( అనుష్టుప్ ) ఏతద్ విదిత్వా ఉదితే రవౌ సాన్దీపనిర్గురుః । అన్వేషమాణో నః శిష్యాన్ ఆచార్యోఽపశ్యదాతురాన్
ఆ ఉదయం సూర్యుడు ఉదయించగానే, మా గురువు సాందీపని మమ్మల్ని వెతుకుతూ వచ్చి, మేమంతా అలసిపోయి ఉన్నదాన్ని చూశారు.
అహో హే పుత్రకా యూయం అస్మదర్థేఽతిదుఃఖితాః । ఆత్మా వై ప్రాణినాం ప్రేష్ఠః తం అనాదృత్య మత్పరాః
అయ్యో పిల్లలారా! మీరు నా కోసం ఎంతటి కష్టాలు అనుభవించారో! మీ స్వప్రయోజనాన్ని పక్కనపెట్టి నన్ను సేవించడమే మీ ధ్యేయంగా పెట్టుకున్నారు.
ఏతదేవ హి సచ్ఛిష్యైః కర్తవ్యం గురునిష్కృతమ్ । యద్ వై విశుద్ధభావేన సర్వార్థాత్మార్పణం గురౌ
నిజమైన శిష్యులు గురువు కోసం చేయవలసింది ఇదే. హృదయపూర్వకంగా, తమ శక్తినంతా గురువుకే అర్పించాలి.
తుష్టోఽహం భో ద్విజశ్రేష్ఠాః సత్యాః సన్తు మనోరథాః । ఛన్దాంస్యయాతయామాని భవన్త్విహ పరత్ర చ
నేను సంతోషించాను, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా! మీ మనసులోని సత్యమైన కోరికలు నెరవేరాలి. మీరు వేదాలు, వాటి ఉపాంగాలు ఇక్కడా, పరలోకంలోనూ సంపూర్ణంగా నేర్చుకోవాలి.
ఇత్థంవిధాన్యనేకాని వసతాం గురువేశ్మసు । గురోరనుగ్రహేణైవ పుమాన్ పూర్ణః ప్రశాన్తయే
ఇలా గురువు అనుగ్రహంతో, గురుగృహంలో నివసించే వారికి ఎన్నో అనుభవాల ద్వారా సంపూర్ణత, శాంతి లభిస్తుంది.
శ్రీబ్రాహ్మణ ఉవాచ - కిమస్మాభిరనిర్వృత్తం దేవదేవ జగద్గురో । భవతా సత్యకామేన యేషాం వాసో గురావభూత్
శ్రీబ్రాహ్మణుడు పలికాడు — దేవదేవా, జగద్గురూ! మేము మీ ఇంట్లో నివసించాక మాకు ఇంకా ఏదైనా నెరవేరనిదే ఉందా? మీరు ఎప్పుడూ సత్యవాక్యుడే కదా!
యస్య చ్ఛన్దోమయం బ్రహ్మ దేహ ఆవపనం విభో । శ్రేయసాం తస్య గురుషు వాసోఽత్యన్తవిడమ్బనమ్
వేదమయమైన శరీరం కలిగిన ఓ ప్రభో! గురువుతో నివసించడం అన్నిటికన్నా గొప్ప భాగ్యం.
ఇతి శ్రీమద్భాగవతే మహాపురాణే పారమహంస్యాం సంహితాయాం దశమస్కన్ధే ఉత్తరార్ధే శ్రీదామచరితే అశీతితమోఽధ్యాయః
ఇలా పరమహంసులకు ఉద్దేశించిన శ్రీమద్భాగవత మహాపురాణంలోని పదవ స్కంధంలో, ఉత్తరార్ధంలో, శ్రీదాముని చరిత్ర పేరుతో ఎనభైవ అధ్యాయం ముగిసింది.
శ్రీశుక ఉవాచ - ( అనుష్టుప్ ) స ఇత్థం ద్విజముఖ్యేన సహ సఙ్కథయన్ హరిః । సర్వభూతమనోఽభిజ్ఞః స్మయమాన ఉవాచ తమ్
శ్రీశుకుడు ఇలా చెప్పాడు — హరి, ఆ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడితో సంభాషిస్తూ, సమస్త ప్రాణుల మనస్సు తెలిసినవాడిగా, చిరునవ్వుతో అతనితో ఇలా అన్నాడు.
బ్రహ్మణ్యో బ్రాహ్మణం కృష్ణో భగవాన్ ప్రహసన్ ప్రియమ్ । ప్రేమ్ణా నిరీక్షణేనైవ ప్రేక్షన్ ఖలు సతాం గతిః
బ్రాహ్మణులకు ప్రీతిపాత్రుడైన శ్రీకృష్ణుడు, ఆ బ్రాహ్మణుని ప్రేమతో చూసి, స్నేహభావంతో నవ్వాడు. సద్జనులకు అలాంటి దృష్టే పరమ గమ్యం.
శ్రీభగవానువాచ - కిముపాయనమానీతం బ్రహ్మన్మే భవతా గృహాత్ । అణ్వప్యుపాహృతం భక్తైః ప్రేమ్ణా భుర్యేవ మే భవేత్ । భూర్యప్యభక్తోపహృతం న మే తోషాయ కల్పతే
శ్రీభగవంతుడు పలికాడు — బ్రాహ్మణా! నీవు నీ ఇంటి నుండి నాకు ఏదైనా కానుక తీసుకువచ్చావా? భక్తులు ప్రేమతో ఇచ్చిన చిన్న కానుక కూడా నాకు ఎంతో విలువైనది. కానీ, భక్తి లేకుండా ఇచ్చిన గొప్ప కానుక నాకు ఇష్టం ఉండదు.
పత్రం పుష్పం ఫలం తోయం యో మే భక్త్యా ప్రయచ్ఛతి । తదహం భక్త్యుపహృతం అశ్నామి ప్రయతాత్మనః
ఎవరైనా నన్ను భక్తితో ఆకుపచ్చ ఆకును, పువ్వును, ఫలాన్ని లేదా నీటిని సమర్పిస్తే, నేను ఆ భక్తిపూర్వకమైన కానుకను స్వీకరిస్తాను.
ఇత్యుక్తోఽపి ద్విజస్తస్మై వ్రీడితః పతయే శ్రియః । పృథుకప్రసృతిం రాజన్ న ప్రాయచ్ఛదవాఙ్ముఖః
ఇలా అడిగినా, శ్రీపతికి సిగ్గుతో బ్రాహ్మణుడు తన చేతిలో ఉన్న పొడికబళిని ఇవ్వకుండా, నిశ్శబ్దంగా ఉండిపోయాడు.
సర్వభూతాత్మదృక్ సాక్షాత్ తస్యాగమనకారణమ్ । విజ్ఞాయాచిన్తయన్నాయం శ్రీకామో మాభజత్పురా
ప్రతి ప్రాణిలో ఆత్మను ప్రత్యక్షంగా దర్శించగలవాడు, అతని రాక కారణాన్ని గ్రహించి, 'ఇంతకుముందు ధనాకాంక్షతో నన్ను పూజించలేదు' అని ఆలోచించాడు.
పత్న్యాః పతివ్రతాయాస్తు సఖా ప్రియచికీర్షయా । ప్రాప్తో మామస్య దాస్యామి సమ్పదోఽమర్త్యదుర్లభాః
ఇప్పుడు అతని భార్య భక్తితో కోరింది, స్నేహంతో నన్ను దర్శించడానికి వచ్చాడు. కాబట్టి, నేను అతనికి మానవులకు దుర్లభమైన సంపదలు ప్రసాదిస్తాను.
ఇత్థం విచిన్త్య వసనాత్ చీరబద్ధాన్ ద్విజన్మనః । స్వయం జహార కిమిదం ఇతి పృథుకతణ్డులాన్
ఇలా ఆలోచిస్తూ, ఆ ద్విజుని ఇంట్లో ఉన్న బట్టలో కట్టిన అరిగిన అన్నాన్ని స్వయంగా తీసుకొని, 'ఇది ఏమిటి?' అని ఆశ్చర్యపడ్డాడు.
నన్వేతదుపనీతం మే పరమప్రీణనం సఖే । తర్పయన్త్యఙ్గ మాం విశ్వం ఏతే పృథుకతణ్డులాః
సఖా! నీవు నాకు తీసుకొచ్చిన ఈ అరిగిన అన్నం నాకు పరమ సంతోషాన్ని ఇస్తోంది. ప్రియమైనవాడా! ఈ పిండి అన్నాలు నన్ను, ఈ సృష్టినంతటినీ తృప్తిపరిచాయి.
ఇతి ముష్టిం సకృజ్జగ్ధ్వా ద్వితీయాం జగ్ధుమాదదే । తావచ్ఛ్రీర్జగృహే హస్తం తత్పరా పరమేష్ఠినః
అలా ఒక ముద్ద తినిన తరువాత, రెండవ ముద్ద తినబోతుండగా, ఆ సమయాన లక్ష్మీదేవి, పరమేశ్వరునికి అతి భక్తిగా, ఆయన చేయిని పట్టుకుంది.
ఏతావతాలం విశ్వాత్మన్ సర్వసమ్పత్సమృద్ధయే । అస్మిన్లోకే అథవాముష్మిన్ పుంసస్త్వత్తోషకారణమ్
విశ్వాత్మా! నిన్ను సంతోషపెట్టాలనే ఉద్దేశంతో ఉన్నవాడికి, ఈ ఒక్కటి చాలు. ఈ లోకంలోనైనా, పరలోకంలోనైనా సంపదలు సమృద్ధిగా రావడానికి ఇదే సరిపోతుంది.
బ్రాహ్మణస్తాం తు రజనీం ఉషిత్వాచ్యుతమన్దిరే । భుక్త్వా పీత్వా సుఖం మేనే ఆత్మానం స్వర్గతం యథా
ఆ బ్రాహ్మణుడు ఆ రాత్రి అచ్యుతుని ఇంట్లో ఉండి, తిని, తాగి, ఆనందంగా అనుభవించి, తాను పరలోకంలో ఉన్నట్టు భావించాడు.
శ్వోభూతే విశ్వభావేన స్వసుఖేనాభివన్దితః । జగామ స్వాలయం తాత పథ్యనువ్రజ్య నన్దితః
రాత్రి ముగిసి, ఉదయం వచ్చినప్పుడు, అందరి ప్రేమతో, తన హృదయానందంతో, మార్గంలో సంతోషంగా సాగనంపబడి, తన ఇంటికి తిరిగి వెళ్లాడు.
స చాలబ్ధ్వా ధనం కృష్ణాన్ న తు యాచితవాన్ స్వయమ్ । స్వగృహాన్ వ్రీడితోఽగచ్ఛన్ మహద్దర్శననిర్వృతః
ఆయన కృష్ణుని దగ్గర నుండి ధనం పొందలేదు, తానే అడగలేదు కూడా. అయినా, గొప్ప దైవదర్శనం కలిగిన ఆనందంతో, కొంచెం సిగ్గుతో తన ఇంటికి చేరాడు.
అహో బ్రహ్మణ్యదేవస్య దృష్టా బ్రహ్మణ్యతా మయా । యద్ దరిద్రతమో లక్ష్మీం ఆశ్లిష్టో బిభ్రతోరసి
అయ్యో! బ్రాహ్మణులను ఆదరించే దేవుని భక్తిని నేను చూశాను. నేను ఎంత పేదవాడినైనా, లక్ష్మీదేవి ఆయన వక్షస్సుపై ఆలింగనం చేసుకుంది.
క్వాహం దరిద్రః పాపీయాన్ క్వ కృష్ణః శ్రీనికేతనః । బ్రహ్మబన్ధురితి స్మాహం బాహుభ్యాం పరిరమ్భితః
నేను ఎంత పేదవాడిని, పాపాత్ముడిని, కృష్ణుడు ఎంత మహాశ్రీనివాసుడో! నేను కేవలం బ్రాహ్మణబంధువుని, అయినా ఆయన చేతులలో ఆలింగనం పొందాను.
నివాసితః ప్రియాజుష్టే పర్యఙ్కే భ్రాతరో యథా । మహిష్యా వీజితః శ్రాన్తో బాలవ్యజనహస్తయా
ప్రియ మిత్రుడు అన్నదమ్ముల్లా ప్రేమతో తన పక్కన కూర్చోబెట్టి, రాణి తన చేతిలో పిల్లల వేపనితో అలసట తీర్చుతూ నాకు వందనం చేసింది.
శుశ్రూషయా పరమయా పాదసంవాహనాదిభిః । పూజితో దేవదేవేన విప్రదేవేన దేవవత్
పాదసేవ వంటి అత్యంత సేవతో, దేవతల దేవుడైన ఆయన, బ్రాహ్మణులకు దేవుడైన ఆయన, నన్ను దేవుడిలా గౌరవించాడు.
స్వర్గాపవర్గయోః పుంసాం రసాయాం భువి సమ్పదామ్ । సర్వాసామపి సిద్ధీనాం మూలం తచ్చరణార్చనమ్
పురుషులకు స్వర్గంలోనూ, మోక్షంలోనూ, భూమిపై సంపదల్లోనూ, అన్ని సిద్ధుల్లోనూ ఆనందానికి మూలం ఆయన పాదపూజే.
అధనోఽయం ధనం ప్రాప్య మాద్యాత్ ఉచ్చైః న మాం స్మరేత్ । ఇతి కారుణికో నూనం ధనం మేఽభూరి నాదదాత్
ఈ పేదవాడికి ధనం లభిస్తే, అతడు మత్తులో మునిగి నన్ను మరచిపోతాడేమో అని, దయతో ఆయన నాకు ఎక్కువ ధనం ఇవ్వలేదు.
ఇతి తచ్చిన్తయన్ అన్తః ప్రాప్తో నియగృహాన్తికమ్ । సూర్యానలేన్దుసఙ్కాశైః విమానైః సర్వతో వృతమ్
ఇలా మనసులో ఆలోచిస్తూ, తన చిన్న ఇంటికి చేరాడు. ఆ ఇంటి చుట్టూ సూర్యుడు, అగ్ని, చంద్రుడు వంటి ప్రకాశవంతమైన విమానాలు కనిపించాయి.
విచిత్రోపవనోద్యానైః కూజద్ద్విజకులాకులైః । ప్రోత్ఫుల్లకముదామ్భోజ కహ్లారోత్పలవారిభిః
ఆ ఇంటి చుట్టూ అద్భుతమైన తోటలు, ఉద్యానవనాలు, పక్షుల కుహుకుహులతో నిండినవి, పూలతో కళకళలాడే కమలాలు, కలువలు, నీలోత్పలాలతో అలంకరించబడ్డాయి.