ఇమౌ తు శయితౌ అత్ర సుతౌ మే క్లిశ్యతః శ్రమాత్ । ఇదం స్థానం పరిత్యజ్య విదేశం గమ్యతే మయా
కానీ ఇక్కడ నా ఇద్దరు కుమారులు అలసటతో పడుకుని ఉన్నారు. ఈ స్థలాన్ని వదిలి, నేను మరో దేశానికి వెళ్లబోతున్నాను.
జరఠత్వం సమాయాతౌ తేన దుఃఖేన దుఃఖితా । సాహం తు తరుణీ కస్మాత్ సుతౌ వృద్ధౌ ఇమౌ కుతః
వారు వృద్ధులైపోయారు, ఆ బాధతో నేను బాధపడుతున్నాను. నేను యువతిగా ఉన్నా, నా కుమారులు ఎందుకు వృద్ధులయ్యారు?
త్రయాణాం సహచారిత్వాత్ వైపరీత్యం కుతః స్థితమ్ । ఘటతే జరఠా మాతా తరుణౌ తనయౌ ఇతి
మేము ముగ్గురమూ కలిసే ఉండగా, ఈ విధంగా విరుద్ధంగా ఎలా జరిగింది? సాధారణంగా తల్లి వృద్ధురాలై, కుమారులు యువకులు కావాలి.
అతః శోచామి చాత్మానం విస్మయావిష్టమానసా । వద యోగనిధే ధీమన్ కారణం చాత్ర కిం భవేత్
అందుకే నేను నా స్థితిని గురించి విచారిస్తూ, ఆశ్చర్యంతో ఉన్నాను. యోగ సంపద కలిగిన జ్ఞానివా, దీనికి కారణం ఏమిటో చెప్పు.
నారద ఉవాచ - జ్ఞానేనాత్మని పశ్యామి సర్వం ఏతత్ తవానఘే । న విషాదః త్వయా కార్యో హరిః శం తే కరిష్యతి
నారదుడు ఇలా అన్నాడు — నిర్దోషినీ! జ్ఞానంతో నేను ఈ సమస్తాన్ని నా అంతరంలోనే చూస్తున్నాను. నీవు మనసు చింతించవద్దు; హరి నీకు మంగళాన్ని కలిగిస్తాడు.
సూత ఉవాచ - క్షణమాత్రేణ తజ్జ్ఞాత్వా వాక్యం ఊచే మునీశ్వరః
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు — ఆ మాటను క్షణంలోనే గ్రహించిన ఆ మహర్షి వెంటనే మాట్లాడాడు.
నారద ఉవాచ - శ్రుణుష్వవహితా బాలే యోగోఽయం దారుణా కలిః । తేన లుప్తః సదాచారో యోగమార్గః తపాంసి చ
నారదుడు అన్నాడు — బాలికా! నీవు శ్రద్ధగా విను. ఈ యోగం, భయంకరమైన కలియుగం వల్ల మంచి ఆచారాలు, యోగమార్గం, తపస్సు ఇవన్నీ కనుమరుగయ్యాయి.
జనా అఘాసురాయన్తే శాఠ్యదుష్కర్మకారిణః । ఇహ సన్తో విషీదన్తి ప్రహృష్యన్తి హి అసాధవః । ధత్తే ధైర్యం తు యో ధీమాన్ స ధీరః పణ్డితోఽథవా
ప్రజలు ఇప్పుడు అఘాసురుడిలా, మోసం చేసి చెడు పనులు చేస్తున్నారు. ఇక్కడ సజ్జనులు బాధపడుతున్నారు, దుర్జనులు ఆనందిస్తున్నారు. కానీ ధైర్యంగా ఉండే జ్ఞానవంతుడు నిజంగా ధీరుడు, పండితుడే.
అస్పృశ్యాన్ అవలోక్యేయం శేషభారకరీ ధరా । వర్షే వర్షే క్రమాత్ జాతా మంగలం నాపి దృశ్యతే
ఈ अस्पృశ్యులను చూసి భూమి భారంగా మారింది. సంవత్సరానికో సంవత్సరం ఇలా క్రమంగా, ఎక్కడా మంగళం కనిపించటం లేదు.
న త్వామపి సుతైః సాకం కోఽపి పశ్యతి సాంప్రతమ్ । ఉపేక్షితానురాగాన్ధైః జర్జరత్వేన సంస్థితా
ఇప్పుడు నిన్ను నీ కుమారులతో కూడినవారెవ్వరూ చూడటం లేదు. మోహంలో మునిగిపోయినవారు నిన్ను పట్టించుకోరు, నీవు వృద్ధత్వంతో క్షీణించిపోయావు.
వృన్దావనస్య సంయోగాత్ పునస్త్వం తరుణీ నవా । ధన్యం వృన్దావనం తేన భక్తిః నృత్యతి యత్ర చ
వృందావనంతో మళ్ళీ కలిసినప్పుడు నీవు తిరిగి యవ్వనంగా, కొత్తగా మారావు. వృందావనం ఎంత ధన్యమైనది! అక్కడ భక్తి కూడా ఆనందంగా నర్తిస్తుంది.
అత్రేమౌ గ్రాహకాభావాత్ న జరామపి ముఞ్చతః । కిఞ్చిత్ ఆత్మసుఖేనేహ ప్రసుప్తిః మన్యతేఽనయోః
ఇక్కడ స్వీకరించేవారు లేకపోవటం వల్ల, ఈ ఇద్దరిని వృద్ధత్వం కూడా విడిచిపెట్టలేదు. కొంతంత తృప్తితో, వారు విశ్రాంతిగా ఉన్నామనుకుంటున్నారు.
భక్తిరువాచ - కథం పరీక్షితా రాజ్ఞా స్థాపితో హ్యశుచిః కలిః । ప్రవృత్తే తు కలౌ సర్వసారః కుత్ర గతో మహాన్
భక్తి ఇలా అడిగింది — పరీక్షిత్ మహారాజు కలియుగాన్ని ఎలా స్థాపించాడు? కలియుగం ప్రారంభమైన తర్వాత, సర్వధర్మసారం ఎక్కడికి పోయింది?
కరుణాపరేణ హరిణాపి అధర్మ కథమీక్ష్యతే । ఇమం మే సంశయం ఛిన్ధి త్వద్వాచా సుఖితాస్మ్యహమ్
అంతటి దయామయుడు అయిన హరికి కూడా, ఈ అధర్మాన్ని ఎలా చూడగలుగుతున్నాడు? నా ఈ సందేహాన్ని నీవు తీర్చు; నీ మాటలతో నేను సంతోషిస్తాను.
నారద ఉవాచ - యది పృష్టస్త్వయా బాలే ప్రేమతః శ్రవణం కురు । సర్వం వక్ష్యామి తే భద్రే కశ్మలం తే గమిష్యతి
నారదుడు అన్నాడు — బాలికా! నీవు ప్రేమతో అడిగావు కాబట్టి శ్రద్ధగా విను. నేను నీకు అన్నీ చెప్పుతాను; నీ మనసులోని కలకలం పోతుంది.
యదా ముకున్దో భగవాన్ క్ష్మాం త్యక్త్వా స్వపదం గతః । తద్దినాత్ కలిరాయాతః సర్వసాధనబాధకః
ముకుందుడు భగవంతుడు భూమిని విడిచి తన లోకానికి వెళ్లినప్పుడు, ఆ రోజు నుంచే కలియుగం వచ్చి, అన్ని సదాచార మార్గాలను అడ్డుకుంది.
దృష్టో దిగ్విజయే రాజ్ఞా దీనవత్ శరణం గతః । న మయా మారణీయోఽయం సారంగ ఇవ సరభుక్
రాజు దిక్విజయానికి వెళ్లినప్పుడు, కలియుగం దుఃఖంతో ఆశ్రయం కోరింది. నేను దానిని చంపలేదు; తేనెతీయువాడు సరభుక్కు తేనెటీగను వదిలినట్టు వదిలాను.
యత్ఫలం నాస్తి తపసా న యోగేన సమాధినా । తత్ఫలం లభతే సమ్యక్ కలౌ కేశవకీర్తనాత్
తపస్సు, యోగం, ధ్యానం ద్వారా లభించని ఫలితం, కలియుగంలో కేశవుని కీర్తన వలన పూర్తిగా లభిస్తుంది.
ఏకాకారం కలిం దృష్ట్వా సారవత్సారనీరసమ్ । విష్ణురాతః స్థాపితవాన్ కలిజానాం సుఖాయ చ
కలియుగాన్ని ఏకరూపంగా, సారం లేని, అసారమైనదిగా చూసి, విష్ణురాతుడు కలియుగంలో జన్మించినవారు సుఖంగా ఉండాలని దానిని స్థాపించాడు.
కుకర్మాచరనాత్సారః సర్వతో నిర్గతోఽధునా । పదార్థాః సంస్థితా భూమౌ బీజహీనాస్తుషా యథా
చెడు పనుల వల్ల ఇప్పుడు ప్రతిచోటా సారం పోయింది. భూమిపై పదార్థాలు విత్తనం లేని పొట్టు లాంటివిగా మిగిలిపోయాయి.
విప్రైర్భాగవతీ వార్తా గేహే గేహే జనే జనే । కారితా కణలోభేన కథాసారస్తతో గతః
బ్రాహ్మణులు భాగవతవార్తను ప్రతి ఇంట్లో, ప్రతి మనిషికి తెలియజేశారు. కానీ దక్షిణ కోసం ఆశతో, కథల సారం పోయింది.
అత్యుగ్రభూరికర్మాణో నాస్తికా రౌరవా జనాః । తేఽపి తిష్ఠన్తి తీర్థేషు తీర్థసారస్తతో గతః
చాలా భయంకరమైన చెడు పనులు చేసే, నాస్తికులు, రౌరవ నరకానికి పాత్రులైనవారు కూడా తీర్థాలలో ఉంటున్నారు. కానీ తీర్థాల సారం అక్కడ లేదు.
కామక్రోధ మహాలోభ తృష్ణావ్యాకులచేతసః । తేఽపి తిష్ఠన్తి తపసి తపఃసారస్తతో గతః
కామం, కోపం, మహా లోభం, తృష్ణతో మనస్సు కలవరపడినవారు కూడా తపస్సులో నిమగ్నమై ఉంటారు కానీ, అటువంటి తపస్సుకు అసలు సారం పోయింది.
మనసశ్చాజయాత్ లోభాద్ దంభాత్ పాఖణ్డసంశ్రయాత్ । శాస్త్రాన్ అభ్యసనాచ్చైవ ధ్యానయోగఫలం గతమ్
మనస్సు జయించలేకపోవడం, లోభం, దంభం, మోసపూరితమైన మాటలు, కేవలం శాస్త్రాలు చదవడం వల్ల కూడా ధ్యానం, యోగానికి ఫలితం దూరమవుతుంది.
పణ్డితాస్తు కలత్రేణ రమన్తే మహిషా ఇవ । పుత్రస్యోత్పాదనే దక్షా అదక్షా ముక్తిసాధనే
పండితులు తమ భార్యలతో మేషపోతుల్లా ఆనందిస్తారు; వారు కుమారులను కనడంలో నిపుణులు, కానీ ముక్తిని సాధించడంలో అసమర్థులు.
న హి వైష్ణవతా కుత్ర సంప్రదాయపురఃసరా । ఏవం ప్రలయతాం ప్రాప్తో వస్తుసారః స్థలే స్థలే
సంప్రదాయాల్లో ముందుండేవారిలో కూడా నిజమైన వైష్ణవత్వం ఎక్కడా కనబడడం లేదు; అందుచేత ప్రతి చోటా అసలు సారం నశించిపోయింది.
అయం తు యుగధర్మో హి వర్తతే కస్య దూషణమ్ । అతస్తు పుణ్డరీకాక్షః సహతే నికటే స్థితః
ఇది యుగధర్మమే; ఇక్కడ ఎవరికీ నింద వేయలేం. అందుకే పుండరీకాక్షుడు దగ్గరుండి సహిస్తున్నాడు.
సూత ఉవాచ - ఇతి తద్వచనం శ్రుత్వా విస్మయం పరమం గతా । భక్తిరూచే వచో భూయః శ్రూయతాం తచ్చ శౌనక
సూతుడు చెప్పాడు: ఈ మాటలు విని వారు గొప్ప ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యారు. భక్తి మళ్లీ ఇలా చెప్పింది: 'ఇది కూడా వినండి, శౌనకా!'
భక్తిరువాచ - సురర్షే త్వం హి ధన్యోఽసి మద్భాగ్యేన సమాగతః । సాధూనాం దర్శనం లోకే సర్వసిద్ధికరం పరమ్
భక్తి చెప్పింది: దేవతలలో మునివరుడా! నువ్వు నిజంగా ధన్యుడవు, నా అదృష్టంతో ఇక్కడికి వచ్చావు. ఈ లోకంలో సద్గుణులు కనబడితే అన్ని సిద్ధులు లభిస్తాయి.
(మాలినీ) జయతి జయతి మాయాం యస్య కాయాధవస్తే వచనరచనమేకం కేవలం చాకలయ్య । ధ్రువపదమపి యాతో యత్కృపాతో ధ్రువోఽయం సకలకుశలపాత్రం బ్రహ్మపుత్రం నతాస్మి
విజయం, విజయం అతనికి — యావత్తు మాయ అతని శరీరంలో ఆధారపడింది; ఒక్క మాటతోనే అన్నీ వాక్యాలను సృష్టించేవాడు! అతని కృపతో ధ్రువుడు శాశ్వత స్థితిని పొందాడు. అన్ని మంగళానికి పాత్రుడైన బ్రహ్మపుత్రుడికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను.