नारदोपसङ्गमनवर्णनम् शतानीक उवाच कथं साम्बः प्रपन्नोऽर्कं केन वा प्रतिपादितः । उग्रं शापं च तं प्राप्य पितरं स किमुक्तवान् । । १ सुमन्तुरुवाच उक्तमेव पुरा वीर यथा शप्तः स यादवः । पित्रा साम्बो महाराज हरिणाम्बुजधारिणा । । २ अथ शापाभिभूतस्तु साम्बः पितरमब्रवीत् । १ विनयावनतो भूत्वा प्राञ्जलिः शिरसा गतः । । ३ किं मयापकृतं देव येन शप्तोस्म्यहं त्वया । अहं त्वदाज्ञया देव त्वरमाणोत्र आगतः । । ४ कस्मान्निपातितः शापो मयि तेऽनपकारिणि । न वै जानाम्यहं किञ्चित्प्रसीद जगतः पते । । ५ शापं नियच्छ मे देव प्रसादं कुरु मे प्रभो । कश्मलेनाभिभूतोऽहं येन मुच्येय किल्बिषात् । । ६ तमुवाच ततः कृष्णः साम्बं बुद्ध्वा ह्यनागसम् । नाहं पुत्र पुनः शक्तो रोगस्यास्य व्यपोहने । । ७ अस्यायं जगतो नाथो द्वादशात्मा दिवाकरः
Description of Sāmba's approach to Nārada
सहस्ररश्मिरादित्यः शक्तः पुत्र व्यपोहितुम् । । ८ ज्ञातं मयाधुना चैव यथा त्वं नारदेन तु । रोषाद्विसर्जितः पुत्र मत्सकाशं महात्मना । । ९ तस्मात्तमेव पृच्छ त्वं प्रसाद्य ऋषिसत्तमम् । आख्यास्यति स ते देवं शापं यस्तेऽपनेष्यति । । 1.75.१० अथैतत्स पितुर्वाक्यं श्रुत्वा जाम्बवतीसुतः । दीनः १शोकपरीतात्मा ततः सञ्चिन्त्य भारत । । ११ द्वारवत्यां स्थितं विष्णुं कदाचिद्द्रष्टुमागतम् । विनयादुपसङ्गम्य साम्बः पप्रच्छ नारदम् । । १२ भगवन्वेधसः पुत्र सर्वलोकज्ञ सुव्रत । प्रसादं कुरु मे विप्र प्रणतस्य महामते । । १३ ये मे नीरुजं कायं कश्मलं च प्रणश्यति । तं योगं इहि मे विप्र प्रणतस्यास्य सुव्रत । । १४ नारद उवाच यः स्तुत्यः सर्वदेवानां नमस्यः पूज्य एव च । पूजयित्वाशु तं देवं ततो व्याधिं प्रहास्यसि । । १५ साम्ब उवाच कः स्तुत्यः सर्वदेवानां नमस्यः पूज्य एव च । कः सर्वगश्च सर्वत्र शरणं यं वज्राम्यहम् । । १६ पितृशापानलेनाहं दह्यमानो महामुने । शान्त्यर्थमस्य कं देवं शरणं च व्रजाम्यहम् । । १७ एतच्छ्रुत्वा तु साम्बस्य वचनं करुणावहम् । हित्वा तु ४कामजं वीर नारदो वाक्यमब्रवीत् । । १८ स्तुत्यो वन्द्यश्च पूज्यश्च नमस्य ईड्य एव च । भास्करो यदुशार्दूल ब्रह्मादीनां सदानघ । । १९ इति श्रीभविष्ये महापुराणे शतार्द्धसाहस्र्यां संहितायां ब्राह्मे पर्वणि साम्बोपाख्याने साम्बं प्रति कृष्णशापे साम्बस्य नारदोपसंगमनवर्णनं नाम पञ्चसप्ततितमोऽध्यायः
The thousand-rayed Sun, O son, is able to dispel it.
नारदसाम्बसंवादे सूर्यपरिवारवर्णनम् नारद उवाच कदाचित्पर्यटँल्लोकान्सूर्यलोकमहं गतः । तत्र दृष्टो मया सूर्यः सर्वदेवगणैर्वृतः । । १ गन्धर्वैरप्सरोभिश्च नागैर्यक्षैश्च राक्षसैः । तत्र गायन्ति गन्धर्वा नृत्यन्त्यप्सरसस्तथा । । २ रक्षन्त्युद्गतशस्त्रास्तं यक्षराक्षसपन्नगाः । ऋचो यजूंषि सामानि मूर्तिमन्तीह सर्वशः । । तत्कृतैर्विविधैः स्तोत्रैः स्तुवन्ति ऋषयो रविम् । । ३ मूर्तिमत्यः स्थितास्तत्र तिस्रः संध्याः शुभाननाः । गृहीतवज्रनाराचाः परिवार्य रविं स्थिताः । । ४ अरुणा वर्णतः पूर्वा मध्यमा चेन्दुसन्निभा । तृतीयाक्ष्माजसंकाशा १ संध्या चैव प्रकीर्तिता । । ५ आदित्या वसवो रुद्रा मरुतोथाश्विनौ तथा । त्रिसंध्यं पूजयन्त्यर्कं तथान्ये च दिवौकसः । । ६ ईरयञ्जयशब्दं तु इन्द्रस्तत्रैव तिष्ठति । कविस्तु त्र्यम्बको देवस्त्रिसंध्यं पूजयन्ति वै । । ७ २दिनादावम्बुजाकारं पूजयेदम्बुजासनम् । चक्ररूपं तु मध्याह्ने घृतार्चिः पूजयेत्सदा । । ८ पूजयेत्सगणं रात्रौ विपुलाज्यस्वरूपिणम् । रविं भक्त्या सदा देवं ३कंजार्धकृतशेखरः । । ९ सारथ्यं कुरुते तस्य पतगस्याग्रजः १ सदा । वहमानो रथं दिव्यं कालावयवनिर्मितम् । । 1.76.१० हरितैः सप्तभिर्युक्तं छन्दोभिर्वाजिरूपिभिः । । ११ द्वे भार्ये पार्श्वयोस्तस्य राज्ञीनिक्षुभसंज्ञिता । तथान्यैर्नामभिर्देवाः परिवार्य रविं स्थिताः । । १२ पिङ्गलो लेखकस्तत्र तथान्यो दण्डनायकः । २राजाश्रोषौ च द्वौ द्वारे स्थितौ कल्माषपक्षिणौ । । १३ ततो व्योम चतुःशृङ्गं मेरोः सदृशलक्षणम् । दिण्डिस्तथाग्रतस्तस्य दिक्षु चान्ये स्थिताः सुराः । । १४ एवं सर्वगमं देवं प्रदीप्तं जगति द्विज । ब्रह्माद्यैः संस्तुतं देवं गीर्वाणैर्ऋषभोत्तमम् । । ग्रहेशं भुवनेशानमादित्यं शरणं व्रज । । १५ साम्ब उवाच तत्त्वतः श्रोतुमिच्छामि कथं सर्वगतो रविः । । १६ कति वा रश्मयस्तस्य मूर्तयश्च कति स्मृताः । का राज्ञी निक्षुभा का च कश्चायं दण्डनायकः । । १७ पिङ्गलश्चापि कस्तत्र किं चासौ लिखते सदा । राजाश्रोषौ च कौ तत्र कौ च कल्माषपक्षिणौ । । १८ किं दैवत्यं च तद्व्योम मेरोः सदृशलक्षणम् । को दिण्डिरग्रतस्तत्र के देवा दिक्षु ये स्थिताः । । १९ तत्त्वतो निगमैश्चैव विस्तरेण वदस्व माम । येनाहं तत्त्वतो ज्ञात्वा व्रजामि शरणं द्विज । । 1.76.२० इति श्रीभविष्ये महापुराणे शतार्द्धसाहस्र्यां संहितायां ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे साम्बोपाख्याने नारदसाम्बसंवादे सूर्यपरिवारवर्णनं नाम षट्सप्ततितमोऽध्यायः
Narada said: Once, as I was wandering among the worlds, I reached the world of the Sun. There, I saw the Sun surrounded by all the hosts of gods.
साम्बोपाख्याने सूर्यवर्णनम् नारद उवाच विस्तरेणानुपूर्व्या च सूर्यं निगदतः शृणु । ततः शेषान्प्रवक्ष्येऽहं नमस्कृत्य विवस्वते । । १ अव्यक्तं कारणं यत्तन्नित्यं सदसदात्मकम् । प्रधानं प्रकृतिश्चेति यमाहुस्तत्त्वचिन्तकाः । । २ गन्धैर्वर्णै रसैर्हीनं शब्दस्पर्शविवर्जितम् । जगद्योनिं महद्भूतं परं ब्रह्मा सनातनम् । । ३ निग्रहं सर्वभूतानामव्यक्तमभवत्किल । अनाद्यन्तमजं सूक्ष्मं त्रिगुणं प्रभवाप्ययम् । । ४ अनाकारमविज्ञेयं तमाहुः पुरुषं परम् । तस्यात्मना सर्वमिदं जगद्व्याप्तं महात्मनः । । ५ तस्येश्वरस्य प्रतिमा ज्ञानवैराग्यलक्षणा । धर्मेश्वर्यकृता बुद्धिर्ब्राह्मी तस्याभिमानिनः । । ६ अव्यक्ताज्जायते तस्य मनसा यद्यदिच्छति । चतुर्मुखस्य ब्रह्मत्वे कालत्वे चान्तकृद्भवेत् । । ७ सहस्रमूर्धा पुरुषस्तिस्रोवस्थाः स्वयम्भुवः । सत्त्वं रजश्च ब्रह्मत्वे कालत्वे च रजस्तमः । । ८ सात्त्विकं पुरुषत्वे च गुणवृत्तं स्वयंभुवः । ब्रह्मत्वे सृजते लोकान्कालत्वे चापि संक्षिपेत् । । ९ पुरुषत्वे उदासीनस्तिस्रोऽवस्थाः प्रजापतेः । त्रिधा विभज्य चात्मानं त्रिकालं सम्प्रवर्तते । । 1.77.१० सृजते ग्रसते चैव वीक्षते च त्रिभिः स्वयम् । अग्रे हिरण्यगर्भस्तु प्रादुर्भूतः स्वयम्भुवः । । ११ आदित्यस्यादिदेवत्वादजातत्वादजः स्मृतः । देवेषु स महान्देवो महादेवः स्मृतस्ततः । । १२ सर्वेशत्वाच्च लोकस्य अधीशत्वाच्च ईश्वरः । बृहत्त्वाच्च स्मृतो ब्रह्मा भवत्वाद्भव उच्यते । । १३ पाति यस्मात्प्रजाः सर्वाः प्रजापतिरतः स्मृतः । पुरे शेते च वै यस्मात्तस्मात्पुरुष उच्यते । । १४ नोत्पाद्यत्वादपूर्वत्वात्स्वयंभूरिति विश्रुतः । । १५ हिरण्याण्डगतो यस्माद्ग्रहेशो वै दिवस्पतिः । तस्माद्धिरण्यगर्भोऽसौ देवदेवो दिवाकरः । । १६ आपो नारा इति प्रोक्ता ऋषिभिस्तत्त्वदर्शिभिः । अयनं तस्य ता आपस्तेन नारायणः स्मृतः । । १७ अर इत्येष शीघ्रार्थो निपातः कविभिः स्मृतः । आप एवार्णवा भूत्वा न शीघ्रास्तेन ता नराः
Narada said: Listen as I recount the Sun in detail and in order. Then, after bowing to Vivasvat, I will tell the rest.
१८ एकार्णवे पुरा तस्मिन्नष्टे स्थावरजङ्गमे । नारायणाख्यः पुरुषः सुष्वाप सलिले तदा । । सहस्रशीर्षा ३सुमनाः सहस्राक्षः सहस्रपात् । । १९ सहस्रबाहुः प्रथमः प्रजापतिस्त्रयीपथे यः पुरुषो४ निगद्यते । आदित्यवर्णो भुवनस्य गोप्ता अपूर्व एकः पुरुषः पुराणः । । 1.77.२० हिरण्यगर्भः पुरुषो महात्मा सम्पद्यते वै तमसा परस्तात् । । २१ इति श्रीभविष्ये महापुराणे शतार्द्धसाहस्र्यां संहितायां ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे साम्बोपाख्याने सूर्यवर्णनं नाम सप्तसप्ततितमोऽध्यायः
Long ago, when all that was fixed and moving was lost in the single ocean, the being called Narayana slept in the waters at that time.
सूर्यमहिमावर्णनम् नारद उवाच तुल्यं युगसहस्रस्य नैशं कालमुपास्य सः । शर्वर्यन्ते प्रकुरुते ब्रह्मत्वं सर्गकारणात् । । १ सलिलेनाप्लुतां भूमि दृष्ट्वा कार्यं विचिन्त्य सः । भूत्वा स तु वराहो वै अपः संविशते प्रभुः । । २ सञ्चित्यैवं स देवेशो भूमेरुद्धरणे क्षमः । महीं महार्णवे मग्नामुद्धर्तुमुपचक्रमे । । ३ उत्तिष्ठतस्तस्य जलार्द्रकुक्षेर्महावराहस्य महीं विधार्य । विधुन्वतो वेदमयं शरीरं रोमान्तरस्था मुनयो १जपन्ति । । ४ उद्धृत्योर्वीं स सलिलात्प्रजासर्गमकल्पयत् । मनसा जनयामास पुत्रानात्मसमाञ्छुभान् । । ५ भृग्वङ्गिरसमत्रिं च पुलस्त्यं पुलहं कतुम् । मरीचिमथ दक्षं च वशिष्ठं नवमं तथा । । ६ नव प्रजापतीन्सृष्ट्वा ततः स पुरुषोत्तमः । प्रादुर्भूतोऽदितेः पुत्रः प्रजानां हितकाम्यया । । ७ मरीचात्कश्यपं २पुत्रं यं वेधा जनयज्जले । प्रजापतीनां दशमं तेजसा ब्रह्मणः समम् । । ८ वृक्षकन्याऽदितिर्नाम्ना पत्नी सा कश्यपस्य तु । अण्डं सा जनयामास भूर्भुवःस्वस्त्रिसंयुतम् । । ९ तत्रोत्पन्नः सहस्रांशुर्द्वादशात्मा दिवाकरः । नवयोजनसाहस्रो विस्तारोऽस्य महात्मनः । । विस्तारास्त्रिगुणश्चास्य परिणाहो विभावसोः । । 1.78.१० यथापुण्यं कदम्बस्य समन्तात्केशरैर्वृतम् । तथैव तेजसां गोलं समन्ताद्रश्मिभिर्वृतम् । । ११ सहस्रशीर्षा पुरुषो ब्राह्म योगमुदाहरन् । तैजसस्य च गोलस्य स तु मध्ये व्यवस्थितः । । १२ आदत्ते स तु रश्मीनां सहस्रेण समन्ततः । अपो नदीसमुद्रेभ्यो ह्रदकूपेभ्य एव च । । १३ सौरी प्रभा या देवस्य अस्तं याते दिवाकरे । अग्निमाविशते रात्रौ तस्माद्दूरात्प्रकाशते
Narada said: Having worshipped the night for a period equal to a thousand ages, at the end of the night, he assumes the state of Brahma for the purpose of creation.
नक्षत्रग्रहसोमानां प्रतिष्ठायोनिरेव च । । विधुऋक्षग्रहाः सर्वे विज्ञेयाः सूर्यसभ्भवाः । । ३६ रवेः करसहस्रं यत्प्राङ्मया समुदाहृतम् । तेषां श्रेष्ठाः पुनः सप्त रश्मयो ग्रहसंज्ञिताः । । ३७ सुषुम्णो हरिकेशश्च विश्वकर्मा तथैव च । सूर्यश्चैवापरो रश्मिर्नाम्ना विष्णुरिति२ स्मृतः । । ३८ ससत्त्वः सर्वबन्धुस्तु जीवायति च वै जगत् । सप्तजः प्रथमस्तत्र कञ्जजश्च तथा परः । । ३९ तारेयश्चापरस्तत्र गुरुः सुमनसां तथा । उग्राह्वः पञ्चमस्तेषां पुत्रोऽन्यो वनमालिनः । । कः शेषः सप्तमस्तेषामेते वै सप्त रश्मयः । । 1.78.४० आदित्यमूलमखिलं त्रैलोक्यं सचराचरम् । भवत्यस्माज्जगत्सर्वं स देवासुरमानुषम् । । ४१ रुद्रेन्द्रोपेन्द्रचन्द्राणां विप्रेन्द्र त्रिदिवौकसाम् । महद्युतिमतः कृत्स्नं तेजो यत्सार्वलौकिकम् । । ४२ सर्वात्मा सर्वलोकेशो देवदेवः प्रजापतिः । सूर्य एव त्रिलोकस्य मूलं परमदैवतम् । । ४३ अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यगादित्यमुपतिष्ठते । आदित्याज्जायते वृष्टिर्वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः । । ४४ सूर्यात्प्रसूयते सर्वं तस्मिन्नेव प्रलीयते । भावाभावौ तु लोकानामादित्यान्निःसृतौ पुरा । । ४५ एतत्तु ध्यानिनां ध्यानं मोक्षश्चाप्येव मोक्षिणाम् । अत्र गच्छन्ति निर्वाणं जायन्तेऽस्मात्पुनः प्रजाः । । ४६ क्षणा मुहूर्ता दिवसा निशाः पक्षास्तु नित्यशः । मासाः सम्वत्सराश्चैव ऋतवोऽथ युगानि च । । अथादित्यमृते ह्येषां कालसंख्या न विद्यते । । ४७ कालादृते न नियमा नाग्नेर्विहरणक्रिया । ऋतू नामविभागाच्च पुष्पमूलफलं कुतः । । ४८ अभावो व्यवहाराणां जन्तूनां दिवि चेह च । जगत्प्रतापनमृते भास्करं वारितस्करम् । । ४९ नावृष्ट्या तपते सूर्यो नावृष्ट्या परिवेष्यते । आदित्यस्य च नामानि सामान्यानीह द्वादश । । 1.78.५० द्वादशैव पृथक्त्वेन तानि वक्ष्याम्यनेकशः । आदित्यः सविता सूर्यो मिहिरोऽर्कः प्रतापनः । । ५१ मार्तंडो भास्करो भानुश्चित्रभानुर्दिवाकरः । रविर्वै द्वादशश्चैव ज्ञेयः सामान्यनामभिः । । ५२ विष्णुर्धाता भगः पूषा मित्रेन्द्रो वरुणोऽर्यमा । विवस्वानंशुमांस्त्वष्टा पर्जन्यो द्वादश स्मृताः । । ५३ इत्येते द्वादशादित्याः पृथक्त्वेन प्रकीर्तिताः । उत्तिष्ठन्ति सदा ह्येते मासैर्द्वादशभिः क्रमात् । । ५४ विष्णुस्तपति चैत्रे च वैशाखे चार्यमा तथा । विवस्वाञ्ज्येष्ठमासे तु आषाढे चांशुमांस्तथा । । ५५ पर्जन्यः श्रावणे मासि वरुणः प्रोष्ठसंज्ञके । इन्द्रश्चाश्वयुजे मासि धाता तपति कार्तिके । । ५६ मार्गशीर्षे तथा मित्रः पौषे पूषा दिवाकरः । माघे भगस्तु विज्ञेयस्त्वष्टा तपति फाल्गुने । । ५७ तैश्च द्वादशभिर्विष्णू रश्मीनां दीप्यते सदा । दीप्यते गोसहस्रेण शतैश्च त्रिभिरर्यमा । । ५८ द्विसप्तकैर्विवस्वांस्तु अंशुमान्पञ्चकैस्त्रिभिः । विवस्वानिव पर्जन्यो वरुणश्चार्यमा इव । । ५९ इन्द्रस्तु द्विगुणैः षड्भिर्धातैकादशभिः शतैः । मित्रवद्भगवत्त्वष्टा सहस्रेण शतेन च । । 1.78.६० उत्तरोपक्रमेऽर्कस्य वर्धन्ते रश्मयः सदा । दक्षिणोपक्रमे भूयो ह्रसन्ते सूर्यरश्मयः । । ६१ एवं रश्मिसहस्रं तु सौर्यं लोकार्थसाधकम् । भिद्यते ऋतुमासैस्तु सहस्रं बहुधा १भृशम् । । ६२ एवं नाम्नां चतुर्विंशदेकस्यैषा प्रकीर्तिता । विस्तरेण सहस्रं तु पुनरेवं प्रकीर्तितम् । । ६३ आसां परमयत्नेन ब्रुवते भिन्नदर्शनाः । तामसा बुद्धिमोहाच्च दृष्टान्तानि ब्रुवन्ति हि । । ६४ ब्रह्माणं कारणं केचित्केचिदाहुर्दिवाकरम् । केचिद्भवं परत्वेन आहुर्विष्णुं तथापरे । । ६५ कारणं तु स्मृता ह्येते नानार्थेषु सुरोत्तमाः । एकः स तु पृथक्त्वेन स्वयंभूरिति विश्रुतः । । ६६ वनमालिनमुग्रेशं दिवि चक्षुरिवान्तकम् । तं स्वयंभूरिति प्रोक्तं स सोपर्णिमनौपमम् । । ६७ यथानुरज्यते वर्णेर्विविधैः स्फाटिको मणिः । तथा गुणवशात्तस्य स्वयंभोरनुरञ्जनम् । । ६८ एको भूत्वा यथा मेघः पृथक्त्वेन प्रतिष्ठितः । वर्णतो रूपतश्चैव तथा गुणवशात्तु सः । । ६९ नभसः पतितं तोयं याति स्वादान्तरं यथा । भूमे रसविशेषेण तथा गुणवशात्तु सः । । 1.78.७० यथेन्धनवशादग्निरेकस्तु बहुधायते । वर्णतो रूपतश्चैव तथा गुणवशात्तु सः । । ७१ यथा द्रव्यविशेषाच्च वायुरेकः पृथग्भवेत् । सुगन्धिः पूतिगन्धिर्वा तथा गुणवशात्तु सः । । ७२ यथा वा गार्हपत्योग्निरन्यत्संज्ञान्तरं व्रजेत् । दक्षिणाहवनीयादिब्रह्मादिषु तथा ह्यसौ । । ७३ एकत्वे च पृथक्त्वे च प्रोक्तमेतन्निदर्शनम् । तस्माद्भक्तिः सदा कार्या देवे ह्यस्मिन्दिवाकरे । । ७४ एषोऽण्डजोऽधिगश्चैव एष एव भृगुस्तथा । एष रजस्तमश्चैव एष सत्त्वगुणस्तथा । । ७५ एष वेदाश्च यज्ञाश्च सर्वश्चैव न संशयः । सूर्यव्याप्तमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् । । ७६ १इज्यते पूज्यते चासावत्र यानात्मको रविः । सर्वत्र सविता देवस्तनुभिर्नामभिश्च सः । । ७७ वसत्यग्नौ तथा वाते व्योम्नि तोये तथा विभो । एवंविधो ह्ययं सूर्यः सदा पूज्यो विजानता । । ७८ आदित्यं वेत्ति यस्त्वेवं स तस्मिन्नेव लीयते । अप्येकं वेत्ति यो नाम धात्वर्थनिगमै रवेः । । ७९ स रोगैर्वर्जितः सर्वैः सद्यः पापात्प्रमुच्यते । न हि पापकृतः साम्ब भक्तिर्भवति भास्करे । । 1.78.८० तथा त्वं परया भक्त्या प्रपद्यस्व दिवाकरम् । येन व्याधिविनिर्मुक्तः सर्वान्कामानवाप्स्यसि । । ८१ यथा तव पिता साम्ब यथा वेधा यथा हरः । यथा गुणवशात्तस्य स्वयम्भोरनुरञ्जनम् । । ८२ एकीभूय यथा मेघः पृथक्त्वेन प्रतिष्ठते । वर्णतो रूपतश्चैव तथा गुणवशात्तु सः । । ८३ इति श्रीभविष्ये महापुराणे शतार्द्धसाहस्र्यां संहितायां ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे सूर्यमहिमवर्णनं नामाष्टसप्ततितमोऽध्यायः
आदित्यमहिमवर्णनम् सुमन्तुरुवाच एतच्छ्रुत्वा तु कार्त्स्न्येन हृष्टो जाम्बवतीसुतः । जातकौतूहलो भूयः परिपप्रच्छ नारदम्
Hearing the detailed account of the sun's glory, Samba, filled with curiosity, asked Narada to explain further about the sun's significance.
१ साम्ब उवाच अहो सूर्यस्य माहात्म्यं वर्णितं हर्षवर्धनम् । येन मे भक्तिरुत्पन्ना परा ह्यस्मिन्विभावसौ । । २ ततो राज्ञीं महाभागां निक्षुभां च महामुने । दिण्डिनं पिङ्गलादींश्च सर्वान्कथय मे मुने । । ३ नारद उवाच प्रागुक्तेऽर्कस्य द्वे भार्ये राज्ञी निक्षुभसंज्ञिते । तयोर्हि राज्ञी द्यौर्ज्ञेया निक्षुभा पृथिवी स्मृता । ।४ सौम्यमासस्य२ सप्तम्यां द्यावार्कः सह युज्यते । माघकृष्णस्य सप्तम्यां मह्या सह भवेद्रविः । । भूरादित्यश्च भगवान्गच्छतः सङ्गमं तथा । । ५ ऋतुस्नाता मही तत्र गर्भं गृह्णाति भास्करात् । द्यौर्जलं सूयते गर्भं वर्षास्विह च भूतले । । ६ ततस्त्रैलोक्यभूत्यर्थं३ मही सस्यानि सूयते । सस्योपयोगसंहृष्टा जुह्वत्याहुतयो द्विजाः । । ७ स्वाहाकारस्वधाकारैर्यजन्ति पितृदेवताः । । ८ निक्षुभा सूयते यस्मादन्नौषधिसुधामृतैः । मर्त्यान्पितॄंश्च देवांश्च तेन भूर्निक्षुभा स्मृता । । ९ यथा राज्ञी द्विधा भूता यस्य चेयं सुता मता । अपत्यानि च यान्यस्यास्तानि वक्ष्याम्यशेषतः । । 1.79.१० मरीचिर्ब्रह्मणः पुत्रो मरीचेः कश्यपः सुतः । तस्माद्धिरण्यकशिषुः प्रह्लादस्तस्य चात्मजः । । ११ प्रह्लादस्य सुतो नाम्ना विरोचन इति श्रुतः । विरोचनस्य भगिनी संज्ञाया जननी शुभा । । १२ हिरण्यकशिपोः पौत्री दितेः पुत्रस्य सा स्मृता । सा विश्वकर्मणः पुत्री प्राह्लादी प्रोच्यते बुधैः । । १३ अथ नाम्ना सुरूपेति मरीचेर्दुहिता शुभा । पुत्री ह्यङ्गिरसः सा तु जननी तु बृहस्पतेः । । १४ बृहस्पतेस्तु भगिनी विश्रुता ब्रह्मवादिनी । प्रभासस्य तु सा पत्नी वसूनामष्टमस्य तु । । १५ प्रसूता विश्वकर्माणं सर्वशिल्पकरं वरम् । स वै नाम्रा पुनस्त्वष्टा त्रिदशानां च वार्धकिः । । १६ देवाचार्यश्च तस्येयं दुहिता विश्वकर्मणः । सुरेणुरिति विख्याता त्रिषु लोकेषु भामिनी । । १७ राज्ञी संज्ञा च द्यौस्त्वाष्ट्री प्रभा सैव विभाव्यते । तस्यात्तु या तनुच्छाया निक्षुभा सा महीमयी । । १८ सा१ तु भार्या भगवतो मार्तण्डस्य महात्मनः । साध्वी पतिव्रता देवी रूपयौवनशालिनी । । १९ न तु तां नररूपेण सूर्यो भजति वै पुरा । आदित्यस्येह तद्रूपं महता स्वेन तेजसा । । 1.79.२० गात्रेष्वप्रतिरूपेषु नातिकान्तमिवाभवत् । अनिष्पत्रेषु गात्रेषु गोलं दृष्ट्वा पितामहः । । २१ मार्तस्त्वं भव चाण्डस्तु मार्तण्डस्तेन स स्मृतः । देवानां च यतस्त्वादिस्तेनादित्य इति स्मृतः । । २२ अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रजास्तस्य महात्मनः । त्रीण्यपत्यानि संज्ञायां जनयामास वै रविः । । २३ वर्षाणां तु सहस्रं वै वसमाना पितुर्गृहे । भर्तुः समीपं याहीति पित्रोक्ता सा पुनःपुनः । । २४ अगच्छद्वडवा भूत्वा त्यक्त्वा रूपं यशस्विनी । उत्तरांश्च कुरून्गत्वा तृणान्यनुचचार ह । । २५ पितुः समीपं या भार्या संज्ञा या वचनेन सा । संज्ञाया धारयद्रूपं छाया सूर्यमुपस्थिता । । २६ द्वितीयायां तु संज्ञायां संज्ञेयमिति चिन्तयन् । आदित्यो जनयामास पुत्रौ कन्यां च रूपिणीम् । । २७ पूर्वजस्य मनोस्तुल्यौ सादृश्येन च तावुभौ । श्रुतश्रवाश्च धर्मज्ञः श्रुतकर्मा तथैव च । । २८ श्रुतश्रवा मनुस्ताभ्यां सावर्णिर्यो भविष्यति । श्रुतकर्मा तु विज्ञेयो ग्रहो यो वै शनैश्चरः । । २९ कन्या च तपती नाम रूपेणाप्रतिरूपिणी । संज्ञा तु पार्थिवी तेषामात्मजानां यथाकरोत् । । 1.79.३० न स्नेहं पूर्वजानां तु तथा कृतवती तु सा । मनुस्तु क्षमते तस्या यमस्तस्या न चक्षमे । । ३१ बहुशो यात्यमानस्तु पितुः पत्न्या सुदुःखितः । स वै कोपाच्च बाल्याच्च भाविनोऽर्थस्य वै बलात् । । ३२ पदा सन्तर्जयामास संज्ञां वैवस्वतो यमः । तं शशाप ततः क्रोधात्संज्ञा सा पार्थिवी भृशम् । । ३३ पदा तर्जयसे यन्मां पितुर्भार्यां गरीयसीम् । तस्मात्तवैष चरणः पतिष्यति न संशयः । । ३४ यमस्तु तेन शापेन भृशं पीडितमानसः । मनुना सह तन्मातुः पितुः सर्वं न्यवेदयत् । । ३५ स्नेहेन तुल्यमस्मासु माता देव न वर्तते । निःस्नेहाञ्ज्यायसो ह्यस्मात्कनीयां सं बुभूषति । । ३६ तस्या मयोद्यतः पादो न तु देव निपातितः । बाल्याद्वा यदि वा मोहात्तद्भवान्क्षन्तुमर्हति । । ३७ शप्तोऽहमस्मिंल्लोकेश जनन्या तपतां वर । तव प्रसादाच्चरणस्त्रायतां महतो भयात् । । ३८ रविरुवाच असंशयं महत्पुत्र भविष्यत्यत्र कारणम् । येन त्वामाविशत्क्रोधो धर्मज्ञं धर्मशालिनम् । । ३९ सर्वेषामेव शापानां प्रतिघातस्तु विद्यते । न तु मात्राभिशप्तानां क्वचिन्मोक्षो भवेदिह । । 1.79.४० न शक्यमेतन्मिथ्या मे कर्तुं मातुर्वचस्तव । किञ्चित्तेऽहं विधास्यामि पितृस्नेहादनुग्रहम् । ।४ १ कृमयो मांसमादाय यास्यन्ति तु महीतले । कृतं तस्या वचः सत्यं त्वं च त्रातो भविष्यसि । ।४ २ सुमन्तुरुवाच आदित्यस्त्वब्रवीच्छायां किमर्थं तनयावुभौ । तुल्येष्वभ्यधिकः स्नेह एकत्र क्रियते त्वया । । ४३ सा१ तत्पुराभवं तस्मै नाचचक्षे विवस्वते । आत्मानं स समाधाय वक्तुं तस्यामपश्यत् । ।४४ तां शप्तुकामो भगवानुद्यतः कुपितस्ततः । ततश्छाया यथावृत्तमाचचक्षे विवस्वते । । ४५ विवस्वांस्तु ततः क्रुद्धः श्रुत्वा श्वशुरमागतः । सा चापि तं यथान्यायमर्चयित्वा दिवाकरम् । । निर्दग्धुकामं रोषेण सान्त्वयामास तं शनैः ।।४६ विश्वकर्मोवाच तवातितेजसाविष्टमिदं रूपं सुदुःसहम् । असहन्ती तु संज्ञा च वने चरति शाद्वले ।।४७ द्रक्ष्यते तां भवानद्य स्वां मायां शुभचारिणीम् । रूपार्थं भवतोरण्ये चरन्तीं सुमहत्तपः ।।४८ रूपं ते ब्रह्मणो वाक्याद्यदि वै रोचते विभो । प्रशातयामि देवेन्द्र श्रेयोऽर्थं जगतः प्रभो ।।४९ सन्तुष्टस्तस्य तद्वाक्यं बहु मेने महातपाः । ततोऽन्वजानात्त्वष्टारं रूपनिर्वर्तनाय तु ।।1.79.५० विश्वकर्मा ह्यनुज्ञातः शाकद्वीपे विवस्वतः । भ्रमिमारोप्य तत्तेजः शातयामास तस्य वै ।।५ १ आजानुलिखितश्चासौ निपुणं विश्वकर्मणा । लेखनं नाभ्यनन्दत्तु ततस्तेन निवारितः ।।५२ तत्र तद्भासितं रूपं तेजसा प्रकृतेन तु । कान्तात्कान्ततरं भूत्वा अधिकं शुशुभे ततः ।।५३ ददर्श योगमास्थाय स्वां भार्यां वडवां तथा । अदृश्यां सर्वभूतानां तेजसा स्वेन संवृताम् ।।५४ अश्वरूपेण मार्तण्डस्तां मुखेन समासदत् । मैथुनाय विचेष्टन्तो परपुंसो विशङ्कया ।।५५ सा तं विवस्वतः शुक्रं नासाभ्यां समधारयत् । देवौ तस्यामजायेतामश्विनौ भिषजां वरौ ।।५६ नासत्यश्चैव दस्रश्च तौ स्मृतौ नामतोऽश्विनौ । अतः परं स्वकं रूपं दर्शयामास भास्करः ५७ ततस्तु जनयामास संज्ञा सूर्यसुतं शुभम् । रूपेण चात्मनस्तुल्यं रेवतं नाम नामतः । । ५८ पिर्तुगृह्याष्टमं सोऽश्वं जातमात्रः पलायत । स तस्मिन्त्सकृदारूढस्तमश्वं नैव मुञ्जति । । ५९ ततोऽर्केण समादिष्टौ दण्डनायकपिङ्गलौ । अश्वं प्रत्यानयेथां मे मा बलाच्छिद्रतोऽस्य तु । । 1.79.६० पार्श्वस्थौ तिष्ठतस्तस्य अश्वच्छिद्राभिकाञ्क्षिणौ । न च्छिद्रं तु लभेते तौ तस्याद्यापि महात्मनः । । ६१ प्लवन्गच्छत्यसौ यस्मात्संज्ञायाः शान्तिदः सुतः । रेवृस्तु च गतौ धातू रेवन्तस्तेन स स्मृतः । । ६२ मनुर्यमो यमी चैव सावर्णिः स शनैश्चरः । तपती चाश्विनौ चैव रेवन्तश्च रवेः सुताः । । ६३ एवमेषा पुरा संज्ञा द्वितीया पार्थिवी स्मृता । या संज्ञा सा स्मृता राज्ञी छाया या सा तु निक्षुभा । । ६४ राजृदीप्तौ स्मृतो धातू राजा राजति यत्सदा । अधिकः सर्वभूतेभ्यो राजते च दिवाकरः । । ६५ अधिकं राजते यस्मात्तस्माद्राजा स उच्यते । राज्ञः पत्नी तु सा यस्मात्तस्माद्राज्ञी प्रकीर्तिता । । ६६ क्षुभ सञ्चलने धातुर्निश्चला तेन निक्षुभा । भवन्तीत्यथ वा यस्मात्स्वर्गीयाः १ क्षुद्विवर्जिताः । । छायां तां विशते दिव्यां स्मृता सा तेन निक्षुभा । । ६७ दृष्ट्वा जनं सदा तात भृशं पीडितमानसम् । धर्मेण रञ्जयामास धर्मराजस्ततः स्मृतः । । ६८ शुद्धेन कर्मणा तात शुभेन परमद्युतिः । पितॄणामाधिपत्यं च लोकपालत्वमाप च । । ६९ साम्प्रतं वर्तते योऽयं मनुर्लोके महामते । यस्यान्ववाये जातस्तु शङ्खचक्रगदाधरः । । 1.79.७० यमस्य भगिनी या तु यमी कन्या यशस्विनी । साभवत्सरितां श्रेष्ठा यमुना लोकपावनी । । ७१ मनुः प्रजापतिस्त्वेष सावर्णिः स महायशाः । भविष्यन्स मनुस्तात अष्टमः परिकीर्तितः । । ७२ मेरुपृष्ठे तपो दिव्यमद्यापि चरते प्रभुः । भ्राता शनैभ्ररस्तस्य ग्रहत्वं स तु लब्धवान् । । ७३ तपती नाम या नाम्ना तयोः कन्या गरीयसी । सा बभूव शुभा पत्नी राज्ञः संवरणस्य तु । । ७४ तापी नाम नदी चेयं विन्ध्यमूलाद्विनिःसृता । नित्यं पुण्यजला स्नाने पश्चिमोदधिगामिनी । । ७५ सौम्यया सङ्गता सा तु सर्वपापभयापहा । वैवस्वती यथा वीर सङ्गता १शिवकान्तया । । ७६ अश्विनौ देववैद्यत्वं लब्धवन्तौ यदूत्तम । तयोः कर्मोपजीवन्ति लोकेस्मिन्भिषजः सदा । । ७७ रेवन्तो नाम योऽर्कस्य रूपेणार्कसमः सुतः । २अश्वानामाधिपत्ये तु योजितः स तु भानुना । । ७८ क्षेमेण गच्छतेऽध्वानं यस्तं पूजयते पथि । सुखप्रसाद्यो मर्त्यानां सदा यदुकुलोद्वह । । ७९ त्वष्टापि तेजसा तेन मार्तण्डस्यैव चाज्ञया । भोजानुत्पादयामास पूजायै सत्य सुव्रत । । 1.79.८० य इदं जन्म देवस्य शृणुयाद्वा पठेत वा । विवस्वतो हि पुत्राणां सर्वेषाममितौजसाम् । । ८१ सर्वपापविनिर्मुक्तो याति सूर्यसलोकताम् । इह राजा भवत्येव पुनरेत्य न संशयः । । ८२ इति श्रीभविष्ये महापुराणे शतार्द्धसाहस्र्यां संहितायां ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे आदित्यमाहात्म्यवर्णनं नामैकोनाशीतितमोऽध्यायः
आदित्यमहिमावर्णनम् सुमन्तुरुवाच इत्थं श्रुत्वा कथां दिव्यां हेलिमाहात्म्यमाश्रिताम् । साम्बः पप्रच्छ भूयोऽपि नारदं मुनिसत्तमम् । । १ साम्ब उवाच सूर्यपूजाफलं यच्च यच्च दानफलं महत् । प्रणिपाते फलं यच्च गीतवाद्ये च यत् फलम् । । २ भास्करस्य द्विजश्रेष्ठ तन्मे ब्रूहि समन्ततः । येन सम्पूजयाम्येष भानुं देवैः१ सदार्चितम् । ३ नारद उवाच इममर्थं पुरा पृष्टो ब्रह्मा लोकपितामहः । दिण्डिना यदुशार्दूल शृणुष्वैकाग्रमानसः । । ४ सुखासीनं तथा देवं सुरज्येष्ठं पितामहम् । प्रणम्य शिरसा दिण्डिरिदं वचनमब्रवीत् । । ५ दिण्डिरुवाच सूर्यपूजाफलं ब्रूहि ब्रूहि दानफलं तथा । प्रणामे यत्फलं देव यच्चोक्तं तौर्यकत्रये । । ६ इतिहासपुराणाभ्यां कारिते श्रवणे तथा । पुरतो देवदेवस्य यत्फलं स्यात्तदुच्यताम् । । ७ मार्जने लेपने यच्च देवदेवस्य मन्दिरे । भास्करस्य कृते ब्रूहि मम लोकपितामह । । ८ ब्रह्मोवाच स्तुतिजप्योपहारेण पूजया न नरो रवेः । उपवासेन षष्ठ्यां च सर्वपापः प्रमुच्यते । । ९ प्रणिधाय शिरो भूमौ नमस्कारपरो रवेः । तत्क्षणात्सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः । । 1.80.१० भक्तियुक्तो नरो यस्तु रवेः कुर्यात्प्रदक्षिणाम् । प्रदक्षिणी कृता तेन सप्तद्वीपा १भवेन्मही । । ११ सूर्यलोकं व्रजेच्चापि इह रोगैश्च मुच्यते । उपानहौ परित्यज्य अन्यथा नरकं व्रजेत् । । १२ सोपानत्को नरो यस्तु आरोहेत्सूर्यमन्दिरम् । स याति नरकं घोरमसिपत्रवनं विभो । । १३ सूर्यं मनसि यः कृत्वा कुर्याद्व्योमप्रदक्षिणाम् । प्रदक्षिणी कृतास्तेन सर्वे देवा भवन्ति हि । । १४ परितुष्टाश्च ते सर्वे प्रयच्छन्ति गतिं शुभाम् । सर्वे देवा महाबाहो ह्यभीष्टं तु परन्तप । । १५ एकाहारो नरो भूत्वा षष्ठ्यां योऽर्चयते रविम् । सप्तम्यां वा महाबाहो सूर्यलोकं स गच्छति । । १६ अहोरात्रोपवासी स पूजयेद्यस्तु भास्करम् । सप्तम्यां वाथ षष्ठ्यां वा स गच्छेत्परमां गतिम् । । १७ कृष्णपक्षस्य सप्तम्यां सोपवासो जितेन्द्रियः । सर्वरक्तोपहारेण पूजयेद्यस्तु भास्करम् । । १८ पङ्कजैः करवीरैर्वा कुङ्कमोदकचन्दनैः । मोदकैश्च गणश्रेष्ठ सूर्यलोकं स गच्छति । । १९ शुक्लपक्षस्य सप्तम्यामुपवासरतः सदा । सर्वशुक्लोपहारेण पूजयेद्यस्तु भास्करम् । । 1.80.२० जातीमुद्गरकैश्चैव श्वेतोत्पलकदम्बकैः । पायसेन १तथा देवं सवज्रेणार्चयेद्रविम् । । २१ सर्वपापविशुद्धात्मा विधुः कान्त्या न संशयः । हंसयुक्तेन यानेन हंसलोकमवाप्नुते । । २२ दिण्डिरुवाच ब्रूहि मे विस्तराद्देव सप्तमीकल्पमुत्तमम् । उपोष्य सप्तमीं येन गमिष्ये शरणं रवेः । । २३ ब्रह्मोवाच साधु पृष्टोऽस्मि भवता सप्तमीकल्पमुत्तमम् । यथा सहस्रकिरणः पुरा पृष्टोऽरुणेन वै । । २४ कथिताः सप्त सप्तम्यो भानुना श्रेयसे नृणाम् । अरुणस्य गणश्रेष्ठ पृच्छतः कारणान्तरे । । २५ कस्यचित्त्वथ कालस्य देवदेवं दिवाकरम् । ध्यानमाश्रित्य तिष्ठन्तमरुणो वाक्यमब्रवीत् । । २६ किमर्थं देवदेवश ध्यानमाश्रित्य तिष्ठसि । दिनं न याति देवेश कारणं मम कथ्यताम् । । २७ कुरु चङ्क्रमणं देव वहमानो दिवस्पते । इत्येवं भगवान्पृष्ट इदं वचनमब्रवीत् । । २८ शृणु त्वं द्विजशार्दूल यदर्थं ध्यानमाश्रितः । अर्वावसुर्द्विजश्रेष्ठः स चापुत्रः खगोत्तम । । २९ आराधयति मां नित्यं गन्धपुष्पोपहारकैः । पुत्रकामः खगश्रेष्ठ न च जानात्ययं यथा । । 1.80.३० पुत्रदोऽहं भवे येन विधिना पूजितः खग । श्रूयतां च विधिः सर्वे येन प्रीतो भवे नृणाम् । । ३१ सप्तमीकल्पसंज्ञो वै विधीनामुत्तमो विधिः । यस्तु मां पूजयेन्नित्यं तस्य पुत्रान्ददाम्यहम् ।। ३२ गृह्णीष्व सप्तमीकल्पं गत्वा ब्रूहि द्विजोत्तमम् । येनाहं बहुपुत्रत्वं दद्यां तस्य तथा खग । । ३३ श्रुत्वा भानोः क्षणादेव जगाम स खगोत्तमः । कथयामास तत्सर्वं भानोर्वचनमादितः । । ३४ ब्राह्मणस्य खगश्रेष्ठ स च श्रुत्वा द्विजोत्तमः । चकार सप्तमीकल्पं यथाख्यातं खगेन तु । । ३५ ऋद्धिं वृद्धिं तथारोग्यं प्राप्य पुत्रांश्च पुष्कलान् । गतोऽसौ सूर्यलोकं च तेजसा तत्समोभवत् । । ३६ इति श्रीभविष्ये महापुराणे शतार्द्धसाहस्र्यां संहितायां ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पमाहात्म्यवर्णनं नामाशीतितमोऽध्यायः
विजयासप्तमीवर्णनम् ब्रह्मोवाच जया च विजया चैव जयन्ती चापराजिता । महाजवा च नन्दा च भद्रा चान्या प्रकीर्तिता । । १ शुक्लपक्षस्य सप्तम्यां सूर्यवारो भवेद्यदि । सप्तमी विजया नाम तत्र दत्तं महाफलम् । । २ स्नानं दान तथा होमं उपवासस्तथैव च। सर्वं विजयसप्तम्यां महापातकनाशनम् । । ३ पञ्चम्यामेकभक्तं स्यात्पष्ठ्यां नक्तं प्रचक्षते । उपवासस्तु सप्तम्यामष्टम्यां पारणं भवेत् । । ४ केचिद्देवमुशन्त्येव नेति चान्ये गणाधिप । अभिप्रेतस्तु मे १ षष्ठ्यामुपवासो गणोत्तम । । ५ चतुर्थ्यामेकभक्तं तु पञ्चम्यां नक्तमादिशेत् । उपवासस्तु षष्ठ्यां स्यात्सप्तम्यां पारणं भवेत् । १६ उपवासपरः षष्ठ्यामब्देशं पूजयेद्बुधः । गन्धपुष्पोपहारैश्च भक्त्या श्रद्धासमन्वितः । । ७ प्रकल्प्य पूजां भूमौ तु देवस्य पुरतः स्वपेत् । जपमानस्तु२ गायत्रीं सौरसूक्तमथापि वा । । ८ अक्षरं वा महाश्वेतं षडक्षरमथापि वा । विबुद्धस्त्वथ सप्तम्यां कृत्वा स्नानं गणाधिप । । ९ ग्रहेशं पूजयित्वा तु होमं कृत्वा विधानतः । ब्राह्मणान्भोजयेद्भक्त्या शक्त्या च गणनायक । । 1.81.१ ० शाल्योदनमपूपाश्च खण्डवेष्टांश्च शक्तितः । सघृतं पायसं दद्यात्तथा विप्रेषु शक्तितः । । ११ दत्त्वा च दक्षिणा भक्त्या १ ततो विप्रान्विसर्जयेत् । इत्येषा कथिता देव पुण्या विजयसप्तमी । १२ यामुपोष्य नरो गच्छेत्पदं वैरोचनं परम् । करवीराणि रक्तानि कुङ्कुमं च विलेपनम् । । १३ विजयं धूपमस्यां तु भानोस्तुष्टिकराणि वै । एषा पुण्या पापहरा महापातकनाशिनी । । १४ अत्र दत्तं हुतं चापि क्षीयते न गणाधिप । स्नानं दानं तथा होमः पितृदेवाभिपूजनम् । । १५ सर्वं विजयसप्तम्यां महापातकनाशनम् । आदित्यवारेण युता स्मृता विजयसप्तमी ।१६ इत्येषा कथिता वीर सर्वकामप्रदायिनी । धन्यं यशस्यमायुष्यं कीर्तितं श्रवणं तथा । । १७ स्मरणं तु तथास्यां तु पुण्यदं त्रिपुरान्तक । । १८ इति श्रीभविष्ये महापुराणे शतार्द्धसाहस्र्यां संहितायां ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे विजयसप्तमीवर्णनं नामैकाशीतितमोऽध्यायः
Description of Vijayā Saptamī
नन्दवर्णनम् दिण्डिरुवाच ये त्वादित्यदिने ब्रह्मन्पूजयन्ति दिवाकरम् । स्नानदानादिकं तेषां किं फलं स्याद्ब्रवीतु मे।।१ पुण्या सा सप्तमी प्रोक्ता युक्ता तेन पितामह । विजयेति तथा नाम वर्ण्यतामस्य १ पुण्यता । । २ ब्रह्मोवाच ये त्वादित्यदिने ब्रह्मञ्छ्राद्धं२ कुर्वन्ति मानवाः । सप्तजन्मसु ते जाताः सम्भवन्ति विरोगिणः । । ३ नक्तं कुर्वन्ति ये तत्र मानवाः स्थैर्यमाश्रिताः । जपमाना परं जाप्यमादित्यहदयं परम् । ।४ आरोग्यमिह वै प्राप्य सूर्यलोकं व्रजन्ति ते । उपवासं च ये कुर्युरादित्यस्य दिने सदा । । ५ जपन्ति च महाश्वेतां ते लभन्ते यथेप्सितम् । अहोरात्रेण नक्तेन त्रिरात्रनियमेन वा । । ६ जपमानो महाश्वेतामीप्सितं लभते फलम् । विशेषतः सूर्यदिने जपमानो गणाधिप । । ७ षडक्षरं३ तथा श्वेतां गच्छेद्वैरोचनं पदम् । द्वादशेह स्मृता वारा आदित्यस्य महात्मनः । । ८ नन्दो भद्रस्तथा सौम्यः कामदः पुत्रदस्तथा । जयो जयन्तो विजय आदित्याभिमुख स्थितः । । ९ हृदयो रोगहा चैव महाश्वेतप्रियोऽपरः । शुक्लपक्षस्य षष्ठ्यां तु माघे मासि गणाधिप । । 1.82.१० यः४ कुर्यात्स भवेद्भूपः सर्वपापभयापहः । अत्र नक्तं स्मृतं पुण्यं घृतेन स्नपनं रवेः । । ११ अगस्त्यकुसुमानीह भानोस्तुष्टिकराणि तु । विलेपनं सुगन्धस्तु श्वेतचन्दनमुत्तमम् । । १२ धूपस्तु गुग्गुलः श्रेष्ठो नैवेद्यं पूपमेव हि । दत्त्वा पूपं तु विप्रस्य ततो भुञ्जीत वाग्यतः । । १३ नक्षत्रदर्शनान्नक्तं केचिदिच्छन्ति मानद
Description of Nandā
मुहूर्तोनं दिनं केचित्प्रवदन्ति मनीषिणः । । १४ नक्षत्रदर्शनान्नक्तमहम्मन्ये गणाधिप । प्रस्थमात्रं भवेत्पूपं गोधूममयमुत्तमम् । । १५ यवोद्भवं वा कुर्वीत सगुडं सर्पिषान्वितम् । सहिरण्यं च दातव्यं ब्राह्मणे सेतिहासके
Diṇḍira said: Those who worship the Sun on the day of the Sun, O Brahman, by bathing, giving, and so forth—what fruit do they obtain? Tell me.
१६ भौमे दिव्येऽथ वा देयं न्यसेद्वा पुरतो रवेः । दातव्यो मन्त्रतश्चायं मण्डको३ ग्राह्य एव हि । । १७ भूत्वादित्येन वै भक्त्या आदित्यं तु नमस्य च । आदित्यतेजसोत्पन्नं राज्ञीकरविनिर्मितम् । । श्रेयसे मम विप्र त्वं प्रतीच्छापूपमुत्तमम् । । १८ कामदं सुखदं धर्म्यं धनदं पुत्रदं तथा । सदास्तु ते प्रतीच्छामि मण्डकं भास्करप्रिपम् । । १९ एतौ चैव महामन्त्रौ दानादाने रविप्रियौ । अपूपस्य गणश्रेष्ठ श्रेयसे नात्र संशयः । । 1.82.२० एष नन्दविधिः प्रोक्तो नराणां श्रेयसे विभो । अनेन विधिना यस्तु नरः४ पूजयते रविम् । । सर्वपापविनिर्मुक्तः सूर्यलोके महीयते । । २१ न दरिद्रं न रोगश्च कुले तस्य महात्मनः । योऽनेन पूजयेद्भानुं न क्षयः सन्ततेस्तथा । । २२ सूर्यलोकाच्च्युतश्चासौ राजा भवति भूतले । बहुरत्नसमायुक्त६ स्तेजसा द्विजसन्निभः
By fasting at night or for three nights, reciting the great white mantra, one obtains the desired fruit, especially when recited on the Sun's day, O Lord of Gaṇas.
२३ पठतां शृण्वतां चेदं विधानं त्रिपुरान्तक । कं १ ददात्यचलं दिव्यमम्बुजामचलां तथा । २४ इति श्री भविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि आदित्यवारकल्पे नन्दविधिवर्णनं नाम द्वयशीतितमोऽध्यायः
O Destroyer of Tripura, whoever reads or hears this ordinance, what unshakable and divine lotus or steadfastness does he not obtain?
भद्रविधिवर्णनम् ब्रह्मोवाच मासि भाद्रपदे वीर शुक्ते पक्षे तु यो भवेत् । षष्ठ्यां गणकुलश्रेष्ठ स भद्रः परिकीर्तितः । । १ तत्र नक्तं तु यः कुर्यादुपवासमथापि वा । हंसयानसमारूढो याति हंससलोकताम् । । २ मालतीकुसुमानीह तथा श्वेतं च चन्दनम् । विजयं च तथा धूपं नैवेद्यं पायसं परम् । । ३ पूजायां भास्करस्येह कुर्यात्त्रिपुरसूदनम् । इत्थं सम्पूज्य देवेशं मध्याह्ने च दिनाधिपम् । ४ दत्त्वा तु दक्षिणां शक्त्या ततो भुञ्जीत वाग्यतः । पायसं गणशार्दूल सगुडं सर्पिषा सह । ५ य एवं पूजयेद्भक्त्या मानवस्तिमिरापहम् । सर्वकामानवाप्नोति पुत्रदारधनादिकान् । । ६ विमुक्तः सर्वपापेभ्यो व्रजद्भानुसलोकताम् । एष भद्रा विधिः प्रोक्तो मया यस्ते गणाधिप ।।७ श्रुत्वा कृत्वा च यत्पापान्मुच्यते मानवो भुवि । । ८ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वण्यादित्यवारकल्पे भद्रविधिवर्णनं नाम त्र्यशीतितमोऽध्यायः
Brahma said: O hero, in the month of Bhādrapada, during the bright fortnight, the sixth day is known as Bhadra, O best of the Gaṇa clan. Whoever observes a fast at night or otherwise on that day, riding a swan vehicle, attains the world of swans. For the worship of the Sun, one should use jasmine flowers, white sandalwood, victory incense, and the finest sweet rice as offering. Thus, having worshipped the Lord of gods at midday, one should give a donation according to one's ability and then partake of the sweet rice with jaggery and ghee in silence. Whoever worships the Sun with devotion on this day, the remover of darkness, attains all desires—sons, wife, wealth, and more—and, freed from all sins, reaches the world of the Sun. This is the rite of Bhadra I have declared, O Lord of hosts; whoever hears and performs it is freed from sins on earth.
सौम्यविधिवर्णनम् ब्रह्मोवाच नक्षत्रं रोहिणी वीर यदा वारेऽस्य वै भवेत् । यात्यसौ सौम्यतां वीर१ स सौम्यः परिकीर्तितः । । १ स्नानं दानं जपो होमः पितृदेवादितर्पणम् । अक्षयं स्यान्न सन्देहस्त्वत्र वारे महात्मनः । । २ नक्तं समाश्रितो योऽत्र पूजयेद्भास्करं नरः । याति लोकं स देवस्य भास्करस्य न संशयः । । ३ रक्तोत्पलानि वै तत्र तथा रक्तं च चन्दनम् । सुगन्धश्चापि धूपस्तु नैवेद्यं पायसं तथा । । ब्राह्मणाय च दातव्यं भोक्तव्यं चात्मना तथा । । ४ य एवं पूजयेत्सौम्ये चित्रभानुं गवाम्पतिम् । स विमुक्तस्तु पापेभ्यस्त्वाष्ट्रीं कान्तिमवाप्नुयात् । । ५ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि आदित्यवारकल्पे सौम्यविधिवर्णनं नाम चतुरशीतितमोऽध्यायः
Brahma said: O hero, when the Rohiṇī constellation falls on this day, that day is called Saumya. Bathing, charity, recitation, fire offering, and ancestral rites performed on this day are unfailing, O great one. Whoever, having observed a night fast, worships the Sun on this day, attains the world of the Sun without doubt. There, red lotuses, red sandalwood, fragrant incense, and sweet rice should be offered, and these should be given to a Brahmin and also partaken oneself. Whoever worships Citrabhānu, the lord of cows, on Saumya day, is freed from sins and attains the radiant beauty of Tvaṣṭṛ's daughter.
कामदविधिवर्णनम् ब्रह्मोवाच प्राप्ते मार्गशिरे मासि शुक्लषष्ठ्यां तु यो भवेत् । स ज्ञेयः कामदो वारः सदेष्टो भास्करस्य तु । । १ तत्र यः पूजयेद्भानुं भक्त्या श्रद्धासमन्वितः । विमुक्तः सर्वपापैस्तु प्राप्नुते नन्दनाधिपम्
Brahma said: When the sixth day of the bright fortnight falls in the month of Mārgaśīrṣa, that day is known as Kāmada, dear to the Sun. Whoever worships the Sun with devotion and faith on that day, freed from all sins, attains the lord of Nandana.
२ रक्तचन्दनमिश्राणि करवीराणि सुव्रत । धूपं घृताहुतिं वीर भास्करस्य प्रयोजयेत् । । ३ नैवेद्यं चापि कृशरं सुगन्धं तीक्ष्णमेव च । कृत्वोपवासमथ वा नक्तं त्रिपुरसूदन । । ४ इत्थं प्रपूजितो ह्यत्र भास्करो लोकभास्करः । कामान्ददाति सर्वान्वै अतोयं कामदः स्मृतः । । ५ स पुत्र पुत्रकामस्य धनकामस्य वा धनम् । विद्यार्थिने शुभां विद्यामारोग्यं रोगिणे विभो । । ६ अन्यांश्च विविधान्कामान्मन्त्रैः सम्पूजितो रविः । ददाति गणशार्दूल अतोयं कामदः स्मृतः । । ७ दद्याद्यो मण्डकं चात्र गोपतेर्गोत्रभूषणः । गोत्रारितेजसा३ तुल्यो गोपतेर्गोपुरं व्रजेत् । । ८ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि आदित्यवारकल्पे कामदविधिवर्णनं नाम पञ्चाशीतितमोऽध्यायः
O virtuous one, red sandalwood and oleander flowers should be used, incense and ghee offerings made to the Sun. The food offering should be fragrant and sharp-flavored rice porridge. One may fast or eat only at night, O Destroyer of Tripura. Thus worshipped, the Sun, illuminator of the worlds, grants all desires—therefore, this day is called Kāmada. He gives sons to those desiring sons, wealth to those desiring wealth, auspicious knowledge to students, and health to the sick. The Sun, worshipped with mantras, grants various other desires as well, O best of the Gaṇas; thus, this day is called Kāmada. Whoever gives a maṇḍaka cake here, O ornament of the cowherd's lineage, becomes equal in brilliance to the lord of cows and attains his abode.
जयवारतिथिवर्णनम् ब्रह्मोवाच पञ्चतारं भवेद्यत्र नक्षत्रं ते वृषध्वज । वारे तु देवदेवस्य स वारः पुत्रदः स्मृतः । । १ उपवासो भवेत्तत्र श्राद्धं कार्यं तथा भवेत् । प्राशनं चापि पिण्डस्य मध्यमस्य प्रकीर्तितम् । । २ सोपवासस्तु यो भक्त्या पूजयेदत्र गोपतिम् । धूपमाल्योपहारैस्तु दिव्यगन्धसमन्वितैः । । ३ एवं पूज्य विवस्वन्तं तस्यैव पुरतो निशि । भूमौ स्वपिति वै वीर जपञ्छ्वेतां महामते । । ४ प्रातरुत्थाय च स्नानं कृत्वा दत्त्वार्घ्यमुत्तमम् । रक्तचन्दनसम्मिश्रैः करवीरैर्गणाधिप । । ५ प्रपूज्य ग्रहभूतेशमंशुमन्तं त्रिलोचन । वीरं १ च पूजयित्वा तु ततः श्राद्धं प्रकल्पयेत् । । ६ पञ्चभिर्ब्राह्मणैर्देव दिव्यैभोमैश्च२ सुव्रत । मगसंज्ञौ३ तत्र दिव्यौ ब्राह्मणौ परिकल्पयेत् । । ७ त्रीनत्र ब्राह्मणान्भीमान्प्रकल्प्यान्धकसूदन । कुर्यादेवं ततः श्राद्धं पार्वणं भास्करप्रियम् । । ८ श्राद्धे त्वथ समाप्ते तु दद्यात्पिण्डं तु मध्यमम् । पुरतो देवदेवस्य स्थित्वा मन्त्रेण सुव्रत । । ९ स एष पिण्डो देवेश योऽभीष्टस्तव सर्वदा । अश्नामि पश्यते तुभ्यं तेन मे सन्ततिर्भवेत् । । 1.86.१० प्रसादात्तव देवेश इति मे भावितं मनः । इत्थं सम्पूजितो ह्यत्र भास्करः पुत्रदो भवेत् । । ११ अतोऽयं पुत्रदो वारो देवस्य परिकीर्तितः । एवमत्र सदा यस्तु भास्करं पूजयेन्नरः । । १२ उपवासपरः श्राद्धे स पुत्रं लभते ध्रुवम् । धनं धान्यं हिरण्यं च आरोग्यं सुखदं तथा । । सूर्यलोकं च सम्प्राप्य ततो राजा भवेन्नृषु । । १३ प्रभया द्विजसंकाशः कान्त्या चाम्बुजसन्निभः । वीर्येण गोपतेस्तुल्यो गाम्भीर्ये सागरोपमः । । १४ ( इति पुत्रदविधिवर्णनम्) ब्रह्मोवाच दक्षिणे त्वयने यः स्यात्स जयः परिकीर्तितः । । १५ अत्रोपवासो नक्तं च स्नानं दानं जपस्तथा । भवेच्छतगुणं देव भास्करप्रीतये कृतम् । । १६ तस्मान्नक्तादि कर्तव्यं यत्स्याच्छतगुणं विभो । । १७ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि आदित्यवारकल्पे जयवारतिथिवर्णनं नाम षडशीतितमोऽध्यायः
जयन्तविधिवर्णनम् ब्रह्मोवाच जयन्तो ह्युत्तरे ज्ञेयश्चायने गणनायक । वारो देवस्य यः स्याद्वै तत्र पूज्यो दिवाकरः । । १ पूजितस्तत्र देवेशः सहस्रगुणितं फलम् । ददाति देवशार्दूल स्नानदानादिकर्मणाम् । । २ घृतेन पयसा यत्र स्नानमिक्षुरसेन तु । विलेपनं कुङ्कुमं तु प्रशस्तं भास्करे प्रियम् । । ३ धूपक्रिया गुग्गुलेन नैवेद्ये मोदकः स्मृतः । इत्थं सम्पूज्य देवेशं कुर्याद्धोमं ततस्तिलैः । । ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चान्मोदकांस्तिलशष्कुलीः । । ४ इत्थं यः पूजयेद्भानुं मन्त्रेणैव गणाधिप । सहस्रगुणितं तस्य फलं देवो ददाति वै । । ५. स्नानदानजपादीनामुपवासस्य वै विभो । । ६ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वण्यादित्यवारकल्पे जयन्तविधिवर्णनं नाम सप्ताशीतितमोऽध्यायः
Brahma said: O leader of the Gaṇas, Jayanta is known in the northern solstice; on that day, the Sun must be worshipped. When the Lord of gods is worshipped there, he grants a thousandfold result for bathing, charity, and related acts. Bathing should be done with ghee, milk, or sugarcane juice; anointment with saffron is highly praised and dear to the Sun. Incense should be offered with guggul, and the food offering should be sweet dumplings. Thus, having worshipped the Lord of gods, one should perform a fire offering with sesame seeds, then feed Brahmins with sweet dumplings and sesame cakes. Whoever worships the Sun with mantra on this day, O Lord of hosts, receives a thousandfold result for bathing, charity, recitation, and fasting.
विजयवारविधिवर्णनम् ब्रह्मोवाच शुक्लपक्षस्य सप्तम्यां प्राजापत्यर्क्षसंयुतः । स ज्ञेयो विजयो नाम सर्वपापभयापहः । । १ तत्र कोटिगुणं सर्वफलं पुण्यस्य कर्मणः । ददाति भगवान्देवः पूजितश्चन्दनाधिपः । । २ स्नानं दानं जपो होमः पितृदेवादिपूजनम् । नक्तं चाप्युपवासस्तु सर्वमत्र दिवाकरः । । ३ कुर्यात्कोटिगुणं सर्वं पूजितो ह्यत्र गोपतिः । तस्मादत्र सदा देवं पूजयेद्भक्तिमान्नरः । । ४ सर्वेशं सप्तद्वीपेशं सप्तसैन्धववाहनम् । सप्तम्यां तु समाराध्य सप्तप्रकृतिसम्भवम् । ।५ सप्तलोकाधिपत्यं तु प्राप्नुते सप्तरश्मिभिः । । ६ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वण्यादित्यवारकल्पे विजयवारविधिवर्णनं नामाष्टाशीतितमोऽध्यायः
Brahma said: On the seventh day of the bright fortnight, when the constellation of Prajāpati is present, that day is known as Vijaya, remover of all sin and fear. On that day, the Lord, when worshipped with sandalwood, grants a crore-fold result for all meritorious acts. Bathing, charity, recitation, fire offering, and ancestral worship, as well as fasting at night, should all be performed for the Sun. All these acts, when the lord of cows is worshipped, yield a crore-fold result. Therefore, one should always worship the Lord on this day with devotion. Worshipping the Lord of all, the lord of the seven continents, who rides seven rivers, and is the source of the seven elements, on the seventh day, one attains lordship over the seven worlds through the seven rays.
आदित्याभिमुखविधिवर्णनम् ब्रह्मोवाच कृष्णपक्षस्य सप्तम्यां माघमासे भवेत्तु यः । सादित्याभिमुखो१ ज्ञेयः शृणु चास्य विधिं परम् । । १ कृत्वैकभक्तं कृष्णस्य वारे त्रिपुरसूदन
Brahma said: On the seventh day of the dark fortnight in the month of Māgha, it is known as Ādityābhimukha; hear now its supreme rite. Having eaten once on the day of Kṛṣṇa, O Destroyer of Tripura—
प्रातः कृत्वा ततः स्नानं पूजयित्वा दिवाकरम् । । २ आदित्याभिमुखस्तिष्ठेद्यावदस्तमनं रवेः । जपमानो महाश्वेतां लाभमाश्रित्य सुव्रत । । ३ चतुर्हस्तमृजं श्लक्ष्णमव्रणं सुसमं दृढम् । रक्तचन्दनवृक्षस्य स्तम्भं कृत्वा गणाधिप । । ४ तमाश्रित्य महाभक्त्या देवदेवं दिवाकरम् । पश्यमानो जपञ्श्वेतां तिष्ठेदस्तमनाद्रवेः । । ५ गन्धपुष्पोपहारैस्तु पूजयित्वा दिवाकरम् । ब्राह्मणे दक्षिणां दत्त्वा ततो भुञ्जीत वाग्यतः । । ६ इत्थमेतं तु यः कुर्यादादित्यप्रीतये नरः । भानुमांस्तस्य प्रीतः स्यात्सर्वं प्रीतो ददादि हि । । ७ धनं धान्यं तथा पुत्रमारोग्यं भार्गवो यशः । तस्मात्सम्पूजयेदत्र गीर्वाणाधिपतिं हर । । ८ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वण्यादित्यवारकल्पे आदित्याभिमुखविधिवर्णनं नाम नवाशीतितमोऽध्यायः
In the morning, after bathing, one should worship the Sun. Then, facing the Sun, one should stand until sunset, reciting the great Śvetā mantra, intent on gain, O virtuous one. One should make a smooth, unblemished, well-proportioned, and firm pillar from the red sandalwood tree, O Lord of hosts. Taking refuge in it with great devotion, one should gaze upon and recite the Śvetā mantra to the Lord of gods, the Sun, standing until sunset. Having worshipped the Sun with fragrant flowers, one should give a gift to a Brahmin and then eat in silence. Whoever performs this for the pleasure of the Sun, the Sun becomes pleased and grants all desires. Wealth, grain, sons, health, and fame are obtained; therefore, O Hara, one should worship the lord of the gods here.
हृदयवारविधिवर्णनम् ब्रह्मोवाच रविसङ्क्रमणे यः स्याद्रवेर्वारो गणाधिप । स ज्ञेयो हृदयो नाम आदित्यहदयप्रियः । । १ तत्र नक्तं समाश्रित्य देवं सम्पूज्य भक्तितः । गत्वा च सदने भानोरादित्याभिमुखस्थितः । । २ जपेदादित्यहदयं सङ्ख्ययाष्टशतं बुधः । अथ वास्तमनं यावद्भास्करं चिंतयेद्धृदि । । ३ गृहमेत्य ततो विप्रान्भोजयेच्छक्तितः शिव । भुक्त्वा तु पायसं वीर ततो भूमौ स्वपेद्बुधः । । ४ योऽत्र सम्पूयेद्भानुं भक्त्या श्रद्धासमन्वितः । स कामाँल्लभते सर्वान्भास्कराद्धृदयस्थितान् । । ५ तेजसा यशसा तुल्यः प्रभयैषां महात्मनः । शक्रगोपाण्डजानां तु गोपतेर्गोवृषेक्षण । । ६ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वण्यादित्यवारकल्पे हृदयवारविधिवर्णनं नाम नवतितमोऽध्यायः
Brahma said: O Lord of hosts, when the Sun enters a new sign, that day is called Hṛdaya, dear to the heart of the Sun. On that day, having observed a night fast and worshipped the god with devotion, one should go to the house of the Sun and, facing the Sun, recite the Āditya Hṛdaya hymn one hundred and eight times, or meditate on the Sun in the heart until sunset. Returning home, one should feed Brahmins according to ability, eat sweet rice, and then sleep on the ground. Whoever worships the Sun here with devotion and faith obtains all desires from the Sun, who dwells in the heart. Such a great soul becomes equal in brilliance and fame to the lords of cows and birds, O Lord of hosts.
रोगहरविधिवर्णनम् ब्रह्मोवाच पूष्णो भवेद्यदा ऋक्षं भवेच्च भगदैवतम् । वासरः स महान्प्रोक्तः सर्वरोगभयापहः । । १ योऽत्र पूजयते भानुं शुभगन्धविलेपनैः । सर्वरोगविनिर्मुक्तो याति भानुसलोकताम् । । २ अर्कपत्रपुटे कृत्या पुष्पाण्यर्कस्य सुव्रत । देवस्य पुरतो रात्रौ भक्त्या यः स्थापयेद्बुधः । । ३ पूजयित्वार्कपुष्पैस्तु अर्कमर्कप्रियं सदा । प्राशयित्वार्कपुष्पं१ तु दत्त्वा विप्राय दक्षिणाम् । । ४ भक्त्या च पायसं वीर रात्रौ स्वपिति भूतले । अनेन विधिना यस्तु पूजयेदत्र वै रविम् । । ५ स मुक्तः सर्वरोगैस्तु३ गच्छेद्दिनकरालयम्
Brahma said: When the constellation of Pūṣan coincides with the day of the Sun, that day is called great and removes all disease and fear. Whoever worships the Sun with auspicious fragrant ointments is freed from all diseases and attains the world of the Sun. On a plate of arka leaves, O virtuous one, flowers of the arka plant should be placed at night before the deity with devotion. Having worshipped the Sun always with arka flowers, and after offering arka flowers as food and giving a gift to a Brahmin, one should eat sweet rice with devotion and sleep on the ground at night. Whoever worships the Sun here with this rite is freed from all diseases and goes to the abode of the Sun.
तस्मादपि व्रजेल्लोकं फुंकाररवहेतिनः । । ६ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वण्यादित्यकल्पे रोगहरविधिवर्णनं नामैकनवतितमोऽध्यायः
From there, he attains the world of the one who utters the sound 'phuṃ' and the roar of joy.
महाश्वेतवारविधिवर्णनम् ब्रह्मोवाच यस्त्वादित्यग्रहस्यास्य वारो देवस्य सुव्रत । शस्यः प्रोक्तः प्रियो लोके ख्यातो गोश्रुतिभूषणः । । १ यस्तु पूजयते तस्मिन्पतङ्गं पतगप्रियम् । गन्धपुष्पोपहारैस्तु सूर्यलोकं स गच्छति । । २ सोपवासो गणश्रेष्ठ आदित्यग्रहणे शुचिः । जपमानो महाश्वेतां खपोषमथ वा शिवम् । । ३ पूजयेज्जगतामीशं तमोनाशनमाशुगम् । पूजयित्वा खपोषं तु महाश्वेतां ततो जपेत् । ।४ पूजयित्वा महाश्वेतां रविं देवं समर्चयेत्
Brahma said: O virtuous one, the day of the Sun's conjunction is praised as auspicious, beloved in the world, and renowned as the ornament of the cow's fame. Whoever worships the Sun, beloved of birds, with fragrant flowers, attains the world of the Sun. Fasting, O best of the Gaṇas, at the Sun's conjunction, remaining pure, reciting the Mahāśvetā or Khapoṣa mantra, or the Śiva mantra, one should worship the Lord of the universe, the swift remover of darkness. Having worshipped Khapoṣa, one should then recite the Mahāśvetā, and after worshipping Mahāśvetā, one should honor the god Sun.
महाश्वेतां प्रतिष्ठाप्य गन्धपुष्पैः सुपूजिताम् । । ५ तस्या एव बहिः२ कार्यं स्थण्डिलं सुसमाहितः । शुचौ भूमिविभागे तु वीरं संस्थाप्य यत्नतः । । ६ कुर्याद्धोमं तिलैः स्नातः सर्पिषा च विशेषतः । आदित्यग्रहवेलायां जपेञ्छ्वेतां महामते । । ७ मुक्ते दिनकरे पश्चात्स्नानं कृत्वा समाहितः । पूजयित्वा महाश्वेतां खगोल्कं३ च ग्रहाधिपम् । । ८ ब्राह्मणान् वाचयित्वा च ततो भुञ्जीत वाग्यतः । आदित्यग्रहयुक्तेऽस्मिन्वारे त्रिपुरसूदन । । ९ यत्कर्म क्रियते पुण्यं तत्सर्वं शुभदं भवेत् । स्नानदानजपादीनां कर्मणां गोवृषध्वज । । 1.92.१० अनन्तं हि फलं तेषां भवत्यस्मिन्न संशयः । कृतानां तु गणश्रेष्ठा भास्करस्य वचो यथा । । ११ तस्माद्द्विजगणैः कार्यं पुण्यकर्मविचक्षणैः । एकभक्तं च नक्तं च उपवासं गणाधिप । । १२ ये वादित्यदिने कुर्युस्ते यान्ति परमं पदम् । धर्म्यं पुण्यं यशस्यं च पुत्रीयं कामदं तथा । । १३ तस्मिन्दानमपूपस्य गोदानेन समं भवेत् । द्वादशैते महाबाहो वीरभानोर्महात्मनः । । १४ तुष्टिदाः कथितास्तुभ्यं सर्वपापभयापहाः । पठतां शृण्वतां तात कुर्वतां च विशेषतः । । १५ कृत्वैकमेषां विधिवद्वारं वृषभवाहन । वृषादित्रितयं प्राप्य चात्रिजामचलां तथा । । १६ ततो याति परं लोकं वृषकेतो महात्मनः । तेजसाम्बुजसंकाशः प्रभयाण्डजसन्निभः । । १७ पत्रिहेतिसमो वीर्ये कान्त्या चन्द्रसमप्रभः । । १८ इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वण्यादित्यवारकल्पे महाश्वेतवारविधिवर्णनं नाम द्विनवतितमोऽध्यायः
Having established the great white image, well-honored with fragrant scents and flowers, one should prepare a sacred altar outside of it with full attention.
भानुमहिमवर्णनम् ब्रह्मोवाच येषां धर्मक्रियाः सर्वाः सदैवोद्दिश्य भास्करम् । न कुले जायते तेषां दरिद्रो व्याधितोऽपि वा । । १ देवायतनभूमेस्तु गोमयेनोपलेपनम् । यः करोति नरो भक्त्या सद्यः पापात्प्रमुच्यते । । २ श्वेतया रक्तया वापि पीतमृत्तिकयापि वा । उपलेपनकर्ता वै चिन्तितं लभते फलम् । । ३ चित्रभानुं विरञ्च्यैव१ कुसुमैर्यः सुगन्धिभिः । पूजयेत्सोपवासस्तु स कामानीप्सिताँल्लभेत् । । ४ घृतेन दीपकं ज्वाल्य तिलतैलेन वा रवेः । प्रयाति सूर्यलोकं स दीपकोटिशतैर्वृतः । । ५ दीपतैलप्रदानेन न याति नरकं नरः । दीपतैलं तिलाश्चैव२ महापातकनाशनाः । । ६ दीपं ददाति यो नित्यं भास्करायतनेषु३ वै । चतुष्पथेषु तीर्थेषु रूपौजस्वी ह जायते । । ७ यस्तु कारयते४ दीपं रवेर्भक्तिसमन्वितः । स कामानीप्सितान्प्राप्य वृन्दारकपुरं व्रजेत् । । ८ यः समालभते सूर्यं चन्दनागुरुकुङ्कुमैः । कर्पूरेण विमिश्रैश्च तथा कस्तूरिकान्वितैः । । ९ शुभं कालं कोटिशतं विहृत्य५ च भवालये । पुनः सञ्जायते भूमौ राजराजो न संशयः । । सर्वकामसमृद्धात्मा सर्वलोकनमस्कृतः । । 1.93.१० चन्दनोदकमिश्रैश्च दत्त्वार्घ्यं कुसुमै रवेः । सपुत्रपौत्रपत्नीकः स्वर्गलोके महीयते
The origin and foundation of the stars, planets, and the Moon is indeed the same; all the lunar and planetary bodies should be understood as arising from the Sun's assembly.
Samba expressed his admiration for the sun's greatness and requested Narada to narrate the stories of the sun and its divine qualities.
Samba inquired about the fruits of worshiping the sun and the merits of giving, seeking to understand the benefits of honoring the sun.
Brahma said: O bearer of the bull banner, when the constellation Pañcatāra falls on this day, it is known as Putrada, the giver of sons. Fasting and ancestral rites should be performed, and the middle piṇḍa (rice ball) should be consumed. Whoever, with fasting and devotion, worships the lord of cows with incense, garlands, and divine fragrances, thus worshipping the radiant one at night before him, should sleep on the ground reciting the Śvetā mantra. Rising at dawn, one should bathe and offer the best water with red sandalwood and oleander flowers. Having worshipped the lord of planets and rays, and the heroic one, one should then perform the śrāddha. Five Brahmins, divine and earthly, should be engaged, and two called Magas should be appointed. Three powerful Brahmins should be selected, O destroyer of Andhaka, and thus the śrāddha, dear to the Sun, should be performed. After the śrāddha, the middle piṇḍa should be offered before the Lord of gods with mantra, saying: 'O Lord, this piṇḍa is always desired by you; I eat it in your sight so that my lineage may continue by your grace.' Thus worshipped, the Sun becomes the giver of sons. Therefore, this day is called Putrada. Whoever always worships the Sun on this day with fasting and śrāddha surely obtains a son, wealth, grain, gold, health, and happiness, and, attaining the world of the Sun, becomes a king among men, radiant as a twice-born, lotus-like in beauty, equal to the lord of cows in strength, and as deep as the ocean. Brahma said: In the southern solstice, this day is called Jaya. Fasting, night vigil, bathing, charity, and recitation performed for the Sun's pleasure on this day yield a hundredfold result. Therefore, one should perform night vigil and related rites, for they yield a hundredfold benefit.
Brahma said: For those whose every religious act is always dedicated to the Sun, there is never poverty or disease in their family. Whoever, with devotion, smears the ground of a temple with cow dung is immediately freed from sin. Whether with white, red, or yellow clay, the one who smears obtains the result he desires. Whoever, fasting, worships Citrabhānu, the creator, with fragrant flowers, attains all desired objects. Lighting a lamp with ghee or sesame oil for the Sun, one attains the world of the Sun, surrounded by hundreds of millions of lamps. By giving lamp oil, a person does not go to hell; lamp oil and sesame seeds destroy great sins. Whoever always gives a lamp in the temples of the Sun, at crossroads or sacred places, is born strong and handsome. Whoever, with devotion, arranges a lamp for the Sun, having attained all desired objects, goes to the city of the attendants of Viṣṇu. Whoever anoints the Sun with sandalwood, aguru, saffron, camphor, and musk, after enjoying good fortune for hundreds of millions of auspicious times in the house of existence, is reborn on earth as a king of kings, without doubt, filled with all desires, honored by all worlds. Offering water mixed with sandalwood and flowers to the Sun, one is honored in heaven with sons, grandsons, and wife.