శ్రీమద్భాగవతపురాణమ్

మహిష్య ఊచుః - ( మాలినీ ) కురరి విలపసి త్వం వీతనిద్రా న శేషే స్వపితి జగతి రాత్ర్యామీశ్వరో గుప్తబోధః । వయమివ సఖి కచ్చిద్‌గాఢనిర్విద్ధచేతా నలిననయనహాసోదారలీలేక్షితేన

మహిష్యులు ఇలా అన్నారు: ఓ కురరి, నిద్రపోకుండా, బాధతో విలపిస్తున్నావు. జగత్తు పాలకుడు రాత్రి నిద్రపోతున్నాడు, మనకు తెలియదు. మేము కూడా నీలా, కమలనేత్రుడి నవ్వు, చూపులతో మనస్సు గాయపడినవాళ్లమే, సఖీ!

( వసంతతిలకా ) నేత్రే నిమీలయసి నక్తమదృష్టబన్ధుః త్వం రోరవీషి కరుణం బత చక్రవాకి । దాస్యం గత వయమివాచ్యుతపాదజుష్టాం కిం వా స్రజం స్పృహయసే కబరేణ వోఢుమ్

రాత్రిపూట నీ కంటెదుట ఎవ్వరూ లేక, కళ్ళు మూసుకుని, దుఃఖంగా అరుస్తున్నావు, ఓ చక్రవాకి! మేము కూడా అచ్యుతుని పాదాల సేవను పొందాం. లేదా, నీ జుట్టులో వేసుకోవడానికి పూలమాల కోరికతో ఉన్నావా?

( మిశ్ర ) భో భోః సదా నిష్టనసే ఉదన్వన్ అలబ్ధనిద్రోఽధిగతప్రజాగరః । కిం వా ముకున్దాపహృతాత్మలాఞ్ఛనః ప్రాప్తాం దశాం త్వం చ గతో దురత్యయామ్

ఓ నీటి దగ్గర ఎప్పుడూ నిస్సహాయంగా ఏడుస్తూ, నిద్రలేక, మెలకువగా ఉన్నావు. ముకుందుడు నీ మనస్సు గుర్తు తీసుకుపోయాడా? అందుకే నువ్వు కూడా మాదిరిగా ఈ తట్టుకోలేని స్థితికి వచ్చావా?

( వసంతతిలకా ) త్వం యక్ష్మణా బలవతాసి గృహీత ఇన్దో క్షీణస్తమో న నిజదీధితిభిః క్షిణోషి । కచ్చిన్ గకున్దగదితాని యథా వయం త్వం విస్మృత్య భోః స్థగితగీరుపలక్ష్యసే నః

ఓ చంద్రుడా! నీవు గాఢమైన వ్యాధితో పట్టుబడి, నీ వెలుగు తగ్గిపోతున్నది. నీ కాంతితో చీకటిని తొలగించలేకపోతున్నావు. మేము కూడా మనసు తడబడిపోయి, మాటలు తడబడుతూ మాట్లాడుతున్నట్టు, నీవు కూడా మమ్మల్ని మరచిపోయి, మౌనంగా ఎవరికీ కనిపించకుండా ఉన్నావా?

( అనుష్టుప్ ) కిం న్వాచరితమస్మాభిః మలయానిల తేఽప్రియమ్ । గోవిన్దాపాఙ్గనిర్భిన్నే హృదీరయసి నః స్మరమ్

మలయాచలపు గాలీ! మేమేమైనా నీకు నచ్చని పని చేశామా? గోవిందుని కనుగొళ్ల చూపులతో మన హృదయాలు తాకబడినట్టు, నువ్వు కూడా మాలో వేదనను రేపుతున్నావు.

( మందాక్రాన్తా ) మేఘ శ్రీమన్ త్వమసి దయితో యాదవేన్ద్రస్య నూనం శ్రీవత్సాఙ్కం వయమివ భవాన్ ధ్యాయతి ప్రేమబద్ధః । అత్యుత్కణ్ఠః శబలహృదయోఽస్మద్విధో బాష్పధారాః స్మృత్వా స్మృత్వా విసృజసి ముహుర్దుఃఖదస్తత్ప్రసఙ్గః

ఓ మేఘమా! నువ్వు యాదవుల అధిపతికి ఎంతో ప్రియమైనవాడివని అనిపిస్తోంది. మేము శ్రీవత్సముద్రిక ఉన్న వాడిని ప్రేమతో ఎప్పుడూ ధ్యానించేటట్టు, నీవు కూడా ప్రేమతో ఆయనను ధ్యానిస్తున్నావు. మాదిరిగానే, నీ హృదయం కూడా తడబడిపోతూ, అతని జ్ఞాపకంతో కన్నీళ్లు కార్చుకుంటున్నావు. ఇంతటి వేదన ఆయన వల్లే కలుగుతోంది.

( వియోగిని ) ప్రియరావపదాని భాషసే మృత సఞ్జీవికయానయా గిరా కరవాణి కిమద్య తే ప్రియం వద మే వల్గితకణ్ఠ కోకిల

ఓ కోకిలా! నీ కంపించిన గొంతుతో చెప్పే మాటలు చనిపోయినవారికి ప్రాణం పోసేలా మధురంగా ఉన్నాయి. నేడు నీకు నేను ఏం చేయగలనో చెప్పు, ప్రియమైనవాడా! నీ పాటల్లో ప్రియుని పేరే వినిపిస్తోంది.

( పుష్పితాగ్రా ) న చలసి న వదస్యుదారబుద్ధే క్షితిధర చిన్తయసే మహాన్తమర్థమ్ । అపి బత వసుదేవనన్దనాఙ్‌ఘ్రిం వయమివ కామయసే స్తనైర్విధర్తుమ్

ఓ పర్వతమా! నీవు కదలకుండా, మాట్లాడకుండా, ఏదో గొప్ప విషయాన్ని ఆలోచిస్తున్నట్టు కనిపిస్తున్నావు. మాదిరిగానే, నీవు కూడా వసుదేవుని కుమారుని పాదాలను హృదయంతో ఆలింగనం చేయాలని కోరుకుంటున్నావు.

( వసంతతిలకా ) శుష్యద్ధ్రదాః కరశితా బత సిన్ధుపత్‍న్యః సమ్ప్రత్యపాస్తకమలశ్రియ ఇష్టభర్తుః । యద్వద్ వయం మధుపతేః ప్రణయావలోకమ్ అప్రాప్య ముష్టహృదయాః పురుకర్శితాః స్మ

సముద్రపు భార్యలు, వారి సరస్సులు ఎండిపోయి, చేతులు పగిలిపోయి, తాము ఇష్టపడిన భర్తను కోల్పోయి, తమ కమలాల అందాన్ని కోల్పోయారు. మేము కూడా మధుపతిని ప్రేమగా చూడలేక, మనసు బాధతో నిండిపోయి, తీవ్రమైన వేదన అనుభవిస్తున్నాము.

( శార్దూలవిక్రిడిత ) హంస స్వాగతమాస్యతాం పిబ పయో బ్రూహ్యఙ్గ శౌరేః కథాం దూతం త్వాం ను విదామ కచ్చిదజితః స్వస్త్యాస్త ఉక్తం పురా । కిం వా నశ్చలసౌహృదః స్మరతి తం కస్మాద్‌భజామో వయం క్షౌద్రాలాపయ కామదం శ్రియమృతే సైవైకనిష్ఠా స్త్రియామ్

ఓ హంసా! స్వాగతం. రా, నీళ్ళు తాగు. ఓ ప్రియమైనవాడా, శౌరి గురించి ఏవైనా వార్తలు చెప్పు. నువ్వు ఆయన దూతవా? అజితుడు మాకు మునుపు చెప్పినట్టు బాగున్నాడా? లేక అతని మనసు మాపై మారిపోయిందా? అతను మమ్మల్ని మరచిపోతే, మేము ఎందుకు ఆయనను సేవించాలి? మధురంగా చెప్పు, ఎందుకంటే ఆయన కృప తప్ప స్త్రీలకు మరొక ఆశ్రయం లేదు.

శ్రీశుక ఉవాచ - ( అనుష్టుప్ ) ఇతీదృశేన భావేన కృష్ణే యోగేశ్వరేశ్వరే । క్రియమాణేన మాధవ్యో లేభిరే పరమాం గతిమ్

శుకుడు ఇలా అన్నాడు — ఇలాంటి భావంతో కృష్ణుని పట్ల ఉన్న మాధవుల స్త్రీలు, యోగేశ్వరుడైన ఆయనను ప్రేమించి, పరమ పదాన్ని పొందారు.

శ్రుతమాత్రోఽపి యః స్త్రీణాం ప్రసహ్యాకర్షతే మనః । ఉరుగాయోరుగీతో వా పశ్యన్తీనాం కుతః పునః

ఎంత గొప్ప కీర్తి గలవాడో, ఆయన గురించి వినగానే స్త్రీల మనసులను ఆకర్షిస్తాడు. మరి ఆయనను ప్రత్యక్షంగా చూసినవారికి ఎంతగా ఆకర్షణ కలుగుతుందో!

యాః సమ్పర్యచరన్ ప్రేమ్ణా పాదసంవాహనాదిభిః । జగద్‌గురుం భర్తృబుద్ధ్యా తాసాం కిం వర్ణ్యతే తపః

ప్రేమతో జగద్గురువును భర్తగా భావించి, ఆయన పాదాలను మర్దించడం వంటి సేవలు చేసిన ఆ స్త్రీలు ఎంతటి తపస్సు చేసారో చెప్పలేం.

ఏవం వేదోదితం ధర్మం అనుతిష్ఠన్ సతాం గతిః । గృహం ధర్మార్థకామానాం ముహుశ్చాదర్శయత్ పదమ్

వేదాలలో చెప్పిన ధర్మాన్ని ఆచరించి, కృష్ణుడు గృహస్థులకు సత్పథాన్ని చూపించాడు. ఇంట్లో ధర్మం, అర్థం, కామానికి ఆదర్శంగా ఎన్నోసార్లు చూపించాడు.

ఆస్థితస్య పరం ధర్మం కృష్ణస్య గృహమేధినామ్ । ఆసన్ షోడశసాహస్రం మహిష్యశ్చ శతాధికమ్

గృహస్థులకు పరమధర్మాన్ని స్థాపించిన కృష్ణునికి పదహారు వేలకంటే ఎక్కువ భార్యలు ఉండేవారు.

తాసాం స్త్రీరత్‍నభూతానాం అష్టౌ యాః ప్రాగుదాహృతాః । రుక్మిణీప్రముఖా రాజన్ తత్పుత్రాశ్చానుపూర్వశః

ఆ స్త్రీలలో రుక్మిణి మొదలైన ఎనిమిది మంది అగ్రగణ్యులు, రాజా! వారు స్త్రీలలో మణులు. వారి కుమారుల పేర్లు వరుసగా చెప్పబడతాయి.

ఏకైకస్యాం దశ దశ కృష్ణోఽజీజనదాత్మజాన్ । యావత్య ఆత్మనో భార్యా అమోఘగతిరీశ్వరః

ప్రతి భార్యకు కృష్ణుడు పదిమంది కుమారులను జన్మనిచ్చాడు. ఆయనకు ఎంత మంది భార్యలు ఉన్నారో అంత మంది కుమారులు పుట్టారు.

తేషాం ఉద్దామవీర్యాణాం అష్టాదశ మహారథాః । ఆసన్నుదారయశసః తేషాం నామాని మే శృణు

ఆ కుమారులలో పరాక్రమశాలులైన పదిహేనుకు మూడు, అంటే పదిహేడు మంది మహారథులు ఉన్నారు. వారు గొప్ప కీర్తిని పొందినవారు. వారి పేర్లు విను.

ప్రద్యుమ్నశ్చానిరుద్ధశ్చ దీప్తిమాన్ భానురేవ చ । సామ్బో మధుర్బృహద్‌భానుః చిత్రభానుర్వృకోఽరుణః

ప్రద్యుమ్నుడు, అనిరుద్ధుడు, దీప్తిమాన్, భాను, సామ్బుడు, మధు, బృహద్భాను, చిత్రభాను, వృకుడు, అరుణుడు,

పుష్కరో వేదబాహుశ్చ శ్రుతదేవః సునన్దనః । చిత్రబాహుర్విరూపశ్చ కవిర్న్యగ్రోధ ఏవ చ

పుష్కరుడు, వేదబాహు, శ్రుతదేవుడు, సునందనుడు, చిత్రబాహు, విరూపుడు, కవి, న్యగ్రోధుడు — వీరే వారి పేర్లు.

ఏతేషాం అపి రాజేన్ద్ర తనుజానాం మధుద్విషః । ప్రద్యుమ్న ఆసీత్ ప్రథమః పితృవద్ రుక్మిణీసుతః

ఓ రాజా! మధువును శత్రువుగా భావించిన కృష్ణుని కుమారులందరిలో రుక్మిణి కుమారుడైన ప్రద్యుమ్నుడు, తన తండ్రిలా అగ్రగణ్యుడు.

స రుక్మిణో దుహితరం ఉపయేమే మహారథః । తస్యాం తతోఽనిరుద్ధోఽభూత్ నాగాయతబలాన్వితః

ఆ మహారథుడు రుక్మిణి కుమార్తెను పెండ్లి చేసుకున్నాడు. ఆమె ద్వారా, ఏనుగుల వలె బలమున్న అనిరుద్ధుడు జన్మించాడు.

స చాపి రుక్మిణః పౌత్రీం దౌహిత్రో జగృహే తతః । వజ్రస్తస్యాభవద్ యస్తు మౌషలాదవశేషితః

అనిరుద్ధుడు రుక్మిణి మనవరాలు అయిన యువతిని భార్యగా స్వీకరించాడు. ఆమెకు వజ్రుడు జన్మించాడు. మౌసల యుద్ధంలో అందరూ నశించినప్పుడు వజ్రుడు మాత్రమే బ్రతికిపోయాడు.

ప్రతిబాహురభూత్తస్మాత్ సుబాహుస్తస్య చాత్మజః । సుబాహోః శాన్తసేనోఽభూత్ శతసేనస్తు తత్సుతః

వజ్రుని నుంచి ప్రతిబాహు జన్మించాడు. ప్రతిబాహు కుమారుడిగా సుబాహు పుట్టాడు. సుబాహు కుమారుడిగా శాంతసేనుడు, అతని కుమారుడిగా శతసేనుడు జన్మించారు.

న హ్యేతస్మిన్కులే జాతా అధనా అబహుప్రజాః । అల్పాయుషోఽల్పవీర్యాశ్చ అబ్రహ్మణ్యాశ్చ జజ్ఞిరే

ఈ వంశంలో పుట్టినవారిలో ఎవరూ దరిద్రులు కాదు, పిల్లలు తక్కువగా కలవారు కాదు, జీవిత కాలం తక్కువగా ఉండేవారు కాదు, బలహీనులు కాదు, బ్రాహ్మణ భక్తి లేని వారు కూడా లేరు.

యదువంశప్రసూతానాం పుంసాం విఖ్యాతకర్మణామ్ । సఙ్ఖ్యా న శక్యతే కర్తుం అపి వర్షాయుతైర్నృప

ఓ రాజా! యదువంశంలో పుట్టిన పురుషుల సంఖ్యను, వారి కీర్తిగాంచిన కార్యాలను, పదివేల సంవత్సరాలు గడిచినా లెక్కించలేరు.

తిస్రః కోట్యః సహస్రాణాం అష్టాశీతిశతాని చ । ఆసన్యదుకులాచార్యాః కుమారాణాం ఇతి శ్రుతమ్

యదువంశంలో కుటుంబాచార్యులు బోధించిన యువరాజుల సంఖ్య మూడు కోట్ల ఎనబై ఎనిమిది వేలుగా విన్నాము.

సఙ్ఖ్యానం యాదవానాం కః కరిష్యతి మహాత్మనామ్ । యత్రాయుతానాం అయుత లక్షేణాస్తే స ఆహుకః

యదువంశంలో ఉన్న మహాత్ములను ఎవరు లెక్కించగలరు? అక్కడ అహుకుడు కూడా లక్షలాది మందితో కూడి ఉండేవాడు.

దేవాసురాహవహతా దైతేయా యే సుదారుణాః । తే చోత్పన్నా మనుష్యేషు ప్రజా దృప్తా బబాధిరే

దేవాసుర యుద్ధాల్లో సంహరించబడిన భయంకరమైన దైత్యులు, మానవుల్లో పుట్టి, గర్వంతో ప్రజలను బాధించసాగారు.