శ్రీమద్భాగవతపురాణమ్

తుల్యశ్రుతతపఃశీలాః తుల్యస్వీయారిమధ్యమాః । అపి చక్రుః ప్రవచనం ఏకం శుశ్రూషవోఽపరే

వారు విద్య, తపస్సు, ఆచరణలో సమానులు. సంపద, శత్రువులు, మిత్రుల విషయంలోనూ ఒకేలా ఉన్నారు. కొందరు ఉపన్యాసం చేశారు, మరికొందరు శ్రద్ధగా విన్నారు.

శ్రీసనన్దన ఉవాచ - స్వసృష్టమిదమాపీయ శయానం సహ శక్తిభిః । తదన్తే బోధయాం చక్రుః తల్లిఙ్గైః శ్రుతయః పరమ్

శ్రీశానందనుడు పలికెను — తన సృష్టిని తన శక్తులతో కూడ మింగుకొని, ఆయన విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు. ఆ తరువాత, ఆయనను మేల్కొలిపేందుకు, వేదాలు తమ స్వరూపాలతో ఆయనను జాగృతం చేశాయి.

యథా శయానం సమ్రాజం వన్దినస్తత్పరాక్రమైః । ప్రత్యూషేఽభేత్య సుశ్లోకైః బోధయన్త్యనుజీవినః

ఎలాగైతే రాజు నిద్రలో ఉండగా, ఉదయాన్నే కీర్తిగానాలతో వందకులు వచ్చి రాజును మేల్కొలిపెదరో, అలాగే సేవకులు కూడా మహిమగానాలతో ఆయనను మేల్కొలిపారు.

శ్రీశ్రుతయ ఊచుః - ( అవితథ గాథా - పుఢీల, మ్హణజే ౧౪ తే ౪౧ యా శ్లోకాంనా వేదస్తుతి మ్హణతాత ) జయ జయ జహ్యజామజిత దోషగృభీతగుణాం త్వమసి యదాత్మనా సమవరుద్ధసమస్తభగః । అగజగదోకసామఖిలశక్త్యవబోధక తే క్వచిదజయాఽఽత్మనా చ చరతోఽనుచరేన్నిగమః

వేదాలు పలికినవి — జయము, జయము! జన్మలేని, జయించలేని ప్రభూ! గుణాల వల్ల కలిగిన లోపాలను తొలగించు. నీ స్వరూపంలో అన్ని శక్తులు సంపూర్ణంగా నిండివున్నాయి. అజ్ఞాత, జ్ఞాత లోకాల్లో నీ వల్లే అన్ని శక్తులు ప్రబోధించబడతాయి. వేదాలు నిన్ను వెంబడించినా, నీవు నీ స్వేచ్ఛతో సంచరిస్తూ ఉంటే, అవి నిన్ను పూర్తిగా చేరలేవు.

బృహదుపలబ్ధమేతదవయన్త్యవశేషతయా యత ఉదయాస్తమయౌ వికృతేర్మృది వావికృతాత్ । అత ఋషయో దధుస్త్వయి మనోవచనాచరితం కథమయథా భవన్తి భువి దత్తపదాని నృణామ్

ఈ విశాలమైన జగత్తు ఉన్నట్టుగా కనిపించినా, చివరికి అది అసత్యమే అని జ్ఞానులు గ్రహిస్తారు. మట్టి మార్పులు ఉదయాస్తమయాలా మట్టిలోనే కలిసిపోతాయి. అందుకే ఋషులు మనస్సు, మాట, చర్యలను నీయందే స్థిరపరచుతారు. మరి భూమిపై మనుషుల అడుగుల జాడలు నిజమైనవిగా ఎలా ఉంటాయి?

ఇతి తవ సూరయస్త్ర్యధిపతేఽఖిలలోకమల క్షపణకథామృతాబ్ధిమవగాహ్య తపాంసి జహుః । కిముత పునః స్వధామవిధుతాశయకాలగుణాః పరమ భజన్తి యే పదమజస్రసుఖానుభవమ్

మూడు లోకాల అధిపతివైన ప్రభూ! నీ మహిమ కథామృత సముద్రంలో మునిగి, మునులు తమ తపస్సును వదిలిపెడతారు. మరి, సమస్త ఆశయాలు, కాలగుణాలు తొలగిపోయినవారు, నీ స్వధామంలో ఉండి, నిత్యానందాన్ని అనుభవించేవారు, ఎంత గొప్పవారు!

దృతయ ఇవ శ్వసన్త్యసుభృతో యది తేఽనువిధా మహదహమాదయోఽణ్డమసృజన్ యదనుగ్రహతః పురుషవిధోఽన్వయోఽత్ర చరమోఽన్నమయాదిషు యః సదసతః పరం త్వమథ యదేష్వవశేషమృతమ్

ప్రాణవాయువులు శరీరాన్ని నిలబెట్టినా, నీ సంకల్పానుసారమే నడుస్తాయి. అలాగే, మహత్తత్త్వం మొదలైన భూతాలు నీ అనుగ్రహంతో అండాన్ని సృష్టించాయి. అన్నమయ మొదలైన శరీరాల వరుస నీ రూపమే. అయినా, నువ్వు సత్యాసత్యాలకు అతీతుడవు; మిగిలినది నీ అమృత స్వరూపమే.

ఉదరముపాసతే య ఋషివర్త్మసు కూర్పదృశః పరిసరపద్ధతిం హృదయమారుణయో దహరమ్ । తత ఉదగాదనన్త తవ ధామ శిరః పరమం పునరిహ యత్సమేత్య న పతన్తి కృతాన్తముఖే

కూర్పు చూపు కలవారు, ఋషుల మార్గంలో, హృదయంలోని సూక్ష్మ స్థలాన్ని ధ్యానిస్తారు. అక్కడినుంచి, అనంతుడా! నీ పరమధామం తలపై వెలిసింది. దానిని చేరినవారు మరలా మరణముఖంలో పడరు.

స్వకృతవిచిత్రయోనిషు విశన్నివ హేతుతయా తరతమతశ్చకాస్స్యనలవత్ స్వకృతానుకృతిః । అథ వితథాస్వమూష్వవితథాం తవ ధామ సమం విరజధియోఽనుయన్త్యభివిపణ్యవ ఏకరసమ్

నీవు కారణంగా, ఎన్నో విచిత్ర జన్మల్లో ప్రవేశించి, తాను చేసిన కర్మల ప్రకారం, అగ్ని వలె వివిధ రూపాల్లో ప్రకాశిస్తావు. కానీ, అసత్య భావనలు లేని నిర్మల హృదయులు నీ పరమధామాన్ని సమంగా అనుభవిస్తారు; వారు ఏకరసంగా నిన్ను అనుసరిస్తారు.

స్వకృతపురేష్వమీష్వబహిరన్తరసంవరణం తవ పురుషం వదన్త్యఖిలశక్తిధృతోంఽశకృతమ్ । ఇతి నృగతిం వివిచ్య కవయో నిగమావపనం భవత ఉపాసతేఽఙ్‌ఘ్రిమభవమ్భువి విశ్వసితాః

ఈ లోపల, బయట ఉన్న శరీరాలు నీ సృష్టి. అందులోని ప్రతి భాగంలో అన్ని శక్తులను ధరించిన పురుషుడవు నీవే అని అంటారు. అందుకే, మానవుల మార్గాన్ని, వేదాంతాన్ని పరిశీలించిన మునులు, భూమిపై నీ పాదాలను విశ్వాసంతో ఆరాధిస్తారు.

దురవగమాత్మతత్త్వనిగమాయ తవాత్తతనోః చరితమహామృతాబ్ధిపరివర్తపరిశ్రమణాః । న పరిలషన్తి కేచిదపవర్గమపీశ్వర తే చరణసరోజహంసకులసఙ్గవిసృష్టగృహాః

ఆత్మతత్త్వాన్ని తెలుసుకోవాలనే ఆశతో, కొందరు నీ మహాకథామృత సముద్రంలో శ్రమిస్తూ, పరమపదాన్ని కూడా కోరరు, ప్రభూ! నీ పదపద్మాల వద్ద హంసల వంటి భక్తులతో ఉండేందుకు, వారు ఇల్లును కూడా వదిలిపోతారు.

త్వదనుపథం కులాయమిదమాత్మసుహృత్ప్రియవత్ చరతి తథోన్ముఖే త్వయి హితే ప్రియ ఆత్మని చ । న బత రమన్త్యహో అసదుపాసనయాత్మహనో యదనుశయా భ్రమన్త్యురుభయే కుశరీరభృతః

నీ మార్గాన్ని అనుసరిస్తూ, ఈ జీవ సమూహం బంధువులు, స్నేహితులు, ప్రియులు అనుకుంటూ సంచరిస్తుంది. కానీ, నీవు నిజమైన మిత్రుడవని, ఆత్మవని గ్రహించినప్పుడు, వారు సంతృప్తిని పొందుతారు. అసత్య ఆరాధనలో ఆనందించే వారు, తమను తాము హానిచేసుకుంటూ, బరువైన శరీరాలతో బాధల్లో తిరుగుతారు.

నిభృతమరున్మనోఽక్షదృఢయోగయుజో హృది యత్ మునయ ఉపాసతే తదరయోఽపి యయుః స్మరణాత్ । స్త్రియ ఉరగేన్ద్రభోగభుజదణ్డవిషక్తధియో వయమపి తే సమాః సమదృశోఽఙ్‌ఘ్రిసరోజసుధాః

శ్వాస, మనస్సు, ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, దృఢయోగంతో హృదయంలో నిన్ను ధ్యానించే మునులు, వారి శత్రువులు కూడా నిన్ను స్మరణతో చేరతారు. పాము రాజు ఆలింగనంలో మనస్సు లీనమైన స్త్రీలు, మేము కూడా నీ పదపద్మామృతాన్ని రుచి చూసి సమానులమే.

క ఇహ ను వేద బతావరజన్మలయోఽగ్రసరం యత ఉదగాదృషిర్యమను దేవగణా ఉభయే । తర్హి న సన్న చాసదుభయం న చ కాలజవః కిమపి న తత్ర శాస్త్రమవకృష్య శయీత యదా

ఇక్కడ ఎవరు నిజంగా ఆది, అంతం, మార్గాన్ని తెలుసుకోగలరు? యందునుంచి ఋషి ఉద్భవించాడో, దేవతలు అనుసరిస్తారో, ఆ పరమాత్మను ఎవరూ పూర్తిగా గ్రహించలేరు. ఆయన ఉన్నవాడు కాదు, లేనవాడు కాదు, రెండూ కాదు; కాలానికి లోబడి ఉండడు. ఆయన నిద్రించు సమయంలో, ఏ శాస్త్రం కూడా ఆయనను చేరదు.

జనిమసతః సతో మృతిముతాత్మని యే చ భిదాం విపణమృతం స్మరన్త్యుపదిశన్తి త ఆరుపితైః । త్రిగుణమయః పుమానితి భిదా యదబోధకృతా త్వయి న తతః పరత్ర స భవేదవబోధరసే

ఆత్మకు జననం, మరణం, శరీరానికి భిన్నమని ఉపదేశించే వారు, అవాస్తవాన్ని మాత్రమే గుర్తు చేసుకుంటూ, అజ్ఞానంతో మాట్లాడుతారు. మానవుడు మూడు గుణాల కలవాడని భావన కూడా అజ్ఞానమే. నీవందులో, నిన్ను మించి, అలాంటి భేదాలు నిజమైన జ్ఞానంలో ఉండవు.

సదివ మనస్త్రివృత్త్వయి విభాత్యసదామనుజాత్ సదభిమృశన్త్యశేషమిదమాత్మతయాఽత్మవిదః । న హి వికృతిం త్యజన్తి కనకస్య తదాత్మతయా స్వకృతమనుప్రవిష్టమిదమాత్మతయావసితమ్

బంగారం ఎన్నో రూపాల్లో కనిపించినా, దాని తత్వాన్ని తెలిసినవారు దాన్ని వదలరు. అలాగే, ఆత్మవేత్తలు ఈ సర్వాన్ని ఆత్మగా భావించి, మార్పులను వదలరు. ఎందుకంటే, నీవు అన్నింటిలోనూ వ్యాపించి ఉన్నావు.

తవ పరి యే చరన్త్యఖిలసత్త్వనికేతతయా త ఉత పదాక్రమన్త్యవిగణయ్య శిరో నిర్‌ఋతేః । పరివయసే పశూనివ గిరా విబుధానపి తాన్ త్వయి కృతసౌహృదాః ఖలు పునన్తి న యే విముఖాః

నీవు సమస్త జీవుల నివాసంగా, నీతో కూడి సంచరించే వారు, మరణ భయాన్ని లెక్కచేయరు. నీవు దేవతలను కూడా పశువుల వలె సమీకరిస్తావు. నీతో స్నేహం చేసినవారు నిజంగా పవిత్రులు; నీకు విరుద్ధంగా ఉన్నవారు కాదు.

త్వమకరణః స్వరాడఖిలకారకశక్తిధరః తవ బలిముద్వహన్తి సమదన్త్యజయానిమిషాః । వర్షభుజోఽఖిలక్షితిపతేరివ విశ్వసృజో విదధతి యత్ర యే త్వధికృతా భవతశ్చకితాః

నీవు క్రియలేని, స్వతంత్రుడు, సమస్త సృష్టి శక్తుల అధిపతి. నిత్యజాగ్రత్తగా ఉండే దేవతలు నీకు సేవలు అర్పిస్తారు. ప్రపంచ సృష్టికర్తలు నీ నియమంతో భయభక్తులతో కార్యాలు నిర్వహిస్తారు.

స్థిరచరజాతయః స్యురజయోత్థనిమిత్తయుజో విహర ఉదీక్షయా యది పరస్య విముక్త తతః । న హి పరమస్య కశ్చిదపరో న పరశ్చ భవేద్ వియత ఇవాపదస్య తవ శూన్యతులాం దధతః

చలించేవి, అచలమైన జీవజాతులు, అజన్ముడైన నీ దృష్టిలో, కారణాలతో కలసి ఉద్భవిస్తాయి. కానీ, ఆ బంధనాల నుంచి విముక్తి పొందినప్పుడు, పరమాత్మకు మరొకటి, రెండవది ఉండదు. ఆకాశం అన్నింటిని మోయగలిగినప్పటికీ, అది శూన్యంగా, తులనలేనిదిగా ఉంటుంది.

అపరిమితా ధ్రువాస్తనుభృతో యది సర్వగతాః తర్హి న శాస్యతేతి నియమో ధ్రవ నేతరథా । అజని చ యన్మయం తదవిముచ్య నియన్తృ భవేత్ సమమనుజానతాం యదమతం మతదుష్టతయా

శరీరధారులు నిజంగా అపరిమితులు, అన్నిచోట్ల ఉన్నవారు అయితే, వారిని నియంత్రించడానికి ఎలాంటి నియమం ఉండదు. కానీ అది నిజం కాదు. జన్మించినది, అజన్మమైనదానితో కలిసినప్పుడు, దాన్ని విడిచిపెట్టకుండా నియంత్రణ ఉండేది. అందరినీ సమానంగా భావించినా, ఈ భావనను తిరస్కరించడం తప్పు అవుతుంది.

న ఘటత ఉద్‌భవః ప్రకృతిపూరుషయోరజయోః ఉభయయుజా భవన్త్యసుభృతో జలబుద్‌బుదవత్ । త్వయి త ఇమే తతో వివిధనామగుణైః పరమే సరిత ఇవార్ణవే మధుని లిల్యురశేషరసాః

ప్రకృతి, పురుషులు ఇద్దరూ జన్మించని వారు కనుక, వారిద్దరి కలయిక వల్ల పుట్టినదీ స్థిరంగా ఉండదు; అది నీటిమీద బుడగలవలె నశించిపోతుంది. పరమాత్మా! నీలోనే అన్ని పేర్లు, లక్షణాలు నదులు సముద్రంలో కలిసిపోవడం లాగా లయమవుతాయి.

నృషు తవ మయయా భ్రమమమీష్వవగత్య భృశం త్వయి సుధియోఽభవే దధతి భావమనుప్రభవమ్ । కథమనువర్తతాం భవభయం తవ యద్‌భ్రుకుటిః సృజతి ముహుస్త్రిణమిరభవచ్ఛరణేషు భయమ్

మనుషుల్లో, నీ మాయ వల్ల కలిగే మోహాన్ని బాగా తెలుసుకుని, నిన్ను పరమాత్మగా భావించి మనస్సును నిశ్చలంగా ఉంచినవారు, నీపై భక్తిని పెంపొందించుకుంటారు. నిన్ను ఆశ్రయించినవారికి సంసార భయం ఎలా ఉండగలదు? ఎందుకంటే, నిన్ను విడిచి ఇతర ఆశ్రయాలను వెతికేవారికి, నీవు కేవలం కనుబొమ్మను ముడిచినా, వారిలో భయం పుట్టించగలవు.

విజితహృషీకవాయుభిరదాన్తమనస్తురగం య ఇహ యతన్తి యన్తుమతిలోలముపాయఖిదః । వ్యసనశతాన్వితాః సమవహాయ గురోశ్చరణం వణిజ ఇవాజ సన్త్యకృతకర్ణధరా జలధౌ

ఈ లోకంలో, ఇంద్రియ నియమనం, శ్వాస నియంత్రణ ద్వారా అదుపు చేయని మనస్సును వశపరిచేందుకు ప్రయత్నించే వారు, గురువు పాదాలను వదిలిపెడితే, వారు ఎన్నో కష్టాలను అనుభవిస్తారు. అది, సముద్రంలో నావికుడిని వదిలేసిన వ్యాపారులవలె దారి తప్పిపోవడమే.

స్వజనసుతాత్మదారధనధామధరాసురథైః త్వయి సతి కిం నృణాం శ్రయత ఆత్మని సర్వరసే । ఇతి సదజానతాం మిథునతో రతయే చరతాం సుఖయతి కో న్విహ స్వవిహతే స్వనిరస్తభగే

నీవున్నప్పుడు, మనుషులకు బంధువులు, పిల్లలు, తనువు, భార్య, ధనం, ఇల్లు, రథాలు ఇవన్నీ మీద ఆధారపడడం వల్ల ఏమి లాభం? ఈ సత్యాన్ని తెలియని వారు, అనుభూతి కోసం సంయోగాన్ని వెతుకుతూ తిరుగుతారు. కానీ, ఎవరికైనా తమ భాగ్యం దక్కకపోతే, వారు ఇక్కడ సుఖాన్ని పొందగలరా?

భువి పురుపుణ్యతీర్థసదనాన్యృషయో విమదాః త ఉత భవత్పదామ్బుజహృదోఽఘభిదఙ్‌ఘ్రిజలాః । దధతి సకృన్మనస్త్వయి య ఆత్మని నిత్యసుఖే న పునరుపాసతే పురుషసారహరావసథాన్

భూమిపై, పుణ్యక్షేత్రాలు, పవిత్ర స్థలాలు సందర్శించి, నీ పదపద్మాల నీటితో హృదయాలు పవిత్రమైన ఋషులు, ఒక్కసారి అయినా నిన్ను, నిత్యానందాన్ని మనస్సులో నిలిపితే, మానవస్వరూపాన్ని హరించే ఇతర ఆశ్రయాలను ఇక తిరిగి కోరరు.

సత ఇదం ఉత్థితం సదితి చేన్నను తర్కహతం వ్యభిచరతి క్వ చ క్వ చ మృషా న తథోభయయుక్ । వ్యవహృతయే వికల్ప ఇషితోఽన్ధపరమ్పరయా భ్రమయతి భారతీ త ఉరువృత్తిభిరుక్థజడాన్

ఇది సత్‌ నుండి పుట్టిందని ఎవరైనా అంటే, ఆ తర్కం తప్పు. ఎందుకంటే, అది ఎప్పుడూ సరిపోదు, కొన్నిసార్లు అబద్ధంగా ఉంటుంది. వాడుక కోసం భేదాలు చేస్తారు, కానీ అవి అంధంగా తరతరాలుగా వస్తుంటాయి. వేదపఠనంలో మునిగిపోయినవారిని, అలాంటి మాటలు మరింత మోసగిస్తాయి.

న యదిదమగ్ర ఆస న భవిష్యదతో నిధనాద్ అను మితమన్తరా త్వయి విభాతి మృషైకరసే । అత ఉపమీయతే ద్రవిణజాతివికల్పపథైః వితథమనోవిలాసమృతమిత్యవయన్త్యబుధాః

ముందుగా లేనిది, అంతంలో కూడా ఉండని, మధ్యలో మాత్రమే పరిమితంగా కనిపించేది, నీవులో ఒకే రుచిగా మాయగా కనిపిస్తుంది. అందుకే, దాన్ని ధనం, జాతి వంటి భేదాలతో పోలుస్తారు. కానీ, జ్ఞానులు మనస్సు క్రీడలు అబద్ధమేనని, వాటి ఆనందం కూడా మాయేనని గ్రహిస్తారు.

స యదజయా త్వజామనుశయీత గుణాంశ్చ జుషన్ భజతి సరూపతాం తదను మృత్యుమపేతభగః । త్వముత జహాసి తామహిరివ త్వచమాత్తభగో మహసి మహీయసేఽష్టగుణితేఽపరిమేయభగః

ఆత్మ, అజన్మునితో కలిసినప్పుడు, గుణాలను స్వీకరించి, ఆ పరమాత్మతో సమానత్వాన్ని పొందుతుంది. అప్పుడు మరణాన్ని దాటి, తన భాగాన్ని వదిలిపెడుతుంది. నీవు కూడా, పాము తన చర్మాన్ని వదిలినట్టు, ఆ రూపాన్ని విడిచిపెట్టి, ఎనిమిది రెట్లు గొప్పదైన, అపరిమితమైన మహిమను పొందుతావు.

యది న సముద్ధరన్తి యతయో హృది కామజటా దురధిగమోఽసతాం హృది గతోఽస్మృతకణ్ఠమణిః । అసుతృపయోగినాముభయతోఽప్యసుఖం భగవన్న్ అనపగతాన్తకాదనధిరూఢపదాద్‌భవతః

యోగులు మనస్సులో ఉన్న కోరికల కట్టలను పూర్తిగా తొలగించకపోతే, నీను, దుష్టులకు అందని వాడవై, హృదయంలో దాగిన గొలుసులో మణిలా కనిపించవు. ఆత్మసంతృప్తి లేని వారికి, ఇక్కడా, అక్కడా రెండింటిలోనూ బాధే మిగులుతుంది. ఎందుకంటే, మరణం లేని నీ స్థితిని వారు చేరుకోరు.