ఇతి సమ్భాష్య భగవానర్జునేన సహేశ్వరః। దివ్యం స్వరథమాస్థాయ ప్రతీచీం దిశమావిశత్
ఇలా అర్జునుడితో మాట్లాడిన అనంతరం, భగవంతుడు, లోకాధిపతితో కలిసి, దివ్యరథంపై పశ్చిమ దిశగా ప్రయాణమయ్యాడు.
సప్త ద్వీపాన్ససిన్ధూంశ్చ సప్త సప్త గిరీనథ। లోకాలోకం తథాతీత్య వివేశ సుమహత్తమః
ఆ పరమోన్నతుడు ఏడు ద్వీపాలు, ఏడు సముద్రాలు, ఏడు పర్వతాలు, లోకలోక పర్వతాన్ని దాటి, లోపలికి ప్రవేశించాడు.
తత్రాశ్వాః శైబ్యసుగ్రీవ మేఘపుష్పబలాహకాః। తమసి భ్రష్టగతయో బభూవుర్భరతర్షభ
అక్కడ, ఓ భారతశ్రేష్ఠా, శైబ్యుడు, సుగ్రీవుడు, మేఘపుష్పుడు, బలాహకుడు అనే గుర్రాలు దారి తప్పి, ఆ అంధకారంలో మాయమయ్యాయి.
తాన్దృష్ట్వా భగవాన్కృష్ణో మహాయోగేశ్వరేశ్వరః। సహస్రాదిత్యసఙ్కాశం స్వచక్రం ప్రాహిణోత్పురః
వాటిని చూసిన భగవంతుడు కృష్ణుడు, యోగేశ్వరులకూ అధిపతి, తన సుదర్శన చక్రాన్ని వెయ్యి సూర్యుల్లా ప్రకాశిస్తూ ముందుకు పంపించాడు.
తమః సుఘోరం గహనం కృతం మహద్। విదారయద్భూరితరేణ రోచిషా। మనోజవం నిర్వివిశే సుదర్శనం। గుణచ్యుతో రామశరో యథా చమూః
ఆ మనస్సు వేగంతో దూసుకెళ్లే సుదర్శనం, ఆ ఘోరమైన, దట్టమైన అంధకారాన్ని తన తేజంతో చీల్చుకుంటూ లోపలికి ప్రవేశించింది. అది రాముని బాణం సైన్యాన్ని చీల్చినట్లే.
ద్వారేణ చక్రానుపథేన తత్తమః పరం పరం జ్యోతిరనన్తపారమ్। సమశ్నువానం ప్రసమీక్ష్య ఫాల్గునః ప్రతాడితాక్షో పిదధేఽక్షిణీ ఉభే
ఆ చక్రం చూపిన మార్గంలో అర్జునుడు ఆ అపారమైన, అనంతమైన వెలుగును చూసాడు. ఆ తేజస్సు కన్నుల్లో పడటంతో, రెండు కళ్లూ మూసుకున్నాడు.
తతః ప్రవిష్టః సలిలం నభస్వతా బలీయసైజద్బృహదూర్మిభూషణమ్। తత్రాద్భుతం వై భవనం ద్యుమత్తమం భ్రాజన్మణిస్తమ్భసహస్రశోభితమ్
తరువాత, గాలివల్ల నడిపించబడి, అతడు పెద్ద అలలతో అలంకరించబడిన నీటిలోకి ప్రవేశించాడు. అక్కడ, సహస్రాది మణిస్థంభాలతో మెరిసే అద్భుతమైన, అత్యంత ప్రకాశవంతమైన మహా ప్రాసాదాన్ని చూశాడు.
తస్మిన్మహాభోగమనన్తమద్భుతం। సహస్రమూర్ధన్యఫణామణిద్యుభిః। విభ్రాజమానం ద్విగుణేక్షణోల్బణం। సితాచలాభం శితికణ్ఠజిహ్వమ్
ఆ ప్రాసాదంలో, వెయ్యి తలలతో, మణుల తలపట్టులతో మెరిసే, రెండు ఉగ్రమైన కళ్లతో, తెల్ల పర్వతంలా, నీలపు నాలుకతో, అనంతమైన అద్భుతమైన మహా పాము కనిపించింది.
దదర్శ తద్భోగసుఖాసనం విభుం। మహానుభావం పురుషోత్తమోత్తమమ్। సాన్ద్రా మ్బుదాభం సుపిశఙ్గవాససం। ప్రసన్నవక్త్రం రుచిరాయతేక్షణమ్
ఆ పాముపైన ఉన్న సుఖాసనంలో, విస్తృతమైన ప్రభావంతో, లోకాల్లో శ్రేష్ఠుడైన పరమాత్మను, మేఘమందంలా నలుపుగా, పసుపు వస్త్రాలు ధరించి, ప్రశాంతమైన ముఖంతో, అందమైన విశాలమైన కళ్లతో దర్శించాడు.
మహామణివ్రాతకిరీటకుణ్డల। ప్రభాపరిక్షిప్తసహస్రకున్తలమ్। ప్రలమ్బచార్వష్టభుజం సకౌస్తుభం। శ్రీవత్సలక్ష్మం వనమాలయావృతమ్
అతని తలపై మహా మణుల కిరీటం, చెవుల్లో మణికుండలాలు, వెయ్యి వంకర జుట్టు తేజస్సుతో చుట్టబడి, ఎనిమిది దీర్ఘమైన అందమైన చేతులతో, కౌస్తుభ మణిని ధరించి, శ్రీవత్స లక్షణంతో, వనమాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాడు.
మహామణివ్రాతకిరీటకుణ్డల। ప్రభాపరిక్షిప్తసహస్రకున్తలమ్। ప్రలమ్బచార్వష్టభుజం సకౌస్తుభం। శ్రీవత్సలక్ష్మం వనమాలయావృతమ్
అతని తలపై మహా మణుల కిరీటం, చెవుల్లో మణికుండలాలు, వెయ్యి వంకర జుట్టు తేజస్సుతో చుట్టబడి, ఎనిమిది దీర్ఘమైన అందమైన చేతులతో, కౌస్తుభ మణిని ధరించి, శ్రీవత్స లక్షణంతో, వనమాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాడు.
వవన్ద ఆత్మానమనన్తమచ్యుతో జిష్ణుశ్చ తద్దర్శనజాతసాధ్వసః। తావాహ భూమా పరమేష్ఠినాం ప్రభుర్బద్ధాఞ్జలీ సస్మితమూర్జయా గిరా
అచ్యుతుడు అనంతాత్మకు నమస్కరించాడు. అర్జునుడు కూడా ఆ దర్శనంతో భయభక్తులు కలిగి నమస్కరించాడు. అప్పుడు భూమీశ్వరుడు, పరమేశ్వరుడు, చేతులు జోడించి, చిరునవ్వుతో, శక్తివంతమైన స్వరంతో వారిని ఉద్దేశించి పలికాడు.
ద్విజాత్మజా మే యువయోర్దిదృక్షుణా మయోపనీతా భువి ధర్మగుప్తయే। కలావతీర్ణావవనేర్భరాసురాన్హత్వేహ భూయస్త్వరయేతమన్తి మే
మీరిద్దరిని చూడాలని ఆశించి, భూమిపై ధర్మాన్ని కాపాడేందుకు బ్రాహ్మణుని కుమారులను ఇక్కడికి తీసుకొచ్చాను. మీరు నా అంశంగా అవతరించినవారు; భూభారం తొలగించి త్వరగా తిరిగి వెళ్ళండి.
పూర్ణకామావపి యువాం నరనారాయణావృషీ। ధర్మమాచరతాం స్థిత్యై ఋషభౌ లోకసఙ్గ్రహమ్
మీరు నరనారాయణులుగా, వృషులుగా, అన్ని కోరికలు తీరినవారైనా, లోకసంరక్షణ కోసం ధర్మాన్ని ఆచరిస్తున్నారు.
ఇత్యాదిష్టౌ భగవతా తౌ కృష్ణౌ పరమేష్ఠినా। ఓం ఇత్యానమ్య భూమానమాదాయ ద్విజదారకాన్
అలా పరమేశ్వరుడు ఆదేశించగా, ఆ ఇద్దరు కృష్ణులు 'ఓం' అని నమస్కరించి, బ్రాహ్మణ కుమారులను తీసుకొని, భూమీశ్వరుడితో కలిసి బయలుదేరారు.
న్యవర్తేతాం స్వకం ధామ సమ్ప్రహృష్టౌ యథాగతమ్। విప్రాయ దదతుః పుత్రాన్యథారూపం యథావయః
వారు ఆనందంతో తమ స్వస్థలానికి తిరిగి వెళ్లి, బ్రాహ్మణునికి అతని కుమారులను వారి రూపానికి, వయస్సుకు తగినట్లుగా అప్పగించారు.
నిశామ్య వైష్ణవం ధామ పార్థః పరమవిస్మితః। యత్కిఞ్చిత్పౌరుషం పుంసాం మేనే కృష్ణానుకమ్పితమ్
ఆ వైష్ణవ ధామాన్ని విని, పార్థుడు అత్యంత ఆశ్చర్యపోయాడు. మానవులలో ఉన్న శక్తి అన్నీ కృష్ణుడి దయ వల్లే అని భావించాడు.
ఇతీదృశాన్యనేకాని వీర్యాణీహ ప్రదర్శయన్। బుభుజే విషయాన్గ్రామ్యానీజే చాత్యుర్జితైర్మఖైః
ఇలా అనేక మహిమలు చూపిస్తూ, అతడు లోకసంబంధమైన సుఖాలను అనుభవించి, ఇతరుల కంటే గొప్ప యజ్ఞాలు నిర్వహించాడు.
ప్రవవర్షాఖిలాన్కామాన్ప్రజాసు బ్రాహ్మణాదిషు। యథాకాలం యథైవేన్ద్రో భగవాన్శ్రైష్ఠ్యమాస్థితః
అతడు బ్రాహ్మణులు మొదలైన ప్రజలకు, వారి కోరికలన్నింటినీ సమయానికి, ఇంద్రుడు శ్రేష్ఠతను పొందినట్లు వర్షం కురిపించినట్టు, అనుగ్రహించాడు.
హత్వా నృపానధర్మిష్ఠాన్ఘాటయిత్వార్జునాదిభిః। అఞ్జసా వర్తయామాస ధర్మం ధర్మసుతాదిభిః
అధర్మాన్ని పాటించే రాజులను అర్జునుడు మొదలైనవారితో సంహరించి, ధర్మపుత్రుడు మొదలైనవారితో ధర్మాన్ని త్వరగా స్థాపించాడు.
శ్రీకృష్ణలీలానాం సంక్షేపతోఽవర్ణనం, తన్మహిషీణాం తస్మిన్ అనురాగాధిక్యం యదువంశీయానామసఖ్యేయత్వ ప్రతిపాదనం చ - శ్రీశుక ఉవాచ ( అనుష్టుప్ ) సుఖం స్వపుర్యాం నివసన్ ద్వారకాయాం శ్రియః పతిః । సర్వసమ్పత్సమృద్ధాయాం జుష్టాయాం వృష్ణిపుఙ్గవైః
శ్రీశుకుడు ఇలా చెప్పాడు: ధనధాన్యాలతో సమృద్ధిగా, వృష్ణివంశీయులందరితో కలసి, శ్రీమంతుడైన శ్రీకృష్ణుడు తన స్వంత పట్టణమైన ద్వారకలో సుఖంగా నివసించేవాడు.
స్త్రీభిశ్చోత్తమవేషాభిః నవయౌవనకాన్తిభిః । కన్దుకాదిభిర్హర్మ్యేషు క్రీడన్తీభిస్తడిద్ద్యుభిః
అత్యంత అందమైన వస్త్రాలు ధరించిన, యవ్వన కాంతితో మెరిసే స్త్రీలు, కోటల్లో బంతిపండ్లు మొదలైన ఆటలు ఆడి, మెరుపుల్లా ప్రకాశించేవారు.
నిత్యం సఙ్కులమార్గాయాం మదచ్యుద్భిర్మతఙ్గజైః । స్వలఙ్కృతైర్భటైరశ్వై రథైశ్చ కనకోజ్జ్వలైః
అక్కడి వీధులు ఎప్పుడూ జనసంచారంతో నిండిపోయి, మత్తులో ఉన్న ఏనుగులు, అలంకరించబడిన యోధులు, గజాలు, బంగారు తేజంతో మెరిసే రథాలు, గుర్రాలు తిరుగుతూ ఉండేవి.
ఉద్యానోపవనాఢ్యాయాం పుష్పితద్రుమరాజిషు । నిర్విశద్భృఙ్గవిహగైః నాదితాయాం సమన్తతః
పుష్పాలతో నిండిన వృక్షవరుసలతో ఉన్న ఉద్యానవనాల్లో, తేనెటీగలు, పక్షులు ఎక్కడికక్కడా మధురంగా ఆలాపించేవి.
రేమే షోడశసాహస్ర పత్నీనాం ఏకవల్లభః । తావద్విచిత్రరూపోఽసౌ తద్గేహేషు మహర్ద్ధిషు
పదహారు వేల భార్యలకు ఒక్కరే ప్రియుడిగా, వారి వారి మహా వైభవశాల గృహాలలో, అనేక విధాలుగా రూపాలు ధరించి ఆనందంగా విహరించేవాడు.
ప్రోత్ఫుల్లోత్పలకహ్లార కుముదామ్భోజరేణుభిః । వాసితామలతోయేషు కూజద్ద్విజకులేషు చ
పూర్ణంగా వికసించిన కమలాలు, కలువలు, నీలోత్పలాల రేణువులతో పరిమళించిన స్వచ్ఛమైన నీళ్లలో, కుయిల్లు మొదలైన పక్షుల గుంపులు కూస్తూ ఉండేవి.
విజహార విగాహ్యామ్భో హ్రదినీషు మహోదయః । కుచకుఙ్కుమలిప్తాఙ్గః పరిరబ్ధశ్చ యోషితామ్
సరస్సులలోకి ప్రవేశించి, స్త్రీలు తనను ఆలింగనం చేసి, వారి వక్షోజాల కుంకుమతో శరీరం పూసి, ఆనందంగా విహరించేవాడు.
ఉపగీయమానో గన్ధర్వైః మృదఙ్గపణవానకాన్ । వాదయద్భిర్ముదా వీణాం సూతమాగధవన్దిభిః
గంధర్వులు మృదంగాలు, పణవాలు, ఆనకాలు మ్రోగిస్తూ, సూతులు, మాగధులు, వందులు వీణ వాయిద్యాలతో కీర్తిస్తూ, ఆయనను స్తుతించేవారు.
సిచ్యమానోఽచ్యుతస్తాభిః హసన్తీభిః స్మ రేచకైః । ప్రతిషిఞ్చన్ విచిక్రీడే యక్షీభిర్యక్షరాడివ
ఆ స్త్రీలు నవ్వుతూ, ఆటపాటలతో శ్రీకృష్ణుని మీద నీళ్లు చల్లుతూ, ఆయన కూడా వారి మధ్య యక్షరాజు యక్షిణులతో ఆడినట్లు ఆనందంగా విహరించేవాడు.
( వసంతతిలకా ) తాః క్లిన్నవస్త్రవివృతోరుకుచప్రదేశాః సిఞ్చన్త్య ఉద్ధృతబృహత్కవరప్రసూనాః । కాన్తం స్మ రేచకజిహీర్షయయోపగుహ్య జాతస్మరోత్స్మయలసద్ వదనా విరేజుః
వారి వస్త్రాలు తడిసి, విశాలమైన వక్షోజాలు బయటపడగా, పెద్ద పెద్ద పువ్వులతో ఆయనపై చల్లుతూ, ప్రియుడిని ఆలింగనం చేస్తూ, కమలనేత్రుడి చిరునవ్వు, చూపులతో మనసు మునిగిపోయి, ముఖాలు పరవశంగా మెరిసిపోయాయి.