శ్రీమద్భాగవతపురాణమ్

ఇత్యుక్తో ధర్మరాజేన సర్వం తత్ సమవర్ణయత్ । యథానుభూతం క్రమశో వినా యదుకులక్షయమ్

ధర్మరాజు ఇలా అడిగినప్పుడు, ఆయన అనుభవించినదాన్ని అన్నింటినీ క్రమంగా వివరించాడు. కానీ యాదవ వంశ నాశనం విషయాన్ని మాత్రం చెప్పలేదు.

నన్వప్రియం దుర్విషహం నృణాం స్వయముపస్థితమ్ । నావేదయత్ సకరుణో దుఃఖితాన్ ద్రష్టుమక్షమః

ఎంతటి దురదృష్టకరమైన, భరించలేని విషయం జరిగినా, ఇతరుల బాధను చూడలేక, దయతో ఉన్నవాడు ఆ విషయాన్ని చెప్పలేదు.

కఞ్చిత్ కాలమథ అవాత్సీత్ సత్కృతో దేవవత్సుఖమ్ । భ్రాతుర్జ్యేష్ఠస్య శ్రేయస్కృత్ సర్వేషాం సుఖమావహన్

కొంతకాలం అక్కడ దేవతలవలె గౌరవంతో, సంతోషంగా ఉండి, తన పెద్ద అన్నకు మేలు కలిగించి, అందరికీ ఆనందాన్ని చేకూర్చాడు.

అబిభ్రదర్యమా దణ్డం యథావత్ అఘకారిషు । యావద్ దధార శూద్రత్వం శాపాత్ వర్షశతం యమః

అర్యమా దోషులపై తగిన శిక్షను విధించాడు. యముడు శాపం వల్ల వంద సంవత్సరాలు శూద్రుడిగా ఉన్నాడు.

యుధిష్ఠిరో లబ్ధరాజ్యో దృష్ట్వా పౌత్రం కులన్ధరమ్ । భ్రాతృభిర్లోకపాలాభైః ముముదే పరయా శ్రియా

యుధిష్ఠిరుడు రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందాడు. తన మనవడు వంశాన్ని కొనసాగించబోతున్నాడని చూసి, లోకపాలుల్లాంటి అన్నలతో కలిసి గొప్ప ఐశ్వర్యంతో ఆనందించాడు.

ఏవం గృహేషు సక్తానాం ప్రమత్తానాం తదీహయా । అత్యక్రామత్ అవిజ్ఞాతః కాలః పరమదుస్తరః

ఇలా ఇంటి విషయాల్లో మునిగిపోయి, అప్రమత్తంగా లేని వారికి, దాటి పోదగిన కాలం తెలియకుండానే గడిచిపోతుంది.

విదురస్తత్ అభిప్రేత్య ధృతరాష్ట్రం అభాషత । రాజన్ నిర్గమ్యతాం శీఘ్రం పశ్యేదం భయమాగతమ్

విదురుడు ఇది గమనించి, ధృతరాష్ట్రునితో ఇలా అన్నాడు: 'రాజా, త్వరగా ఇక్కడినుండి వెళ్ళిపో. ఈ ప్రమాదం వచ్చినదాన్ని చూడు.'

ప్రతిక్రియా న యస్యేహ కుతశ్చిత్ కర్హిచిత్ ప్రభో । స ఏష భగవాన్ కాలః సర్వేషాం నః సమాగతః

ప్రభూ, ఇక్కడ ఎక్కడా, ఎప్పుడూ దీనికి పరిష్కారం లేదు. ఈ కాలమనే భగవంతుడు మనందరికోసం వచ్చాడు.

యేన చైవాభిపన్నోఽయం ప్రాణైః ప్రియతమైరపి । జనః సద్యో వియుజ్యేత కిముతాన్యైః ధనాదిభిః

తన ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైనవారినీ, మనుషులను ఒక్కసారిగా వేరుచేసే వాడు ఇతడు. మరి ధనం వంటి ఇతర వస్తువుల సంగతి ఏమిటి?

పితృభ్రాతృసుహృత్పుత్రా హతాస్తే విగతం వయః । ఆత్మా చ జరయా గ్రస్తః పరగేహముపాససే

తండ్రులు, అన్నలు, స్నేహితులు, కుమారులు — వీరందరూ హతమయ్యారు. యవ్వనం పోయింది. నీ శరీరం వృద్ధాప్యంతో క్షీణించింది. నీవు పరాయివారి ఇంట్లో నివసిస్తున్నావు.

అహో మహీయసీ జన్తోః జీవితాశా యయా భవాన్ । భీమాపవర్జితం పిణ్డం ఆదత్తే గృహపాలవత్

ఓహో! జీవికి జీవించాలన్న ఆశ ఎంత గొప్పదో! అందుకే నువ్వు భీముడు తినకుండా వదిలిన అన్నాన్ని ఇంటి కాపలాదారిలా తీసుకుంటున్నావు.

అగ్నిర్నిసృష్టో దత్తశ్చ గరో దారాశ్చ దూషితాః । హృతం క్షేత్రం ధనం యేషాం తద్దత్తైరసుభిః కియత్

అగ్ని పెట్టారు, దానం చేశారు, విషం ఇచ్చారు, భార్యలను అవమానించారు, భూమి, ధనం దోచుకున్నారు — అలాంటి వారు ప్రాణాలు ఇచ్చి ఏమి సాధించారు?

తస్యాపి తవ దేహోఽయం కృపణస్య జిజీవిషోః । పరైత్యనిచ్ఛతో జీర్ణో జరయా వాససీ ఇవ

జీవించాలనే ఆశతో ఉన్న నీ శరీరం కూడా, వృద్ధాప్యంతో పాడైపోయిన వస్త్రంలా, నీవు కోరకపోయినా, ఒక రోజు వదిలిపోతుంది.

గతస్వార్థమిమం దేహం విరక్తో ముక్తబన్ధనః । అవిజ్ఞాతగతిః జహ్యాత్ స వై ధీర ఉదాహృతః

ఈ శరీరానికి ప్రయోజనం లేకుండా, అనురాగం లేకుండా, బంధనాల నుంచి విముక్తుడై, ఎటు పోతున్నాడో పట్టించుకోకుండా వదిలిపోతే, వాడే ధీరుడు.

యః స్వకాత్పరతో వేహ జాతనిర్వేద ఆత్మవాన్ । హృది కృత్వా హరిం గేహాత్ ప్రవ్రజేత్ స నరోత్తమః

తన వల్లైనా, ఇతరుల వల్లైనా విరక్తి కలిగి, హృదయంలో హరిని నిలిపి, ఇంటిని వదిలిపోతే, అటువంటి వాడే ఉత్తముడు.

అథోదీచీం దిశం యాతు స్వైరజ్ఞాత గతిర్భవాన్ । ఇతోఽర్వాక్ ప్రాయశః కాలః పుంసాం గుణవికర్షణః

కాబట్టి, నీ ప్రయాణాన్ని ఉత్తర దిశగా, ఎవరికీ తెలియకుండా సాగించు. ఇకపై కాలం మనుషులను గుణాల ప్రభావంతో ఆకర్షిస్తూ తీసుకుపోతుంది.

ఏవం రాజా విదురేణానుజేన ప్రజ్ఞాచక్షుర్బోధిత ఆజమీఢః । ఛిత్త్వా స్వేషు స్నేహపాశాన్ద్రఢిమ్నో నిశ్చక్రామ భ్రాతృసన్దర్శితాధ్వా

ఇలా జ్ఞానంతో నిండిన తన తమ్ముడు విదురుడు చెప్పిన మాటలకు ధృతరాష్ట్రుడు హృదయాన్ని తెరిచి, తన కుటుంబంపై ఉన్న బలమైన మమకారాన్ని విడిచిపెట్టి, అన్నయ్య చూపిన మార్గంలో బయలుదేరాడు.

పతిం ప్రయాన్తం సుబలస్య పుత్రీ పతివ్రతా చానుజగామ సాధ్వీ । హిమాలయం న్యస్తదణ్డప్రహర్షం మనస్వినామివ సత్సమ్ప్రహారః

సుబలుని కుమార్తె అయిన గాంధారి, తన భర్త వెళ్ళిపోతుంటే, నిజమైన భార్యగా, అతడిని అనుసరించింది. ఆమె తన అధికారాన్ని పక్కన పెట్టి, మంచివారు చివరికి తమ బంధాలను వదిలిపెట్టినట్టు, హిమాలయాలకు వెళ్ళింది.

అజాతశత్రుః కృతమైత్రో హుతాగ్నిః విప్రాన్ నత్వా తిలగోభూమిరుక్మైః । గృహం ప్రవిష్టో గురువన్దనాయ న చాపశ్యత్ పితరౌ సౌబలీం చ

అజాతశత్రువు అందరితో స్నేహం చేసి, యజ్ఞాలు చేసి, బ్రాహ్మణులకు నువ్వులు, ఆవులు, భూమి, బంగారం ఇచ్చి గౌరవించి, పెద్దలను నమస్కరించేందుకు ఇంట్లోకి వెళ్లాడు. కానీ అక్కడ తల్లిదండ్రులను, గాంధారిని చూడలేకపోయాడు.

తత్ర సఞ్జయమాసీనం పప్రచ్ఛోద్విగ్నమానసః । గావల్గణే క్వ నస్తాతో వృద్ధో హీనశ్చ నేత్రయోః

అక్కడ సంజయుడు కూర్చున్నాడని చూసి, యుదిష్ఠిరుడు ఆందోళనతో అడిగాడు: 'గావల్గణా! మన వృద్ధ తండ్రి, కళ్ళు లేని ఆయన ఎక్కడ ఉన్నాడు?'

అమ్బా చ హతపుత్రాఽఽర్తా పితృవ్యః క్వ గతః సుహృత్ । అపి మయ్యకృతప్రజ్ఞే హతబన్ధుః స భార్యయా । ఆశంసమానః శమలం గఙ్‌గాయాం దుఃఖితోఽపతత్

'మా తల్లి, తన కుమారులు చనిపోయిన బాధతో ఉన్న ఆమె ఎక్కడ? మామయ్యగారు, మనకు మిత్రుడైన ఆయన ఎక్కడికి వెళ్లారు? నాలో జ్ఞానం లేదని, బంధువులెవరూ లేరని భావించి, భార్యతో కలిసి గంగానదిలోకి దుఃఖం పోవాలని వెళ్ళాడేమో' అని అనుకుంటూ, యుదిష్ఠిరుడు బాధలో మునిగిపోయాడు.

పితర్యుపరతే పాణ్డౌ సర్వాన్నః సుహృదః శిశూన్ । అరక్షతాం వ్యసనతః పితృవ్యౌ క్వ గతావితః

మన తండ్రి పాండువు మరణించిన తర్వాత, మామయ్యలు మన మిత్రులను, పిల్లలను అన్ని కష్టాల నుంచి కాపాడారు. ఇప్పుడు ఆ రక్షకులు మనలను వదిలేసి ఎక్కడికి వెళ్లిపోయారు?

సూత ఉవాచ । కృపయా స్నేహవైక్లవ్యాత్ సూతో విరహకర్శితః । ఆత్మేశ్వరమచక్షాణో న ప్రత్యాహాతిపీడితః

సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: మమకారం, దూరమైన బాధతో, లోపల ఉన్న భగవంతుడిని చూడలేక, విపరీతమైన దుఃఖంతో సూతుడు సమాధానం చెప్పలేకపోయాడు.

విమృజ్యాశ్రూణి పాణిభ్యాం విష్టభ్యాత్మానమాత్మనా । అజాతశత్రుం ప్రత్యూచే ప్రభోః పాదావనుస్మరన్

తన చేతులతో కన్నీళ్లు తుడుచుకుంటూ, మనసు స్థిరపర్చుకుని, యుదిష్ఠిరుని ప్రశ్నకు సంజయుడు భగవంతుని పాదాలను స్మరిస్తూ సమాధానం చెప్పాడు.

సఞ్జయ ఉవాచ । నాహం వేద వ్యవసితం పిత్రోర్వః కులనన్దన । గాన్ధార్యా వా మహాబాహో ముషితోఽస్మి మహాత్మభిః

సంజయుడు ఇలా అన్నాడు: 'నీ వంశానికి ఆనందాన్ని ఇచ్చే వాడా! నీ తల్లిదండ్రులు, గాంధారి ఏమి నిర్ణయించారో నాకు తెలియదు మహాబాహువా! ఈ మహాత్ములు నన్ను మోసం చేశారు.'

అథాజగామ భగవాన్ నారదః సహతుమ్బురుః । ప్రత్యుత్థాయాభివాద్యాహ సానుజోఽభ్యర్చయన్ మునిమ్

అప్పుడు మహర్షి నారదుడు తుంబురు తో కలిసి అక్కడికి వచ్చాడు. యుదిష్ఠిరుడు తన అన్నదమ్ములతో లేచి, నమస్కరించి, మునిని గౌరవంగా ఆహ్వానించాడు.

యుధిష్ఠిర ఉవాచ । నాహం వేద గతిం పిత్రోః భగవన్ క్వ గతావితః । అమ్బా వా హతపుత్రార్తా క్వ గతా చ తపస్వినీ

యుదిష్ఠిరుడు ఇలా అడిగాడు: 'భగవంతుడా! నా తల్లిదండ్రులు ఎక్కడికి వెళ్లారో నాకు తెలియదు. నా కుమారులు చనిపోయిన బాధతో ఉండే తపస్సు చేసే తల్లి ఎక్కడికి వెళ్లిందో కూడా తెలియదు.'

కర్ణధార ఇవాపారే భగవాన్ పారదర్శకః । అథాబభాషే భగవాన్ నారదో మునిసత్తమః

అప్పుడు సముద్రాన్ని దాటి చూపించే నావికుడిలా, మునుల్లో శ్రేష్ఠుడైన నారదుడు మాట్లాడాడు.

యథా గావో నసి ప్రోతాః తన్త్యాం బద్ధాః స్వదామభిః । వాక్తన్త్యాం నామభిర్బద్ధా వహన్తి బలిమీశితుః

ఎలా ఆవులు తాము కట్టుకున్న తాడులతో కట్టుబడి ఉంటాయో, మనుషులు కూడా మాటలతో, పేర్లతో పరమేశ్వరునికి బలి చెల్లిస్తూ బంధించబడి ఉంటారు.