्या श्रद्धया परयान्वितः । । ३ धूपपुष्पोपहराद्यैरुपवासैः समाहितः । मार्तण्डेति जपन्नाम पुनस्तद्गतमानसः । । ४ विप्राय दक्षिणां दद्याद्यथाशक्त्या खगध्वज । स्वपन्विबोधन्स्खलितो मार्तण्डेति च कीर्तयेत् । । ५ पाषण्डादिविकर्मस्थैरालापं च विवर्जयेत् । गोमूत्रं गोपयो वापि दधि क्षीरमथापि वा । । ६ गोदेहतः समुद्भूतं प्राश्नीयादात्मशुद्धये । द्वितीयेऽह्नि पुनः स्नातस्तथैवाभ्यर्चनं रवेः । । ७ तेनैव नाम्ना सम्भूय दत्त्वा विप्राय दक्षिणाम् । ततो भुञ्जीत गोदोहसम्भूतेन समन्वितम् । । ८ एवमेवाखिलान्मासानुपोष्य प्रयतः शुचिः । दद्याद्गवादिकं विप्रान्प्रतिमासं स्वशक्तितः । । ९ धारिता चेत्पुनर्वर्षे यथाशक्त्या गवादिकम् । दत्त्वा परं रवेर्भूयः शृणु यत्फलमश्नुते । । 1.109.१० स्वर्णशृंगीं च पञ्चम्यां षष्ठ्यां च वृषभं नरः । प्रतिमासं द्विजातिभ्यो यद्दत्त्वा फलमश्नुते । । ११ तत्प्राप्नोत्यखिलं सम्यग्व्रतमेतदुपोषितः । तं च लोकमवाप्नोति मार्तण्डो यत्र तिष्ठति । । १२ शाण्डेलेयसमः कृष्ण तेजसा नात्र संशयः । मार्तण्डसप्तमीमेतामुपोष्यैते गणा दिवि । । १३ विद्योतमाना दृश्यन्ते लोकैरद्यापि भूधर । तस्मात्त्वमादिदेवेशं ग्रहेशं भास्करं रविम् । । अनयार्चय गोविन्द गोपतिं गोलसन्निभम् । । १४ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे मार्तण्डसप्तमीवर्णनम् नाम नवाधिकशततमोऽध्यायः
Brahma said: O Krishna, the Martanda Saptami, as previously described to you, listen with a focused mind as I narrate its auspiciousness.
सप्तमीकल्पे ऽनन्तरसप्तमीव्रतवर्णनम् ब्रह्मोवाच शुक्लपक्षे तु सप्तम्यां मासि भाद्रपदेऽच्युत । प्रणम्य शिरसादित्यं पूजयेत्सप्तवाहनम् । । १ पुष्पधूपादिभिर्वीर कुतपानां च तर्पणैः । पाषण्डादिभिरालापमकुर्वन्नियतात्मवान् । । २ विप्राय दक्षिणां दत्त्वा नक्तं भुञ्जीत वाग्यतः । तिष्ठन्व्रजन्प्रस्थितश्च क्षुतप्रस्खलितादिषु । । ३ आदित्यनामस्मरणं कुर्वन्नुच्चारणं तथा । अनेनैव विधानेन मासान्द्वादश वै क्रमात् । । ४ उपोष्य पारणे पूर्णे समभ्यर्च्य जगद्गुरुम् । पुण्येन श्रावणेनेह प्रीणयन्पुष्टिमश्नुते । । ५ अनन्तं श्रावणेनेह यतः फलमुदाहृतम् । तेनादित्यं समभ्यर्च्य तदेव लभते फलम् । । ६ एवं यः पुरुषः कुर्यादादित्याराधनं शुचिः । प्राप्येह विपुलं भोगं धर्ममर्थं तथाव्ययम् । । ७ अमुत्र लोकमायाति दिव्ये खे गीतसंयुते । नारी वा स्वर्गमभ्येत्य ह्यनन्तं फलमश्नुते । । ८ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तकल्पेऽनन्तरसप्तमीव्रतवर्णनम् नाम दशाधिकशततमोऽध्यायः
Brahma said: On the seventh day of the bright fortnight in the month of Bhadrapada, O Achyuta, bowing with the head to Aditya, one should worship the Sun with seven horses.
सप्तमीकल्पेऽभ्यङ्गसप्तमीवर्णनम् ब्रह्मोवाच श्रावणे मासि देवाग्र्यं सप्तम्यां सप्तवाहनम् । शुक्लपक्षे समभ्यर्च्य पुष्पधूपादिभिः शुचिः । । १ पाखण्डादिभिरालापमकुर्वन्नियतात्मवान् । विप्राय दक्षिणां दत्त्वा नक्तं भुञ्जीत वाग्यतः । । २ अभ्यङ्गं देवदेवस्य वर्षे वर्षे नियोजयेत् । सप्तम्यामन्नमेवाग्र्यं शुभं शुक्लं नवं तथा । । ३ विभवेषु तथान्येषु वादित्राण्येव वै विदुः । तथा देवस्य मासेऽस्मिन्नभ्यङ्गः परिगीयते । ।४ यस्तु चाराधयेद्भक्त्या भास्करस्य नरोऽच्युत । अभ्यङ्गं विधिवच्छक्त्या कृत्वा ब्राह्मणभोजनम् । । ५ शङ्खतूर्यनिनादैश्च ब्रह्मघोषैश्च पुष्कलैः । स दिव्यं यानमारूढो लोकमायाति हेलिनः । । ६ अनेनैव विधानेन मासान्द्वादश वै क्रमात् । उपोष्य पारणे पूर्णे दद्याद्विप्राय दक्षिणाम् । । ७ व्रतं यः पुरुषः कुर्यादादित्याराधनं शुचिः । स गच्छेत्परमं लोकं दिव्यं वै वनमालिनः । । ८ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पेऽभ्यङ्गसप्तमीवर्णनम् नामैकादशाधिकशततमोऽध्यायः
Brahma said: In the month of Shravana, on the seventh day, worship the Sun with seven horses in the bright fortnight, using flowers, incense, and other pure offerings.
तृतीयपदव्रतवर्णनम् ब्रह्मोवाच एवं कृष्ण सदा भानुर्नरैर्भक्त्या यथाविधि । फलं ददात्यसुलभं सलिलेनापि पूजितः । । १ न भानुर्जीवदानेन न पुष्पैर्न फलैस्तथा । आराध्यते सुयुद्धेन हृदयेनैव केवलम् । । २ रागादपेतं हृदयं वाग्दुष्टा नानृतादिभिः । हिंसाविरहितं कर्म भास्कराराधनत्रयम् । । ३ रागादिदूषिते चित्ते नास्पन्दी तिमिरापहः । बध्नाति तं नरं हंसः कदाचित्कर्दमाम्भसि । । ४ तमसो नाशनायालं चेन्दोर्लेखा ह्यनारतम् । हिंसादिदूषितं कर्म केशवाराधने कुतः । । ५ जनश्चित्ताप्रसादाद्वै न चाप तिमिरापहम् । तस्मात्सत्यस्वभावेन सत्यवाक्येन चाच्युत । । ६ अहिंसकेन चादित्यो निसगदेव तोषितः । सर्वस्वमपि देवाय यो दद्यात्कुटिलाशयः । । ७ स नैवाराधयेदेवं देवदेवं दिवाकरम् । रागादपेतं हदयं कुरु त्वं भास्करार्पणम् । । ततः प्रापयसि दुष्प्राप्यमयत्नेनैव भास्करम् । । ८ विष्णुरुवाच देवेशः कथितः सम्यल्काम्योऽयं भास्करो मयि । आराधनविधिं सर्वं भूयः पृच्छामि तं वद । । ९ कुले जन्म तथारोग्यं धनवृद्धिश्च दुर्लभा । त्रितयं प्राप्यते येन तन्मे वद जगत्पते । । 1.112.१० ब्रह्मोवाच मासे तु माघे सितसप्तमेऽह्नि हस्तर्क्षयोगे जगतः प्रसूतिम् । सम्पूज्य भानुं विधिनोपवासी सुगन्धधूपान्नवरोपहारैः । । ११ गृही तु पुष्पैः प्रतिपाद्य पूजां दानादियुक्तं व्रतमब्दमेकम् । दद्याच्च दानं मुनिपुङ्गःवेभ्यस्तत्कथ्यमानं विनिबोध धीर । । १२ वज्रं तिलान्व्रीहियवान्हिरण्यं यवान्नमम्भः करकामुपानहम् । छत्रोपपन्नं गुडफेणिताढ्यं दद्यात्क्रमाद्वस्तु अनुक्रमेण । । १३ यद्येष१ वर्षे विधिनोदितेन यस्यां तिथौ लोकगुरुं प्रपूज्य । अश्मन्तनान्यात्मविशुद्धिहेतोः सम्प्राशनानीह निबोध तानि । । १४ गोमूत्रमम्भश्च रसे नु शाकं दूर्वा दधिव्रीहितिलान्यवांश्च । सूर्यांशुतप्तं जलमम्बुजाक्ष क्षीरं च मासैः क्रमशः प्रयुज्यः । । १५ कुले प्रधाने धनधान्यपूर्णे पद्मावृते ह्यस्तसमस्तदुःखे । प्राप्नोति जन्माऽविकलेन्द्रियश्च भवत्यरोगो मतिमान्सुखी च । । १६ तस्मात्त्वमप्येतदमोघवीर्य दिवाकराराधनमप्रमत्तः । कुरु प्रभावं भगवन्तमीशमाराध्य कामानखिलानुपेहि । । १७ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे तृतीयपदव्रतवर्णनं नाम द्वादशाधिकशततमोऽध्यायः
Brahma said: Thus, O Krishna, the Sun always bestows rare fruits upon men who worship him with devotion, even if only with water.
आदित्यालयवन्दनमार्जनादिवर्णनम् विष्णुरुवाच सुरज्येष्ठ पुनर्ब्रूहि यत्पृच्छाम्यहमादितः । यत्फलं समवाप्नोति कारयित्वा रवेर्गृहम् । । १ देवार्चां कारयित्वा तु यत्पुण्यं पुरुषोऽश्नुते । पूजयित्वा च विधिवदनुलिप्य च यत्फलम् । । २ कानि माल्यानि शस्तानि कानि नार्हति भास्करः । के धूपा भानुदयिताः के वर्ज्याश्च जगत्पतेः । । ३ उपचारफलं किं स्यात्किं फलं गीतवादिते । घृतक्षीरादिना यत्तु स्नापिते भास्करे फलम् । । ४ यथोपलेपनादौ च फलमभ्युक्षितेन तु । दिवाकरगृहे तात तदशेषं वदस्व मे । । ५ ब्रह्मोवाच साधु वत्स यदेतत्त्वं मार्तण्डस्येह पृच्छसि । शुश्रूषणे विधिं पुण्यं तदिहैकमनाः शृणु । । ६ यस्तु देवालयं भानोर्दार्वं शैलमथापि वा । कारयेन्मृन्मयं चापि तस्य पुण्यफलं शृणु । । ७ अहन्यहनि यज्ञेन यजतो यन्महत्फलम् । प्राप्नोति तत्फलं भानोर्यः कारयति मन्दिरम् । । ८ कुलानां शतमागामि समतीतं कुलं शतम् । कारयेद्भगवद्धाम स नयेदर्कलोकताम् । । ९ सप्तजन्मकृतं पापं स्वल्पं वा यदि वा बहु । भानोरालयविन्यासप्रारम्भादेव नश्यति । । 1.113.१० सप्तलोकमयो भानुस्तस्य यः कुरुते गृहम्
Vishnu said: O foremost of the gods, tell me again what I ask from the beginning: what result does a person obtain by building a house for the Sun?
प्रतिष्ठां समवाप्नोति स नरः साप्तलौकिकीम् । । ११ प्रशस्तदेशभूभागे प्रशस्तं भवनं रवेः । कारयेदक्षयाँल्लोकान्स नरः प्रतिपद्यते । । १२ इष्टकाचयविन्यासो यावद्वर्षाणि तिष्ठति । तावद्वर्षसहस्राणि तत्कर्तुर्दिवि संस्थितिः । । १३ प्रतिमां लक्षणवतीं यः कारयति मानवः । दिवाकरस्य तल्लोकमक्षयं प्रतिपद्यते । । १४ षष्टिर्वर्षसहस्राणां सहस्राणि स मोदते । लोके सुमनसां वीर प्रत्येकं मधुसूदन । । १५ प्रतिष्ठाप्य रवेरर्चां सुप्रशस्ते निवेशने । पुरुषः कृतकृत्योऽस्ति न दोषफलमश्नुते । । १६ ये भविष्यन्ति येऽतीता आकल्पं पुरुषाः कुले । तांस्तारयति संस्थाप्य देवस्य प्रतिमां रवेः । । १७ अनुशिष्टाः किल पुरा यमेन यमकिङ्कराः । पाशदण्डकराः कृष्ण प्रजासंयमनोद्यताः । । १८ यम उवाच विहरन्तु यथान्यायं नियोगो मेऽनुपाल्यताम् । नाज्ञाभङ्गं करिष्यन्ति भवतां जन्तवः क्वचित् । । १९ केवलं ये जगन्मूलं विवस्वन्तमुपाश्रिताः । भवद्भिः परिहर्तव्यास्तेषां नैवेह संस्थितिः । । 1.113.२० ये तु वैवस्वता लोके तच्चित्तास्तत्परायणाः । पूजयन्ति सदा भानुं ते च त्याज्या सुदूरतः । । २१ तिष्ठंश्च प्रस्वपन्गच्छन्नुत्तिष्ठन्स्खलिते क्षुते । सङ्कीर्तयति देवं यः स नस्त्याज्यः सुदूरतः । । २२ नित्यनैमित्तिकैर्देवं ये यजन्ति तु भास्करम् । न चालोक्या भवद्भिस्ते यद्ध्यानं हंति वो गतिम् । । २३ ये पुष्पधूपवासोऽभिर्भूषणैश्चापि वल्लभैः । अर्चयन्ति न ते ग्राह्या मत्पितुस्ते परिग्रहाः । । २४ उपलेपनकर्तारः कर्तारो मार्जनस्य ये । अर्कालये परित्याज्यं तेषां त्रिपुरुषं कुलम् । । २५ ये वायतनं भानोः कारितं तत्कुलोद्भवः । पुमान्न नावलोक्यो वै भवद्भिर्दुष्टचक्षुषा । । २६ येनार्चा भगवद्भक्त्या मत्पितुः कारिता शुभा । नराणां तत्कुलं वीराः सदा त्याज्यं सुदूरतः । । २७ भवतां भ्रमतां यत्र भानुसंश्रयमुद्रया । न चाज्ञाभङ्गकृत्कश्चिद्भविष्यति नरः क्वचित् । । २८ इत्युक्ताः किङ्करास्तेन यमेन सुमहात्मना । अनाश्रित्य वचः कृष्णः सत्राजितमथो गताः । । २९ तस्य ते तेजसा सर्वे भानोर्भक्तस्य सुव्रत । मोहिताः पतिता भूमौ यथा च विहगा नगात् । । 1.113.३० एतां महाफलां योर्चां भानोः कारयते नरः । तवाख्यानं महाबाहो गृहं कारयितुश्च यत् । । ३१ यज्ञा नराणां पापौघनाशकाः सर्वकामदाः । तथैवेष्टो जगद्भानुः सर्वयज्ञमयो रविः । । ३२ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे आदित्यालयवन्दनमार्जनादिवर्णनं नाम त्रयोदशाधिकशततमोऽध्यायः
He attains the establishment of a sevenfold worldly position; in an excellent land and house, the builder attains imperishable worlds.
आदित्यस्नापनयोगवर्णनम् ब्रह्मोवाच स्थापितां प्रतिमां भानोः सम्यक्सम्पूज्य मानवः । यं यं प्रार्थयते कामं तं तं प्राप्नोत्यसंशयम् । । १ यः स्नापयति देवस्य घृतेन प्रतिमां रवेः । प्रस्थेप्रस्थे द्विजाग्र्याणां स ददाति गवां शतम् । । २ गवां शतस्य विप्रेभ्यो यद्वत्तस्य भवेत्फलम् । घृतप्रस्थेन तद्भानोर्भवेत्स्नातकयोगिनाम् । । ३ भूरिद्युम्नेन सम्प्राप्ता सप्तद्वीपा वसुन्धरा । घटोदकेन मार्तण्डप्रतिमा स्नापिता किल । ।४ प्रतिमामसिताष्टम्यां घृतेन जगतीपतेः । स्नापयित्वा समस्तेभ्यः पापेभ्यः कृष्ण मुच्यते । । ५ सप्तम्यामथ षष्ठ्यां वा गव्येन हविषा रवेः । स्नपनं तु भवेच्छ्रेष्ठं महापातकनाशनम् । । ६ ज्ञानतोऽज्ञानतो वापि यत्पापं कुरुते नरः । तत्क्षालयति सन्ध्यायां घृतेन स्नपनं रवेः । । ७ सर्वयज्ञमयो भानुर्हव्यानां परमं घृतम् । तयोरशेषपापानां क्षालकः सङ्गमो भवेत् । । ८ येषु क्षीरवहा नद्यो ह्रदाः पायसकर्दमाः । मोदते तेषु लोकेषु क्षीरस्नानकरो रवेः । । ९ आह्लादं निर्वृतिस्थानमारोग्यं चारुरूपताम् । सप्तजन्मान्यवाप्नोति क्षीरवानपरो रवेः । । 1.114.१० दध्यादीनां विकाराणां क्षीरतः सम्भवो यथा । यथा च विमलं क्षीरं यथा निर्वृतिकारकम् । । तथा च निर्मलं ज्ञानं भवत्यपि न संशयः । । ११ ग्रहानुकूलतां पुष्टिं प्रियत्यमखिले जने । करोति भगवान्भानुः क्षीरस्नपनतोषितः । । १२ सर्वस्य स्निग्धतामेति दृष्टमात्रे प्रसीदति । घृतक्षीरेण देवेश स्नापिते तिमिरापहे । । १३ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे आदित्यस्नापनयोगवर्णनं नाम चतुर्दशाधिकशततमोऽध्यायः
Brahma said: Having properly worshipped an installed image of the Sun, whatever desire a person prays for, he certainly attains.
सूर्यपूजाविधिवर्णनम् ब्रह्मोवाच प्रशंसन्ति महात्मानः संवादं भास्कराश्रयम् । गौतम्या सह कौशल्या सुमनायां सुरालये । । १ स्वर्गेऽतिशोभनां दृष्ट्वा कौशल्यां पतिना सह । ब्राह्मणी गौतमी नाम पर्यपृच्छत विस्मिता । । २ गौतम्युवाच शतशः सन्ति कौशल्ये देवाः स्वर्गनिवासिनः । देवपत्न्यस्तथैवैताः सिद्धाः सिद्धाङ्गनास्तथा । । ३ न तेषामीदृशो गन्धो न कान्तिर्न सुरूपता । न वाससी शोभने ये यथा ते पतिना सह । । ४ नैवाभरणजातानि तेषां भ्राजन्ति वै तथा । यथा तव यथा पत्युर्न च स्वर्गनिवासिनाम् । । ५ सुस्नातचैलतश्चैव युवयोरतिरिच्यते । लेखाद्यानामपीशानां क्षयातिशयवर्जितः । । ६ तपःप्रभावो दानं वा होमो वा कर्मसंज्ञितः । युवयोर्यत्समाचक्ष्व तत्सर्वं वरवर्णिनि । । येन मे विक्रमे बुद्धिर्मनुजा येन सङ्गताः । । ७ कौशल्योवाच यज्ञो यज्ञेश्वरो भानुरावाभ्यां जातु तोषितः । स्वर्गप्राप्तिरियं तस्य कर्मणः फलमुत्तमम् । । ८ सुरूपता ततः प्रीतिः पश्यतां चारुवेषिता । यत्पृच्छसि महाभागे तदप्येषां वदामि ते । । ९ तीर्थोदकैस्तथा गन्धैः स्नापितो यद्दिवाकरः । तेन कान्तिरियं नित्यं देवांस्त्रिभुवनेश्वरान् । । 1.115.१० मनःप्रसादः सौम्यत्वं शरीरे ये च निर्वृताः । यत्प्रियत्वं च सर्वं स्यात्तद्घृतस्नपनात्फलम् । । ११ यान्यभीष्टानि वासांसि यच्चाभीष्टविभूषणम् । रत्नानि यान्यभीष्टानि यत्प्रियं चानुलेपनम् । । १२ ये धृता यानि माल्यानि दयितान्यभवन्सदा । मम भर्तुस्तदैवास्य तदा राज्यं प्रशासतः । । १३ तानि सर्वाणि सर्वज्ञ सर्वपातरि भानुनि । दत्तानि तं समुत्थोऽयं गन्धधूपात्मको गुणः । । १४ आहारा दयिता ये च पवित्राश्च निवेदिताः । त्रिलोककर्तुः सवितुस्तृप्तिस्तद्गुणसम्भवा । । १५ स्वर्गकामेन मे भर्त्रा मया च शुभदर्शने । कृतमेतत्कृतेनाभूदावयोर्भवसंक्षयः । । १६ ये त्वकामा नराः सम्यक्तत्कुर्वन्ति च शोभने । तेषां ददाति विश्वेशो भगवान्मुक्तिमीश्वरः । । १७ ब्रह्मोवाच एवमभ्यर्च्य मार्तण्डमर्कं देवेश्वरं गुरुम् । प्राप्तोऽस्म्यभिमतान्कामान्कृष्णाहं शाश्वतीः समाः । । १८ चन्दनागुरुकर्पूरकुङ्कुमोशीरपद्मकैः । अनुलिप्तो नरैर्भक्त्या ददाति१ सागरोद्भवाम् । । १९ कालेयकं तुरुष्कं च रक्तचन्दनमेव च । यान्यात्मनि सदेष्टानि तानि शस्यान्यपाकुरु । । 1.115.२० गन्धाश्चापि शुभा ये च धूपा ये विजयोदयाः । दिवाकरस्य धर्मज्ञ निवेद्यास्सर्वदाच्युत । । २१ न दद्यात्सल्लकीक्षारं नो मुखेन च संहृतम् । दद्यादर्काय धर्मज्ञ धूपमाराधनोद्यतः । । २२ मालती मल्लिका चैव यूथिका चातिमुक्तिकः । पाटलाः करवीरश्च जपा सेवन्तिरेव च । । २३ कुङ्कुमस्तगरश्चैव कर्णिकारः सकेशरः । चम्पकः केतक कुन्दो बाणबर्बरमालिका । । २४ अशोकस्तिलको लोध्रस्तथा चैवाटरूषकः । शतपत्राणि धन्यानि बकाह्वानी विशेषतः । । २५ अगस्तिं किंशुकं तद्वत्पूजार्थं भास्करस्य तु । अमी पुष्पप्रकारास्तु शस्ता भास्करपूजने । । २६ बिल्वपत्रं शमीपत्रं पत्रं वा भृङ्गरस्य च । तमालपत्रं च हरे सदैव भगवत्प्रियम् । । २७ तुलसी कालतुलसी तथा रक्तं च चन्दनम् । केतकी पत्रपुष्पं तु सद्यस्तुष्टिकरं रवेः । । २८ पद्मोत्पलसमुत्थानि रक्तं नीलोत्पलं तथा । सितोत्पलं तु भानोस्तु दयितानि सदाच्युत । । २९ कृष्णलोकन्मत्तकं कान्तं तथैव गिरिमल्लिका । न कर्णिकारिकापुष्पं भास्कराय निवेदयेत् । । 1.115.३० कुटजं शाल्मलीपुष्पं तथान्यद्गन्धवर्जितम् । निवेदितं भयं रोगं निःस्वतां च प्रयच्छति । । ३१ येषां न प्रतिषेधोऽस्ति गन्धवर्णान्वितानि च । तानि पुष्पाणि देयानि मानवे लोकभानवे । । ३२ सुगन्धैश्च मुरामांसीकर्पूरागरुचन्दनैः । तथान्यैश्च शुभैर्द्रव्यैरर्चयेद्वनमालिनम् । । ३३ दुकूलपट्टकौशेयवार्क्षकार्पासकादिभिः । वासोभिः पूजयेद्भानुं यानि चात्मप्रियाणि तु । । ३४ भक्ष्याणि यान्यभीष्टानि भोज्यान्यभिमतानि च । फलं च वल्लभं यत्स्यात्तत्ते देयं दिवाकरे । । ३५ सुवर्णमणिमुक्तानि रजतं च तथाच्युत । दक्षिणा विविधा चेह यच्चान्यदपि वल्लभम् । । ३६ आत्मानं भास्करं मत्वा यज्ञं तस्मै निवेदयेत् । तत्तदव्यक्तरूपाय भास्कराय निवेदयेत् । । ३७ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे आदित्यमाहात्म्ये सूर्यपूजाविधिवर्णनं नाम पञ्चदशाधिकशततमोऽध्यायः
Brahma said: Whoever, after circumambulating the Sun three times, bows to him with their head touching the ground, attains the highest state. |1| But if a person ascends the temple of the gods using steps, they go to the dreadful hell called Tāmisra by name. |2| Whoever discharges phlegm, urine, or feces within the temple of the Sun, proceeds gradually to hell. |3| Those who offer ghee, honey, milk, water, or excellent sugarcane juice for the bathing of the deity here, attain all desires and reach the Sun's realm. |4| Those who, with devotion, behold the Sun being bathed, O Bull-bannered one, obtain the fruit of an Aśvamedha sacrifice and attain dissolution, O Bull-bannered one. |5| Those who perform the bathing of the Sun with devotion, O Bhīma, gain the fruit of both the Rājasūya and Aśvamedha sacrifices. |6| No one should step over the bathing of the Sun; it must be carefully avoided, for stepping over it brings misfortune. |7| Whoever steps over it goes to Tāmisra hell and also to Raurava; therefore, by every effort, the bathing should be performed first. |8| If a person bathes the deity with ghee, they attain the world of the lotus; with honey, they become dear; with water, they reach the abode of ghee. |9| Bathing the lotus-bannered one with sugarcane juice or milk, and thus bathing the Sun with these, one attains the desired result. |10|
जयानामसप्तमीवर्णनम् दिण्डिरुवाच यच्चैताः सप्त सप्तम्यो भवता कथिता मम । तासां या प्रथमा देव कथिता सा सविस्तरा । । १ यास्त्वन्या देवशार्दूल ताः सर्वाः कथयस्व मे । येनोपोष्य ततस्तास्तु व्रजेऽहं हेलिसद्म वै । । ६ ब्रह्मोवाच शुक्लपक्षस्य सप्तम्यां नक्षत्रं पञ्चतारकम् । यदा स्यात्सा तदा ज्ञेया जया नामेति सप्तमी । । ३ तस्यां दत्तां१ हुतं जापस्तर्पणं देवपूजनम् । सर्वं शतगुणं प्रोक्तं पूजा चापि दिवाकरे । । ४ भास्करस्य प्रिया ह्येषा सप्तमी पापनाशिनी । धन्या यशस्या पुत्र्या च कामदा कञ्जजावहा । । ५ विधिनानेन कर्तव्या तिथिर्या मम विद्यते । तं शृणुष्व विधिं मत्तो येन कृत्वार्थमश्नुमते । ६ हंसे हंसमाक्ये शुक्लेयं सप्तमी पुरा । समुपोष्य च कर्तव्या विधिनानेन शङ्कर । । ७ पारणा तृतीयाऽहे स्यात्कथितं गोवृषावहम् । प्रथमं चतुरो मासान्पारणं कथितं बुधैः । । ८ कथितान्यत्र पुष्पाणि करवीरस्य सुव्रत । चन्दनं च तथा रक्तं धूपार्थं गुग्गुलं परम् । । ९ कासारं तु सुपक्वं च नैवेद्यं भास्कराय वै । अनेन विधिना पूज्य मार्तण्डं विबुधाधिपम् । । 1.96.१० पूजयेद्ब्राह्मणान्भीम भक्ष्यभोज्यैर्यथाविधि । कासारं भोजयेद्विप्रान्पारणेऽस्मिन्विचक्षणः । । स्वयमेव तथाश्नीयात्प्रयतो मौनमाश्रितः । । ११ पञ्चम्यामेकभक्तं तु षष्ठ्यां नक्तं प्रवर्तते । कृत्वोपवासं सप्तम्यामष्टम्यां पारणं भवेत् । । १२ षष्ठ्या समेता कर्तव्या नाष्टम्येयं कदाचन । यस्योपवासनायैव षष्ठ्यामाहुरुपोषितम् । । १३ यथैकादश्यां कुर्वन्ति उपवासं मनीषिणः । उपवासनाय द्वादश्यां तथेयं परिकीर्तिता । । १४ सिद्धार्थकैः स्नानमन्त्रः प्राशनं गोमयस्य तु । भानुर्मे प्रीयतामत्र दन्तकाष्ठं तथार्कजम् । । १५ इत्येष कथितस्तात प्रथमे पारणे विधिः । द्वितीयं श्रूयतां भीम पारणं गदतो मम । । १६ मालतीकुसुमानीह श्रीखण्डं चन्दनं तथा । नैवेद्यं पायसं भानोर्धूपं विजयमादिशेत् । । १७ ब्राह्मणान्भोजयेद्वापि तथाश्नीयात्स्वयं विभो । रविर्मे प्रीयतामत्र नाम देवस्य कीर्तयेत् । । १८ प्राशयेत्पञ्चगव्यं तु खदिरं दन्तधावने । द्वितीये पारणे वीर विधिरुक्तो मयाधुना । । १९ तृतीयं पारणं चापि कथ्यमानं निबोध मे । अगस्तिकुसुमैरत्र भास्करं पूजयेद्बुधः । । 1.96.२० समालम्भनमत्रोक्तं श्रीखण्डं कुसुमं तथा । सिह्लको धूप उद्दिष्टो भानोः प्रीतिकरः परः । । २१ शाल्योदनं तु नैवेद्यं रसालोपरिसंयुतम् । ब्राह्मणानां तु दातव्यं भक्षयेत तथात्मना । । २२ कुशोदकप्राशनं तु बदर्या दन्तधावनम् । विकर्तनः प्रीयतां मे नाम देवस्य कीर्तयेत् । । २३ वर्षासु देवदेवस्य पूजा कार्या विधानतः । गन्धपुष्पोपहारैस्तु नानाप्रेक्षणकैस्तथा । । २४ गोदानैर्भूमिदानैर्वा ब्राह्मणानां च तर्पणैः । इत्थं सम्पूज्य देवेशं देवस्य पुरतः स्थितः । । २५ कारयेत्परमं पुण्यं धन्यं पुस्तकवाचनम् । वस्त्रैर्गन्धैस्तथा धूपैर्वाचकं पूजयेत्ततः । । २६ देवस्य पुरतः स्थित्वा ततो मन्त्रमुदीरयेत् । देवदेव जगन्नाथ सर्वरोगार्तिनाशन । । ग्रहेश लोकनयन विकर्तन तमोऽपह । । २७ कृतेयं देवदेवेश जया नामेति सप्तमी । मया तव प्रसादेन धन्या पापहरा शिवा । । २८ अनेन विधिना वीर यः कुर्यात्सप्तमीमिमाम् । तस्य स्नानादिकं सर्वं भवेच्छतगुणं विभो । । २९ कृत्वेमां सप्तमीं वीर पुरुषः प्राप्नुयाद्यशः । धनं धान्यं सुवर्णं च पुत्रमार्यबलं श्रियम् । । 1.96.३० प्राप्येह देवशार्दूल सूर्यलोकं स गच्छति । तस्मादेत्य पुनर्भूमौ राजराजो भवेद्बुधः । । ३१ इत्येषा कथिता वीर जया नामेति सप्तमी । कृता स्मृता श्रुता सा तु हेलिलोकप्रदायिनी । । ३२ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे जयानामसप्तमीमाहात्म्यवर्णनं नाम षण्णवतितमोऽध्यायः
Diṇḍira said: Of these seven Saptamīs you have described to me, tell me in detail about the first, O Lord. |1| And tell me about the others as well, O tiger among gods, so that, having observed them, I may go to the Sun's abode. |2| Brahma said: When, on the Saptamī of the bright fortnight, the constellation is Pañcatāraka, that Saptamī is known as Jayā. |3| Whatever is given, offered in fire, recited, offered in libation, or performed in worship of the gods on that day, is said to yield a hundredfold result, and so does worship of the Sun. |4| This Saptamī is dear to the Sun, destroys sin, brings fortune and fame, grants sons, fulfills desires, and bestows the lotus. |5| This observance should be performed according to the prescribed method; listen to that method from me, by which one attains the desired result. |6| On the bright Saptamī called Haṃsa or Haṃsamākhyā, after fasting, it should be performed in this way, O Śaṅkara. |7| The breaking of the fast is on the third day, O bull-bannered one; the wise say the first breaking is after four months. |8| Elsewhere, flowers of the Karavīra tree are prescribed, as well as red sandalwood, and for incense, excellent guggul. |9| Well-cooked kāsāra is the offering to the Sun; with this method, the Sun, lord of the gods, should be worshipped. |10| Brahmins should be worshipped, O Bhīma, with proper foods; at the breaking of the fast, the wise should feed the Brahmins with kāsāra. |11| One should also eat oneself, with self-restraint and observing silence. |12| On the fifth day, eat once; on the sixth, observe night-fasting; after fasting on Saptamī, break the fast on the eighth. |13| The observance should be joined with the sixth, never with the eighth; for those who fast, it is said to be observed on the sixth. |14| Just as the wise fast on the eleventh, so this is prescribed for fasting on the twelfth. |15| Bathe with siddhārthaka seeds, recite the bathing mantra, and use cow dung for purification; let the Sun be pleased here, and use arka wood for brushing the teeth. |16| Thus the method for the first breaking of the fast has been described; listen, O Bhīma, as I tell you the second. |17| Here, jasmine flowers, sandalwood, and sweet rice pudding are the offerings to the Sun; incense should be of vijaya. |18| Brahmins should be fed, and one should eat oneself, reciting the name of the deity so that the Sun may be pleased. |19| One should drink pañcagavya and use khadira wood for brushing the teeth; thus the method for the second breaking has now been told by me. |20| Now hear the method for the third breaking of the fast. |21| The wise should worship the Sun with agasti flowers; sandalwood and flowers are prescribed, and incense should be sihlaka, which greatly pleases the Sun. |22| Rice with broth is the offering, to be given to Brahmins and eaten by oneself. |23| Drink kuśa water and use badarī wood for brushing the teeth, reciting the name of Vikartana for the deity's pleasure. |24| During the rainy season, the worship of the Lord of gods should be performed with fragrances, flowers, and various offerings, as well as diverse spectacles. |25| With gifts of cows and land, and offerings to Brahmins, thus worshipping the Lord of gods, standing before the deity, |26| one should perform the highest merit, blessedness, and recitation of scriptures, and honor the reciter with clothes, fragrances, and incense. |27| Standing before the deity, then recite this mantra: 'O Lord of gods, Lord of the universe, destroyer of all disease and suffering, Lord of the planets, eye of the world, Vikartana, remover of darkness, |28| on this day, O Lord of gods, this Saptamī called Jayā has been performed by me through your grace, blessed, sin-destroying, and auspicious.' |29| Whoever, O hero, performs this Saptamī in this way, all their bathing and other acts become a hundredfold, O mighty one. |30| Having performed this Saptamī, a person gains fame, wealth, grain, gold, noble sons, strength, and prosperity. |31| Having attained this, O tiger among gods, he goes to the world of the Sun, and returning to earth, becomes a king among kings. |32| Thus has been described, O hero, the Saptamī called Jayā, which, when performed, remembered, or heard, grants access to the Sun's world. |33|
जयन्तीकल्पवर्णनम् ब्रह्मोवाच माघस्य शुक्लपक्षे तु सप्तमी या त्रिलोचन । जयन्ती नाम सा प्रोक्ता पुण्या पापहरा शिवा । । १ सोपोष्या येन विधिना शृणु तं पार्वतीप्रिय । पारणानि तु चत्वारि कथितान्यत्र पण्डितैः । । २ पञ्चम्यामेकभक्तं तु षष्ठ्यां नक्तं प्रकीर्तितम् । उपवासस्तु सप्तम्यामष्टम्यां पारणं भवेत् । । ३ माघे च फाल्गुने मासि तथा चैत्रे च सुव्रत । बकपुष्पाणि रम्याणि कुङ्कुमं च विलेपनम् । । ४ नैवेद्यं मोदकांश्चात्र धूप आज्यमुदाहृतः । प्राशनं पञ्चगव्यं तु पवित्रीकरणं परम् ।। ५ मोदकैर्भोजयेद्विप्रान्यथाशक्त्या गणाधिप । शाल्योदनं च भूतेश दद्याच्छक्त्या द्विजेषु वै । ६ इत्थं सम्पूजयेद्यस्तु भास्करं लोकपूजितम् । सर्वस्मिन्पारणे वीर सोऽश्वमेधफलं लभेत् । । ७ द्वितीये पारणे पूज्य राजसूयफलं लभेत् । वैशाखाषाढज्येष्ठेषु श्रावणे मासि सुव्रत । । पूजार्थमथ भानोर्वै शतपत्राणि सुव्रत । । ८ श्वेतं च चन्दनं भीम धूपो गुग्गुलुरुच्यते । नैवेद्यं गुडपूपास्तु प्राशनं गोमयस्य तु । । भोजने चापि विप्राणां गुडपूपाः प्रकीर्तिताः । । ९ द्वितीयमिदमाख्यातं पारणं पापनाशनम् । राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलदं भास्करप्रियम् । । 1.97.१० तृतीयं शृणु देवस्य पूजार्थे भास्करस्य तु । मासि भाद्रपदे वीर तथा चाश्वयुजे विभो । । ११ कार्त्तिके चापि मासे तु रक्तचन्दनमादिशेत् । मालतीकुसुमानीह धूपो विजय उच्यते । । १२ नैवेद्यं घृतपूपास्तु भोजनं च द्विजन्मनाम् । कुशोदकप्राशनं तु कायशुद्धिकरं परम् । । १३ तृतीयमपि चाख्यातं पारणं पापनाशनम् । राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलदं भास्करप्रियम् । । १४ चतुर्थमपि ते वच्मि पारणं पापनाशनम् । राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलदं भास्करप्रियम् । । १५ तदद्य देवशार्दूल पारणं श्रेयसे शृणु । मासि मार्गशिरे वीर पौषे मासि तथा शिव । । १६ माघे च देवशार्दूल शृणु पुण्यान्यशेषतः । करवीराणि रक्तानि तथा रक्तं च चन्दनम् । १७ अमृताख्यस्तथा धूपो नैवेद्यं पायसं परम् । आर्जनीयं तथा तक्रं प्राशनं परमं स्मृतम् । । १८ अगरुं चन्दनं मुस्तं सिह्लकं त्र्यूषणं तथा । समभागैस्तु कर्तव्यमिदं चामृतमुच्यते । । १९ नामानि कथितान्यत्र भास्करस्य महात्मनः । चित्रभानुस्तथा भानुरादित्यो भास्करस्तथा । । 1.97.२० प्रीयतामिति सर्वस्मिन्पारणे विधिमादिशेत् । अनेन विधिना यस्तु कुर्यात्पूजां विभावसोः । । २१ तस्यां तिथौ देवदेव स याति परमं पदम् । कृत्वैवं सप्तमीं भीम सर्वकामानवाप्नुते । । २२ पुत्रार्थी लभते पुत्रान्धनार्थी लभते धनम् । सरोगो मुच्यते रोगैः शुभमाप्नोति पुष्कलम् । । २३ पूर्णे संवत्सरे भीम कार्या पूजा दिवाकरे । गन्धपुष्पोपहारैस्तु ब्राह्मणानां च तर्पणैः । । नानाविधैः प्रेक्षणकैः पूजया वाचकस्य तु । । २४ इत्थं सम्पूज्य देवेशं ब्राह्मणांश्चाभिपूज्य च । वाचकं च द्विजं पूज्य इदं वाक्यमुदीरयेत् । । २५ धर्मकार्येषु मे देव अर्थकार्येषु नित्यशः । कामकार्येषु सर्वेषु जयो भवतु सर्वदा । । २६ ततो विसर्जयेद्विप्रान्वाचकं तु द्विजोत्तमम् । इत्थं कुर्यादिदं यस्तु स जयं प्राप्नुयात्फलम् । । सर्वपापविशुद्धात्मा सूर्यलोकं स गच्छति । । २७ विमानवरमारुढः कञ्जजोद्भवमुत्तमम् । तेजसा रविसंकाशः प्रभया पतगोपमः । । २८ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे जयन्तीकल्पवर्णनं नाम सप्तनवतितमोऽध्यायः
Brahma said: O Three-eyed one, the Saptamī in the bright fortnight of Māgha is called Jayantī, meritorious, sin-destroying, and auspicious. |1| Hear, O beloved of Pārvatī, the method by which it should be observed; four breakings of the fast are described here by the learned. |2| On the fifth day, eat once; on the sixth, night-fasting is prescribed; the fast is on Saptamī, and the breaking of the fast is on the eighth. |3| In Māgha, Phālguna, and Caitra months, O virtuous one, beautiful bakula flowers and saffron are to be used as unguents. |4| The offering is modaka sweets, and incense is clarified butter; drinking pañcagavya is the supreme purifier. |5| One should feed Brahmins with modakas as able, O lord of hosts, and give rice to the twice-born as able, O lord of beings. |6| Whoever worships the Sun, honored by the world, in this way at every breaking of the fast, O hero, attains the fruit of an Aśvamedha sacrifice. |7| At the second breaking, one attains the fruit of a Rājasūya sacrifice. In Vaiśākha, Āṣāḍha, Jyeṣṭha, and Śrāvaṇa months, O virtuous one, |8| for the worship of the Sun, a hundred lotus flowers are prescribed, O virtuous one. |9| White sandalwood, O Bhīma, and incense of guggul are recommended; the offering is jaggery cakes, and the purifying drink is cow dung. |10| For the Brahmins' meal, jaggery cakes are prescribed. |11| Thus the second breaking, sin-destroying, and dear to the Sun, has been described, yielding the fruit of both Rājasūya and Aśvamedha sacrifices. |12| Now hear the third breaking for the worship of the Sun. |13| In the months of Bhādrapada and Āśvayuja, O mighty one, |14| and in Kārttika, red sandalwood is prescribed; jasmine flowers are to be used, and incense is vijaya. |15| The offering is clarified butter cakes, and the meal is for the twice-born; drinking kuśa water is the supreme purifier. |16| Thus the third breaking, sin-destroying and dear to the Sun, has been described, yielding the fruit of both Rājasūya and Aśvamedha sacrifices. |17| Now I tell you the fourth breaking, sin-destroying and dear to the Sun, yielding the fruit of both Rājasūya and Aśvamedha sacrifices. |18| Now, O tiger among gods, hear the auspicious breaking for your welfare. |19| In the months of Mārgaśīrṣa and Pauṣa, O Śiva, |20| and in Māgha, O tiger among gods, hear the complete merits: red oleander flowers and red sandalwood, |21| incense called amṛta, the supreme offering is sweet rice pudding, and buttermilk is to be acquired; the supreme purifying drink is prescribed. |22| Agaru, sandalwood, musta, sihlaka, and tryūṣaṇa, all in equal parts, are to be mixed; this is called amṛta. |23| The names of the great Sun are given here: Citrabhānu, Bhānu, Āditya, and Bhāskara. |24| In every breaking, recite 'May he be pleased.' |25| Whoever worships the blazing one in this way on that date, O Lord of gods, attains the supreme state. |26| By performing Saptamī in this way, O Bhīma, one attains all desires. |27| One desiring sons obtains sons; one desiring wealth obtains wealth; the sick are freed from disease and attain abundant good. |28| At the completion of the year, O Bhīma, worship of the Sun should be performed with fragrances, flowers, and offerings to Brahmins, |29| and with various spectacles, and honoring the reciter. |30| Thus worshipping the Lord of gods and honoring Brahmins and the reciter, one should utter this statement: |31| 'O Lord, may there always be victory for me in acts of righteousness, wealth, and desire.' |32| Then one should dismiss the Brahmins and the best of reciters; whoever does this attains the fruit of victory, |33| and, his soul purified of all sins, goes to the world of the Sun, |34| ascending a splendid celestial chariot, born from a lotus, |35| shining with the brilliance of the Sun, radiant like a bird.' |36|
भद्राकल्पवर्णनम् ब्रह्मोवाच शुक्लपक्षे तु सप्तम्यां नक्षत्रं सवितुर्भवेत् । यदा प्रथमता चैव तदा वै भद्रतां व्रजेत् । । १ स्नपनं तत्र देवस्य घृतेन कथितं बुधैः । क्षीरेण च तथा वीर पुनरिक्षुरसेन च । । २ स्नापयित्वा तु देवेशं चन्दनेन विलेपयेत् । दग्ध्वा तु गुग्गुलं तस्य दद्याद्भद्रं तथाग्रतः । । ३ गोधूमचूर्णं निवपन्विमलं शशिसन्निभम् । सवज्रं सगुडं चैव रक्तपुष्पोपशोभितम् । । ४ यदस्य शृङ्गमीशानं तत्र वै मौक्तिकं न्यसेत् । यदाग्नेयं तत्र माणिक्यं न्यसेद्वा लोहितं मणिम् । । ५ नैर्ऋत्ये मकरं दद्याद्वायव्ये पद्मरागिणम् । गाङ्गेयमन्ततस्तस्य स्वशक्त्या विन्यसेद्बुधः । । ६ चतुर्थ्यामेकभक्तं तु पञ्चम्यां नक्तमादिशेत् । षष्ठ्यामयाचितं प्रोक्तं(क्त?) उपवासो ह्यतः परः । । ७ पाषण्डिनो विकर्मस्थान्बैडालव्रतिकान्त्यजान् । सप्तम्यां पालयेत्प्राज्ञो दिवा स्वापं विवर्जयेत् । । ८ अनेन विधिना यस्तु कुर्याद्वै भद्रसप्तमीम् । तस्मै भद्राणि सर्वाणि यच्छन्ति ऋभवः सदा । । ९ भद्रं ददाति यस्त्वस्यां भद्रस्तस्य सुतो भवेत् । भद्रमासाद्य भूतेश सदा भद्रेण तिष्ठति । । 1.101.१० दिण्डिरुवाच कोऽयं भद्र इति प्रोक्तः कथं कार्यं प्रभूषणम् । दत्त्वा च किं फलं विद्याद्विधिना केन दीयते । । ११ ब्रह्मोवाच व्योम भद्रमिति प्रोक्तं देवचिह्नमनूपमम् । यद्धृत्वेह नरः सूर्यं मुच्यते सर्वकिल्बिषैः । । १२ शालिपिण्डमयं कार्यं चतुष्कोणमनूपमम् । गव्येन सर्पिषा युक्तं खण्डशर्करयान्वितम् । । १३ चातुर्जातकपूर्णं तु द्राक्षाभिश्च विशेषतः । नालिकेरफलैश्चैव सुगन्धं च गणाधिप । । १४ मध्येन्द्रनीलं भद्रस्य न्यसेत्प्राज्ञः स्वशक्तितः । पुष्परागं मरकतं पद्मरागं तथैव च । । १५ अनौपम्यं च माणिक्यं क्रमात्कोणेषु विन्यसेत् । वाचकायाथ वा दद्यादथ वा भोजके स्वयम् । । १६ अनेन विधिना यस्तु कृत्वा भद्रं प्रयच्छति । स हि भद्राणि सम्प्राप्य गच्छेद्गोपतिमन्दिरम् । । १७ ब्रह्मलोकं ततो गच्छेद्यानारूढो न संशयः । तेजसा गोजसंकाशः कांत्या गोजसमस्तथा । । १८ प्रभया गोपतेस्तुल्य ऊर्जसा गोपरस्य च । तस्मादेत्य पुनर्भूमौ गोपतिः स्यान्न संशयः । । प्रसादाद्गोपतेर्वीर सर्वज्ञाधिपपूजितः । । १९ इत्येषा कथिता भीम भद्रा नामेति सप्तमी । यामुपोष्य नरो भीम ब्रह्मलोकमवाप्नुयात् । । 1.101.२० शृण्वन्ति ये पठन्तीह कुर्वन्ति च गणाधिप । ते सर्वे भद्रमासाद्य यान्ति तद्ब्रह्म शाश्वतम् । । २१ सुमन्तुरुवाच इत्युक्तवान्पुरा ब्रह्मा दिण्डिने सप्तमीव्रतम् । मयाप्युक्तं तव विभो यथाज्ञातं यथाश्रुतम् । । २२ गृहीत्वा सप्तमीकल्पं मानवो यस्तु भूतले । त्यजेत्कामाद्भयाद्वापि स ज्ञेयः पतितोऽबुधः । । २३ तस्माद्धारय तद्वीर न त्याज्यं सप्तमीव्रतम् । त्यजमानो भवेद्वीर आरूढपतितो नरः । । २४ श्रावयेद्यस्तु भक्त्या च सप्तमीकल्पमादितः । सोऽश्वमेधफलं प्राप्य ततो याति परं पदम् । । २५ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे भद्राकल्पवर्णनं नामैकाधिकशततमोध्यायः
Description of the Auspicious Rite Brahmā said: On the seventh day of the bright fortnight, when the constellation of Savitṛ is present for the first time, then indeed auspiciousness is attained. On that day, the wise have prescribed bathing the deity with ghee, with milk, O hero, and also with the juice of sugarcane. After bathing the Lord of Deities, one should anoint him with sandal paste; having burned guggul incense, one should offer the auspicious item before him. One should spread pure wheat flour, shining like the moon, mixed with diamond dust and jaggery, adorned with red flowers. Wherever is his horn, O Lord, there a pearl should be placed; in the southeast, a ruby or a red gem should be set. In the southwest, one should offer a makara gem; in the northwest, a padmarāga gem; and finally, a wise person should place a Gāṅgeya gem according to his ability. On the fourth day, one meal is prescribed; on the fifth, night-fasting is enjoined; on the sixth, begging is prescribed, and after that, fasting is ordained. The wise should avoid heretics, those engaged in improper acts, and those who have abandoned vows; on the seventh, one should observe discipline and avoid sleeping during the day. Whoever performs the Bhadrā Saptamī with this procedure, to him the Ṛbhus always grant all auspicious things. Whoever gives an auspicious gift on this day, will have an auspicious son; having attained auspiciousness, the Lord of Beings always abides in auspiciousness. Diṇḍira said: Who is called Bhadrā? How should the ornament be made? What result is known from giving it, and by what procedure is it given? Brahmā said: The sky is called Bhadrā, an incomparable divine symbol; whoever wears it here is freed from all sins by the Sun. It should be made of a lump of rice, four-sided and excellent, mixed with cow’s ghee and pieces of sugar. It should be filled with four kinds of grains, especially with grapes and coconut fruits, and made fragrant, O Lord of Hosts. A wise person should place a sapphire in the center of the Bhadrā, according to his ability, as well as a topaz, an emerald, and a padmarāga gem. An incomparable ruby should be placed in order at the corners; it may be given to a reciter, or to one who serves food, or by oneself. Whoever, having made the Bhadrā in this way, gives it, surely attains all auspicious things and goes to the abode of the Lord of Cows. Then he goes to Brahmaloka, riding a vehicle, without doubt; his brilliance is like the essence of cows, his radiance is also like that of cows. His splendor is equal to the Lord of Cows, and his vigor is like the essence of cows; therefore, having come to earth again, he becomes the Lord of Cows, without doubt. By the grace of the Lord of Cows, O hero, he is worshipped by all-knowing masters. Thus, O Bhīma, the Bhadrā Saptamī has been described; by observing which, a man attains Brahmaloka, O Bhīma. Whoever hears, recites, or performs this, O Lord of Hosts, all of them, having attained auspiciousness, reach that eternal Brahman. Sumantu said: Thus, long ago, Brahmā spoke to Diṇḍi about the Saptamī vow; I have also told you, O Lord, as I have known and heard. Whoever, having taken up the Saptamī rite on earth, abandons it out of desire or fear, should be known as fallen and ignorant. Therefore, uphold it, O hero; the Saptamī vow must not be abandoned. One who abandons it, O hero, is like one who falls from a high place. Whoever, with devotion, causes the Saptamī rite to be heard from the beginning, attains the fruit of an Aśvamedha sacrifice and then reaches the supreme state. Thus ends the one hundred and first chapter, named 'Description of the Auspicious Rite,' in the Saptamī section of the Brahma Parvan of the glorious Bhaviṣya Mahāpurāṇa.
नक्षत्रपूजाविधिवर्णनम् सुमन्तुरुवाच एवं या देवदेवस्य सप्तमी भास्करस्य तु । यथा बहूनां भार्याणां भर्तुः काचित्प्रिया भवेत् । । १ सर्वाश्च तिथयो ह्यस्य प्रियाः सूर्यस्य भारत । तस्मादस्यां नरेणेह पूजनीयो दिवाकरः । । २ शतानीक उवाच तिथीनामधिपः सूर्यः सर्वासां कथितो यदि । सप्तम्यामेव यागोऽस्य किमर्थं क्रियते बुधैः । । ३ सुमन्तुरुवाच इदमर्थं पुरा पृष्टः सुरज्येष्ठो दिवि स्थितः । विष्णुना कुरुशार्दूल तेनोक्तं हरये यथा । । तथा ते सर्वमाख्यास्ये शृणुष्वैकमना विभो । । ४ सुखासीनं सुरज्येष्ठं पुरा देवं पितामहम् । प्रणम्य शिरसा देव कृष्णो वचनमब्रवीत् । । ५ यद्येष भानुमान्देवस्तिथीनामधिपः स्मृतः । किमर्थं पूज्यते ब्रह्मन्सप्तम्यां ब्रूहि मे विभो । । ६ एवमुक्तः सुरज्येष्ठो विष्णुना प्रभविष्णुना । प्रहस्य भगवान्देव इदं वचनमब्रवीत् । । ७ ब्रह्मोवाच देवेभ्यस्तिथयो दत्ता भास्करेण महात्मना । मुक्त्वैकां सप्तमीं सर्वां सम्यगाराधनेन वै । । ८ यस्यैव यद्दिनं दत्तं स तस्यैवाधिपः स्मृतः । स्वदिने पूजितस्तस्मात्स्वमन्त्रैर्वरदो भवेत्.. । । ९ विष्णुरुवाच अर्केण कतरत्कस्मै दिनं दत्तं महात्मना । स्वदिने पूजितेऽस्मिन्वै स्वमन्त्रैर्जायते ध्रुवम् । । 1.102.१० ब्रह्मोवाच अग्नये प्रतिपद्दत्ता द्वितीया ब्रह्मणे तथा । तृतीया यक्षराजाय गणेशाय चतुर्थ्यपि । । ११ पञ्चमी नागराजाय कार्तिकेयाय षष्ठ्यपि । सप्तमी स्थापितात्मार्थं दत्ता रुद्राय चाष्टमी । । १२ दुर्गायै नवमी दत्ता यमाय दशमी स्वयम् । विश्वेभ्यश्चाथ देवेभ्यो दत्ता चैकादशी सदा । । १३ द्वादशी विष्णवे दत्ता मदनाय त्रयोदशी । चतुर्दशी शङ्कराय दत्ता सोमाय पूर्णिमा । । १४ पितॄणां भानुना दत्ता पुण्या पञ्चदशी सदा । तिथ्यः पञ्चदशैतास्तु सोमस्य परिकीर्तिताः । । १५ पीयते कृष्णपक्षे तु सुरैरेभिर्यथोदितैः । शुक्लपक्षे प्रपूर्यन्ते षोडश्या कलया सह । । १६ अक्षया सा सदैकैका तत्र साक्षात्स्थितो रविः । क्षयवृद्धिकरो ह्येवं तेनासौ तत्पतिः स्मृतः । । १७ ददाति गतिमक्षीणा ध्यानमात्रस्थितो १ रविः । अन्येपीष्टान्यथाकामान्प्रयच्छन्ति सुखेन वै । । १८ तथा सर्वं प्रवक्ष्यामि कृष्ण संक्षेपतः शृणु । अग्निमिष्ट्वा च हुत्वा च प्रतिपद्यमृतं घृतम् । । हविषा सर्वधान्यानि प्राप्नुयादमितं धनम् । । १९ ब्रह्माणं च द्वितीयायां सम्पूज्य ब्रह्मचारिणम् । भोजयित्वा च विद्यानां सर्वासां पारगो भवेत् । । 1.102.२० तृतीयायां च वित्तेशं वित्ताढ्यो जायते ध्रुवम् । क्रयादिव्यवहोरषु लाभो बहुगुणो भवेत् । । २१ गणेशपूजनं कुर्याच्चतुर्थ्यां सर्वकर्मसु । अविघ्नं विद्विषां विघ्नं कुर्याच्चास्य न संशयः । । २२ नागानिष्ट्वा च पञ्चम्यां न विषैरभिभूयते । स्त्रियं च लभते पुत्रान्परां च श्रियमाप्नुयात् । । २३ सम्पूज्य कार्तिकेयं तु षष्ठ्यां श्रेष्ठः प्रजायते । मेधावी रूपसम्पन्नो दीर्घायुः कीर्तिवर्धनः । । २४ सप्तम्यां पूज्य रक्षेशं चित्रभानुं दिवाकरम् । अष्टम्यां पूजितो देवो गोवृषाभरणो हरः । । २५ ज्ञानं ददाति विपुलं कान्तिं च विपुलां तथा । मृत्युहा ज्ञानदश्चैव पाशहा च प्रपूजितः । । २६ दुर्गां सम्पूज्य दुर्गाणि नवम्यां तरतीच्छया । सङ्ग्रामे व्यवहारे च सदा विजयमश्नुते । । २७ दशम्यां यममातिष्ठेत्सर्वव्याधिहरो ध्रुवम् । नरकादथ मृत्योश्च समुद्धरति मानवम् । । २८ एकादश्यां यथोद्दिष्टा विश्वेदेवाः प्रपूजिताः । प्रजां पशुं धनं धान्यं प्रयच्छन्ति महीं तथा । । २९ द्वादश्यां विष्णुमिष्ट्वेह सर्वदा विजयी भवेत् । पूज्यश्च सर्वलोकानां यथा गोपतिगोकरः । । 1.102.३० कामदेवं त्रयोदश्यां सुरूपो जायते ध्रुवम् । इष्टां रूपवतीं भार्यां लभेत्कामांश्च पुष्कलान् । । ३१ दृष्ट्वेश्वरं चतुर्दश्यां सर्वैश्वर्यसमन्वितः । बहुपुत्रो बहुधनस्तथा स्यान्नात्र संशयः । । ३२ पौर्णमास्यां तु यः सोमं पूजयेद्भक्तिमान्नरः । स्वाधिपत्यं भवेत्तस्य सम्पूर्णं न च हीयते । । ३३ पितरः स्वदिने दिण्डे दृष्टाः कुर्वन्ति सर्वदा । प्रजावृद्धिं धनं रक्षां चायुष्यं बलमेव च । । ३४ उपवासं विनाप्येते भवन्त्युक्तफलप्रदाः । पूजया जपहोमैश्च तोषिता भक्तितः सदा । । ३५ मूलमन्त्रैश्च संज्ञाभिरंशमन्त्रैश्च कीर्तिताः । पूर्ववत्पद्ममध्यस्थाः कर्त्तव्याश्च तिथीश्वराः । । ३६ गन्धपुष्पोपहारैश्च यथा शक्त्या विधीयते । पूजा बाह्येन विधिना कृतापि च फलप्रदा । । ३७ आज्यधारासमिद्भिश्च दधिक्षीरान्नमाक्षिकैः । यथोक्तफलदो होमो जपः शान्तेन चेतसा । । ३८ मूलमन्त्राश्च संज्ञाभिरङ्गमन्त्राश्च कीर्तिताः । कृत्वा यज्ञान्दश द्वौ च फलान्येतानि भक्तितः । । ३९ यथोक्तानि तथोक्तानि लभेतेहाधिकान्यपि । इह यस्माद्यथान्यस्मिन्यो वसेद्यः सुखी सदा । । 1.102.४० तेषां लोकेषु मन्त्रज्ञो यावत्तेषां तिथिः स्थिता । दहेत्तस्मात्तथारिष्टं तद्रूपो जायते नरः । । ४१ सुरूपो धर्मसम्पन्नो क्षपितारिर्महीपतिः । स्त्री वा नपुंसको वापि जायते पुरुषोत्तमः । । ४२ इत्येताः कथिताः कृष्ण तिथयो या मया तव । नक्षत्रदेवताः सर्वा नक्षत्रेषु व्यवस्थिताः । । ४३ इष्टान्कामान्प्रयच्छन्ति यास्ता वक्ष्ये महीधर । चन्द्रमा यत्र नक्षत्रे महावृद्ध्या स्थितः सदा । ।४४ उक्तस्तु देवतायज्ञस्तदा सा फलदा भवेत् । देवताश्च प्रवक्ष्यामि नक्षत्राणां यथाक्रमम् । । ४५ नक्षत्राणि च सर्वाणि यज्ञाश्चैव पृथक्पृथक् । अश्विन्यामश्विनाविष्ट्वा दीर्घायुर्जायते नरः । । ४६ व्याधिभिर्मुच्यते क्षिप्रमत्यर्थं व्याधिपीडितः । भरण्यां यम उद्दिष्टः कुसुमैरसितैः शुभैः । । ४७ तथा गन्धादिभिः शुभ्रैरपमृत्योर्विमोचयेत् । । ४८ अनलः कृत्तिकायां तु इह सम्पूजितः परः । रक्तमाल्यादिभिर्दद्यात्फलं होमेन च ध्रुवम् । । ४९ पूज्यः प्रजापतिः प्रीत इष्टो दद्यात्पशूंस्तथा । रोहिण्यां देवशार्दूल पूजनादिह गोपते । । मृगशीर्षे सदा सोमो ज्ञानमारोग्यमेव च । । 1.102.५० आर्द्रायां तु शिवं पूज्य पश्चाद्द्विज यमाप्नुयात् । पद्मादिभिः स दिव्यैश्च पूजितः शं प्रयच्छति । । ५१ तथा पुनर्वस्वदितिः सदा सम्पूज्यते दिवि । गुरूणां तर्पिता चैव मातेव परिरक्षति । । ५२ पुष्ये बृहस्पतिर्बुद्धिं ददाति विपुलां शुभाम् । गीतैर्गन्धादिभिर्नागा आश्लेषायां प्रपूजिताः । । ५३ तर्पिताश्च यथान्यायं भक्ष्याद्यैर्मधुरैः सितैः । रक्षामिषादिभिस्तैस्तैः प्रीतिं कुर्वन्ति मानद । । ५४ मघासु पितरः सर्वे हव्यैः कव्यैश्च पूजिताः । प्रयच्छन्ति धनं धान्यं भृत्यान्पुत्रान्पशूंस्तथा । । ५५ फाल्गुन्यामथ वै पूषा इष्टः पुष्पादिभिः शुभैः । पूर्वायां विजयं दद्यादुत्तरायां भगं तथा । । ५६ भर्तारमीप्सितं दद्यात्कन्यायै पुरुषाय ताम् । इह जन्मनि युज्येत रूपद्रविणसम्पदा । । ५७ पूजितः सविता हस्ते विश्वतेजोनिधिः सदा । गन्धपुष्पादिभिः सर्वं ददाति विपुलं धनम् । । ५८ राज्यं तु त्वष्टा चित्रायां निःसपत्नं प्रयच्छति । इष्टः सन्तर्पितः प्रीतः स्वात्यां वायुर्बलं परम् । । ५९ इंद्राग्नी च विशाखायां जातरक्तै प्रपूज्य च । धनधान्यानि लब्ध्वेह तेजस्वी निवसेत्सदा । । 1.102.६० रक्तैर्मित्रमनूराधास्वेवं सम्पूज्य भक्तितः । श्रियो भजन्ति सर्वेषां चिरं जीवन्ति सर्वदा । । ६१ ज्येष्ठायां पूर्ववच्छक्रमिष्ट्वा पुष्टिमवाप्नुयात् । गुणैर्ज्येष्ठश्च१ सर्वेषां कर्मणा च धनेन च । । ६२ मूले देवपितॄन्त्सर्वान्भक्त्या२ सम्पूज्य पूर्ववत् । पूर्ववत्फलमाप्नोति स्वर्गस्थाने ध्रुवो भवेत् । । ६३ पूर्वाषाढे ह्यपः पूज्य हुत्वा तत्रैव पूर्ववत् । सन्तापान्मुच्यते क्षिप्रं शारीरान्मानसात्तथा । । ६४ आषाढासु तथा विश्वानुत्तराषाढयोगतः । विश्वेशं पूज्य पुष्पाद्यैः३ सर्वमाप्नोति मानवः । । ६५ श्रवणे तु सितैर्विष्णुं पीतैर्नीलैश्च भक्तितः । सम्पूज्य श्रियमाप्नोति परं विजयमेव च । । ६६ धनिष्ठासु वसूनिष्ट्वा न भयं भजते क्वचित् । महतोऽपि भयात्त्वेतैर्गन्धपुष्पादिभिः शुभैः । । ६७ इन्द्रं शतभिषायां च व्याधिभिर्मुच्यते ध्रुवम् । आतुरः पुष्टिमाप्नोति स्वास्थ्यमैश्वर्यमेव च । । ६८ अजं भाद्रपदायां तु शुद्धस्फटिकसन्निभम् । सम्पूज्य भक्तिमाप्नोति परं विजयमेव च । । ६९ उत्तरायामहिर्बुध्न्यं परां शान्तिमवाप्नुयात् । रेवत्यां पूजितः पूषा ददाति सततं शुभम्
Description of the Procedure for Worshipping the Constellations Sumantu said: Thus is the Saptamī of the Lord of Gods, the Sun; just as among many wives, one is especially dear to her husband. All lunar days are indeed dear to the Sun, O descendant of Bharata; therefore, on this day, the Sun must be worshipped by men. Śatānīka said: If the Sun is said to be the lord of all lunar days, why is a special sacrifice performed for him on the seventh day by the wise? Sumantu said: On this matter, long ago, the chief of the gods, residing in heaven, was asked by Viṣṇu, O tiger among the Kurus; as he spoke to Hara, so I will tell you everything—listen attentively, O Lord. Long ago, Kṛṣṇa approached the god Brahmā, seated comfortably as chief of the gods, bowed his head, and spoke these words: If this Sun is considered the lord of the lunar days, O Brahman, why is he especially worshipped on the seventh? Tell me, O Lord. Thus addressed by Viṣṇu, the chief of the gods, the blessed Lord, smiling, spoke these words: Brahmā said: The lunar days were given to the gods by the great-souled Sun, except for the seventh, which he kept for himself for proper worship. Whichever day was given to whom, that one is considered its lord; when worshipped on his own day with his own mantras, he grants boons. Viṣṇu said: By the Sun, which day was given to which deity? When worshipped on his own day with his own mantras, what is the result? Brahmā said: The first day was given to Agni, the second to Brahmā; the third to the King of Yakṣas, the fourth to Gaṇeśa. The fifth to the King of Serpents, the sixth to Kārttikeya; the seventh was kept for himself, and the eighth was given to Rudra. The ninth was given to Durgā, the tenth to Yama; the eleventh always to the Viśvadevas. The twelfth to Viṣṇu, the thirteenth to Madana; the fourteenth to Śaṅkara, and the full moon to Soma. The fifteenth, always auspicious, was given by the Sun to the ancestors; these fifteen lunar days are said to belong to Soma. In the dark fortnight, they are consumed by the gods as described; in the bright fortnight, they are filled up, including the sixteenth phase. Each one is inexhaustible, and there the Sun is directly present; he causes both decrease and increase, and thus is considered their lord. The Sun, present even in mere meditation, grants inexhaustible progress; the other deities, when worshipped as desired, also grant wishes with ease. Thus, I will explain everything briefly, O Kṛṣṇa, listen: Having worshipped and offered oblations to Agni on the first day, one obtains nectar, ghee, and all grains as offerings, and gains immense wealth. By worshipping Brahmā on the second day, feeding a celibate, one attains mastery over all knowledge. On the third day, by worshipping the Lord of Wealth, one certainly becomes wealthy; in buying and selling, one gains manifold profit. On the fourth, one should worship Gaṇeśa in all rites; obstacles are removed, and enemies are obstructed, without doubt. By worshipping the Nāgas on the fifth, one is not afflicted by poisons, obtains a wife, sons, and great prosperity. By worshipping Kārttikeya on the sixth, one becomes excellent, intelligent, handsome, long-lived, and renowned. On the seventh, by worshipping the Lord of Protection, the radiant Sun; on the eighth, by worshipping Hara, adorned with the bull, the god grants abundant knowledge and radiance. He removes death, grants wisdom, and cuts the bonds, when worshipped. By worshipping Durgā on the ninth, one easily overcomes difficulties, and always attains victory in battle and litigation. On the tenth, by worshipping Yama, one is freed from all diseases, and rescues a man from hell and death. On the eleventh, as prescribed, by worshipping the Viśvadevas, one obtains offspring, cattle, wealth, grain, and land. On the twelfth, by worshipping Viṣṇu, one always becomes victorious and is honored in all worlds like the Lord of Cows. On the thirteenth, by worshipping Kāmadeva, one surely becomes handsome, obtains a beautiful wife, and fulfills many desires. On the fourteenth, by seeing Śiva, one is endowed with all prosperity, many sons, and much wealth, without doubt. On the full moon, whoever worships Soma with devotion, attains complete sovereignty, which is never diminished. On their own day, the ancestors, when seen, always grant increase of progeny, wealth, protection, longevity, and strength. Even without fasting, these rites grant the stated results; worship, recitation, and offerings, when done with devotion, always please them. With root mantras, names, and limb mantras as described, the lords of the lunar days should be worshipped, seated in the center of a lotus, as before. With fragrant substances, flowers, and offerings, as one is able, even external worship performed yields results. With streams of ghee, sacred sticks, curd, milk, rice, and honey, the prescribed offerings and recitations, performed with a peaceful mind, yield the stated results. Having performed twelve or ten sacrifices with root mantras, names, and limb mantras, these results are obtained with devotion. As stated, so obtained, even greater results are gained here; for as long as one remains in each world, so long as that lunar day lasts. There, the knower of mantras burns away misfortune and becomes like that deity; he is handsome, righteous, a conqueror of enemies, and a king. Whether woman, eunuch, or man, one becomes excellent among people. Thus, O Kṛṣṇa, I have described to you the lunar days; all the deities of the constellations are established in the stars. They grant the desired wishes, and I will tell you about them, O mountain-like one. Wherever the moon is present in a constellation with great fullness, the sacrifice to the deity then yields results. Now I will describe the deities of the constellations in order. All the constellations and their sacrifices are described separately: By worshipping the Aśvins in Aśvinī, one becomes long-lived; one suffering from disease is quickly freed from ailments. In Bharanī, Yama is prescribed, worshipped with black flowers and other auspicious items; with white fragrant substances, one is freed from untimely death. In Kṛttikā, Agni is worshipped with red garlands and other items; one certainly gains the result through offerings. By worshipping Prajāpati in Rohiṇī, one obtains cattle; in Mṛgaśīrṣa, Soma always grants knowledge and health. In Ārdrā, by worshipping Śiva, one attains the world of Yama; worshipped with lotuses and other divine flowers, he grants auspiciousness. In Punarvasu, Aditi is always worshipped in heaven; satisfied, she protects like a mother. In Puṣya, Bṛhaspati grants abundant and auspicious intelligence; in Āśleṣā, the Nāgas are worshipped with songs, fragrances, and sweet foods. Satisfied with proper offerings and meats, they grant favor, O bestower of honor. In Maghā, all the ancestors are worshipped with oblations and offerings; they grant wealth, grain, servants, sons, and cattle. In Phālgunī, Pūṣan is worshipped with auspicious flowers; in the former, he grants victory, in the latter, prosperity. He grants a desired husband to a maiden, and she is united with a man; in this life, one attains beauty and wealth. In Hasta, the Sun is always worshipped, the repository of all splendor; with fragrances and flowers, he grants abundant wealth. In Citrā, Tvaṣṭṛ grants a kingdom free from enemies when worshipped and satisfied; in Svātī, Vāyu grants great strength. In Viśākhā, Indra and Agni are worshipped with red items; one obtains wealth and grain, and always lives with brilliance. In Anurādhā, by worshipping Mitra with red items and devotion, all enjoy prosperity and long life. In Jyeṣṭhā, as before, by worshipping Śakra, one attains nourishment; he becomes foremost among all by virtue and wealth. In Mūla, by worshipping all the divine ancestors with devotion as before, one obtains the same result and is established in heaven. In Pūrvāṣāḍhā, by worshipping the Waters and offering oblations as before, one is quickly freed from bodily and mental suffering. In Uttarāṣāḍhā, by worshipping Viśveśa with flowers and other items, one obtains everything. In Śravaṇa, by worshipping Viṣṇu with white, yellow, and blue items and devotion, one obtains prosperity and great victory. In Dhaniṣṭhā, by worshipping the Vasus with auspicious fragrances and flowers, one is never afflicted by fear, even from great dangers. In Śatabhiṣā, by worshipping Indra, one is freed from diseases; the sick obtain nourishment, health, and prosperity. In Bhādrapadā, by worshipping Aja, shining like pure crystal, one attains devotion and great victory. In Uttarābhādrapadā, by worshipping Ahirbudhnya, one attains supreme peace; in Revatī, Pūṣan, when worshipped, always grants auspiciousness.
Description of the Greatness of Sun Worship Brahmā said: Whoever, with devotion, builds a permanent temple for the Sun, that man leads seven generations to the worlds of the Sun. For as many years as the image of the deity, Ravi, remains in the temple, for that many thousands of years he enjoys happiness in the world of the Sun. Wherever the image of the deity is established in a house with proper marks, and whose mind is unattached, he attains equality with the Sun. Whoever offers to the Lord of Deities flowers that are very fragrant and delightful, with a mind absorbed in that feeling, And various kinds of incense, fragrant ointments, lamps, offerings, and whatever else is desired by oneself— That man, by daily worship, attains the favor of Ravi; the Lord Sun, the master of sacrifice, is pleased even by sacrifices. Sacrifices with many implements and a great variety of materials are obtained by men with wealth and followers. But even if worship is performed with mere blades of durvā grass by devoted men, Ravi grants a result that is hard to obtain even by all sacrifices. Whatever flowers, foods, incense, ointments, beloved ornaments, and red garments, And whatever offerings, foods, and fruits are given, offer those to the Lord of Deities with a mind fixed on him. Worship that primordial Lord of sacrifice as best as you can; having worshipped and established the deity in that very house, Bathe the radiant Sun, the Lord of Day, with flowers, sacred water, fragrances, honey, ghee, and milk.
Brahma said: On the seventh day of the bright fortnight in the month of Phalguna, a man or woman who fasts and worships the remover of darkness, reciting the names of the Sun with devotion, eating moderately, and controlling the senses, should always praise the Sun upon rising, sleeping, and at all times.
Brahma said: The great souls praise the dialogue concerning the Sun, which took place with Gautami and Kaushalya in the abode of the gods.