శ్రీమద్భాగవతపురాణమ్

కృష్ణం చ తత్ప్రభావజ్ఞ ఆసీనం జగదీశ్వరమ్ । హృదిస్థం పూజయామాస మాయయోపాత్త విగ్రహమ్

అలాగే, తన మహిమను తెలిసిన జగదీశ్వరుడైన కృష్ణుడు అక్కడ ఆసీనుడై ఉండగా, హృదయంలో నివసిస్తూ, తన మాయతో రూపం ధరించిన ఆయనను కూడా ధర్మరాజు పూజించాడు.

పాణ్డుపుత్రాన్ ఉపాసీనాన్ ప్రశ్రయప్రేమసఙ్గతాన్ । అభ్యాచష్టానురాగాశ్రైః అన్ధీభూతేన చక్షుషా

పాండవులు వినయంగా, ప్రేమతో కూర్చొని ఉండగా, ధర్మరాజు వారికి లోతైన అనురాగంతో కన్నీళ్లు పొర్లుతున్న కళ్లతో మాట్లాడాడు.

అహో కష్టమహోఽన్యాయ్యం యద్ యూయం ధర్మనన్దనాః । జీవితుం నార్హథ క్లిష్టం విప్రధర్మాచ్యుతాశ్రయాః

అయ్యో! ఎంత దురదృష్టం, ఎంత అన్యాయం! బ్రాహ్మణులకు, ధర్మానికి, అచ్యుతునికి ఆశ్రయమైన మీరు బాధలు అనుభవించటం, ఇబ్బందిగా జీవించటం తగదు.

సంస్థితేఽతిరథే పాణ్డౌ పృథా బాలప్రజా వధూః । యుష్మత్కృతే బహూన్ క్లేశాన్ ప్రాప్తా తోకవతీ ముహుః

పాండు మహారాజు మరణించిన తర్వాత, ప్రథా చిన్న పిల్లలతో వితంతువుగా మీ కోసం ఎన్నో కష్టాలు, ఎన్నిసార్లు తట్టుకుని వచ్చింది.

సర్వం కాలకృతం మన్యే భవతాం చ యదప్రియమ్ । సపాలో యద్వశే లోకో వాయోరివ ఘనావలిః

మీకు నచ్చని దుఃఖాలన్నీ కాలమే కారణమని నేను భావిస్తున్నాను. ఈ లోకం, పాలకులతో సహా, గాలికి మేఘాలు ఎలా నడుస్తాయో అలా కాలానికి లోబడి ఉంటుంది.

యత్ర ధర్మసుతో రాజా గదాపాణిర్వృకోదరః । కృష్ణోఽస్త్రీ గాణ్డివం చాపం సుహృత్ కృష్ణః తతో విపత్

ఇక్కడ ధర్మపుత్రుడు రాజుగా ఉన్నాడు, భీముడు గదను ధరించాడు, అర్జునుడు గాండీవాన్ని పట్టుకున్నాడు, కృష్ణుడు మిత్రుడిగా ఉన్నాడు—ఇలాంటి చోట అపాయం ఎలా వస్తుంది?

న హ్యస్య కర్హిచిత్ రాజన్ పుమాన్ వేద విధిత్సితమ్ । యత్ విజిజ్ఞాసయా యుక్తా ముహ్యన్తి కవయోఽపి హి

రాజా! ఆయన సంకల్పాన్ని ఎవరూ ఎప్పుడూ పూర్తిగా తెలుసుకోలేరు. విచారణతో కూడిన మేధావులు కూడా దానిలో మాయలో పడిపోతారు.

తస్మాత్ ఇదం దైవతంత్రం వ్యవస్య భరతర్షభ । తస్యానువిహితోఽనాథా నాథ పాహి ప్రజాః ప్రభో

కాబట్టి, భారత వంశ శ్రేష్ఠుడా! ఇది దైవ నిర్ణయమని తెలుసుకో. ఇలా జరిగినప్పుడు, నాథుడు లేని ప్రజలను నీవు రక్షించు.

ఏష వై భగవాన్ సాక్షాత్ ఆద్యో నారాయణః పుమాన్ । మోహయన్ మాయయా లోకం గూఢశ్చరతి వృష్ణిషు

ఈయన నిజంగా భగవంతుడు, ఆద్యుడు, నారాయణుడు. వృష్ణివంశంలో కనిపించకుండా తిరుగుతూ, తన మాయతో లోకాన్ని మాయలో పడేస్తున్నాడు.

అస్యానుభావం భగవాన్ వేద గుహ్యతమం శివః । దేవర్షిర్నారదః సాక్షాత్ భగవాన్ కపిలో నృప

ఈయన యొక్క అత్యంత గోప్యమైన మహిమను భగవాన్ శివుడు, దేవర్షి నారదుడు, భగవాన్ కపిలుడు మాత్రమే తెలుసుతారు, రాజా!

యం మన్యసే మాతులేయం ప్రియం మిత్రం సుహృత్తమమ్ । అకరోః సచివం దూతం సౌహృదాదథ సారథిమ్

నీవు మామగారి కుమారుడని, ప్రియ మిత్రుడని, ఉత్తమ స్నేహితుడని భావించినవాడిని, మంత్రిగా, దూతగా, సారథిగా చేసుకున్నావు—

సర్వాత్మనః సమదృశో హ్యద్వయస్యానహఙ్కృతేః । తత్కృతం మతివైషమ్యం నిరవద్యస్య న క్వచిత్

ప్రతి ఒక్కరికి సమంగా చూస్తూ, అహంకారం లేని, ద్వైతం లేని పరమాత్మకు, మనుషుల మనస్సుల్లో తాను కలిగించిన భేదాలకు ఎక్కడా తప్పు ఉండదు.

తథాప్యేకాన్తభక్తేషు పశ్య భూపానుకమ్పితమ్ । యత్ మే అసూన్ త్యజతః సాక్షాత్ కృష్ణో దర్శనమాగతః

అయినా, ఏకాంత భక్తులపై ఆయన చూపే దయను చూడు రాజా! నేను ప్రాణాలను విడిచే వేళ, స్వయంగా కృష్ణుడు నాకు దర్శనం ఇచ్చాడు.

భక్త్యావేశ్య మనో యస్మిన్ వాచా యన్నామ కీర్తయన్ । త్యజన్ కలేవరం యోగీ ముచ్యతే కామకర్మభిః

యోగి భక్తితో మనసును ఆ పరమాత్మునిపై స్థిరపరిచి, నోటితో ఆయన నామాన్ని జపిస్తూ, శరీరం విడిచినపుడు, కోరికలు, కర్మల బంధనాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు.

(వంశస్థ) స దేవదేవో భగవాన్ ప్రతీక్షతాం కలేవరం యావదిదం హినోమ్యహమ్ । ప్రసన్నహాసారుణలోచనోల్లసన్ ముఖామ్బుజో ధ్యానపథశ్చతుర్భుజః

దేవతలకు దేవుడైన భగవంతుడు, నేను ఈ శరీరం విడిచే వరకు ఎదురుగా నిలిచి ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను. ఆయన చిరునవ్వుతో, అరుణవర్ణపు కళ్లతో, ప్రకాశించే పద్మముఖంతో, నాలుగు చేతులతో నా ధ్యాన మార్గంలో వెలుగుతాడు.

సూత ఉవాచ । (అనుష్టుప్) యుధిష్ఠిరః తత్ ఆకర్ణ్య శయానం శరపఞ్జరే । అపృచ్ఛత్ వివిధాన్ ధర్మాన్ ఋషీణాం చానుశ్రృణ్వతామ్

సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: యుధిష్ఠిరుడు, ఈ మాటలు విని, బాణాల మంచంపై పడి ఉన్న భీష్ముని వద్దకు వెళ్లి, అక్కడ ఉన్న ఋషులు వినుతూ ఉండగా, వివిధ ధర్మాలను అడిగాడు.

పురుషస్వభావవిహితాన్ యథావర్ణం యథాశ్రమమ్ । వైరాగ్యరాగోపాధిభ్యాం ఆమ్నాతోభయలక్షణాన్

ప్రజల స్వభావాన్ని, వారి వర్ణాన్ని, ఆశ్రమాన్ని బట్టి ఏ విధంగా కర్తవ్యాలు ఉండాలో, అలాగే వేరువేరు శాస్త్రాల్లో చెప్పిన విరక్తి, ఆసక్తి లక్షణాలను కూడా అడిగాడు.

దానధర్మాన్ రాజధర్మాన్ మోక్షధర్మాన్ విభాగశః । స్త్రీధర్మాన్ భగవద్ధర్మాన్ సమాసవ్యాస యోగతః

దానం, రాజధర్మం, మోక్షధర్మం, స్త్రీధర్మం, భగవద్భక్తి వంటి కర్తవ్యాలను, వాటి విభాగాలను, యోగ మార్గాన్ని, సంక్షిప్తంగా, విస్తృతంగా తెలుసుకున్నాడు.

ధర్మార్థకామమోక్షాంశ్చ సహోపాయాన్ యథా మునే । నానాఖ్యానేతిహాసేషు వర్ణయామాస తత్త్వవిత్

ధర్మం, అర్థం, కామం, మోక్షం అనే పురుషార్థాలను, వాటికి సంబంధించిన మార్గాలను, వివిధ కథలు, ఇతిహాసాల్లో చెప్పిన విధంగా, సత్యాన్ని తెలిసిన భీష్ముడు వివరంగా వివరించాడు.

ధర్మం ప్రవదతస్తస్య స కాలః ప్రత్యుపస్థితః । యో యోగినః ఛన్దమృత్యోః వాఞ్ఛితస్తు ఉత్తరాయణః

భీష్ముడు ధర్మాన్ని ఉపదేశిస్తూ ఉండగా, యోగులు కోరుకునే ఉత్తరాయణ కాలం, స్వేచ్ఛగా మరణించేందుకు అనుకూలమైన సమయం, అక్కడికి చేరింది.

(వంశస్థ) తదోపసంహృత్య గిరః సహస్రణీః విముక్తసఙ్గం మన ఆదిపూరుషే । కృష్ణే లసత్పీతపటే చతుర్భుజే పురః స్థితేఽమీలిత దృగ్ వ్యధారయత్

అప్పుడతడు, వేల జలధారల వలె ప్రవహించిన తన మాటలను నిలిపేసి, అన్ని బంధాలనుండి విముక్తమైన మనసుతో, తన ముందున్న నాలుగు చేతులుగల, పీతాంబరధారి కృష్ణునిపై దృష్టిని నిలిపాడు.

విశుద్ధయా ధారణయా హతాశుభః తదీక్షయైవాశు గతాయుధశ్రమః । నివృత్త సర్వేన్ద్రియ వృత్తి విభ్రమః తుష్టావ జన్యం విసృజన్ జనార్దనమ్

పరిశుద్ధమైన ధ్యానంతో, అన్ని దుష్ఫలితాలు తొలగిపోయి, కేవలం ఆయనను దర్శించడమే యుద్ధపు అలసటను పోగొట్టి, అన్ని ఇంద్రియాల చలనం ఆగిపోయి, భగవంతుడైన జనార్దనుని, ప్రాణం విడిచే వేళ, స్తుతించాడు.

శ్రీభీష్మ ఉవాచ । (పుష్పితాగ్రా) ఇతి మతిరుపకల్పితా వితృష్ణా భగవతి సాత్వతపుఙ్గవే విభూమ్ని । స్వసుఖముపగతే క్వచిత్ విహర్తుం ప్రకృతిముపేయుషి యద్‍భవప్రవాహః

శ్రీభీష్ముడు ఇలా అన్నాడు: నా మనసు ఇప్పుడు తృప్తిగా, వాంఛలు లేని స్థితిలో, సాత్వతులలో శ్రేష్ఠుడైన, అన్నింటినీ వ్యాపించి ఉన్న భగవంతుని మీద నిలిచింది. స్వసుఖాన్ని పొందిన ఆయన, అప్పుడప్పుడు ప్రకృతిలో ప్రవేశించి, జనన ప్రవాహానికి కారణమవుతాడు.

త్రిభువనకమనం తమాలవర్ణం రవికరగౌరవరామ్బరం దధానే । వపురలకకులావృత ఆననాబ్జం విజయసఖే రతిరస్తు మేఽనవద్యా

మూడు లోకాలకు ఆకర్షణగా ఉన్న, తమాల వృక్షంలా నలుపు వర్ణంతో, సూర్య కిరణాల్లా మెరిసే వస్త్రాలు ధరించిన, వంకర జుట్టుతో అలంకృతమైన, పద్మ ముఖంతో, అర్జునుని మిత్రుడైన ఆ భగవంతునిపై నా నిష్కళంకమైన ప్రేమ నిలిచి ఉండాలి.

యుధి తురగరజో విధూమ్ర విష్వక్ కచలులితశ్రమవారి అలఙ్కృతాస్యే । మమ నిశితశరైర్విభిద్యమాన త్వచి విలసత్కవచేఽస్తు కృష్ణ ఆత్మా

యుద్ధంలో, గుర్రాల పొగతో ఆయన జుట్టు ధూళిగా మారి, శ్రమతో ఆయన ముఖం చెమటతో తడిసి, నా పదునైన బాణాలతో ఆయన చర్మం చీలిపోయి, కవచం మెరిసిపోతున్నప్పుడు, ఆ కృష్ణుడు నా ఆత్మగా నన్ను కాపాడాలి.

సపది సఖివచో నిశమ్య మధ్యే నిజపరయోర్బలయో రథం నివేశ్య । స్థితవతి పరసైనికాయురక్ష్ణా హృతవతి పార్థసఖే రతిర్మమాస్తు

స్నేహితుని మాట విని, రెండు సైన్యాల మధ్య రథాన్ని నిలిపి, శత్రు సైనికుల ప్రాణాలను రక్షిస్తూ, వారి బలాన్ని తీయగలిగిన పార్థుని మిత్రుడైన ఆయనపై నా ప్రేమ ఎప్పటికీ నిలిచి ఉండాలి.

వ్యవహిత పృతనాముఖం నిరీక్ష్య స్వజనవధాత్ విముఖస్య దోషబుద్ధ్యా । కుమతిమ అహరత్ ఆత్మవిద్యయా యః చశ్చరణరతిః పరమస్య తస్య మేఽస్తు

విపక్ష సైన్యాన్ని చూసి, తనవారిని చంపడం పాపమని భావించి, అర్జునుడు వెనక్కి తలతిప్పినప్పుడు, ఆ భగవంతుడు ఆత్మజ్ఞానంతో ఆయన సందేహాన్ని తొలగించాడు. అలాంటి ఆయన పాదాలపై నాకు పరమమైన భక్తి కలగాలి.

స్వనిగమమపహాయ మత్ప్రతిజ్ఞాం ఋతమధి కర్తుమవప్లుతో రథస్థః । ధృతరథ చరణోఽభ్యయాత్ చలద్‍గుః హరిరివ హన్తుమిభం గతోత్తరీయః

తన వాగ్దానాన్ని పక్కన పెట్టి, నా ప్రమాణాన్ని నిలబెట్టేందుకు, రథంపై నుండి పై వస్త్రం జారిపోగా, చేతిలో కొరడాతో, ఏనుగును సంహరించేందుకు హరివంటి పరుగెత్తినట్లు, ఆయన నడిచొచ్చాడు.

శితవిశిఖహతో విశీర్ణదంశః క్షతజపరిప్లుత ఆతతాయినో మే । ప్రసభం అభిససార మద్వధార్థం స భవతు మే భగవాన్ గతిర్ముకున్దః

పదునైన బాణాలతో గాయపడి, విల్లు విరిగిపోయి, రక్తంలో మునిగిపోయిన నేను, ప్రాణహాని కలిగించేందుకు ఎదురుగా వచ్చిన శత్రువు చేతిలో ఉన్నప్పుడు, ఆ ముకుందుడు నాకు ఆశ్రయంగా ఉండాలి.