శ్రీమద్భాగవతపురాణమ్

యుయుధానో వికర్ణశ్చ హార్దిక్యో విదురాదయః । బాహ్లీకపుత్రా భూర్యాద్యా యే చ సన్తర్దనాదయః

యుయుధానుడు, వికర్ణుడు, హార్దిక్యుడు, విదురుడు, బాహ్లీకుని కుమారులు, భూరి, సంతర్దనులు—ఇవాళ్లందరూ తగిన పనులను నిర్వహించారు.

నిరూపితా మహాయజ్ఞే నానాకర్మసు తే తదా । ప్రవర్తన్తే స్మ రాజేన్ద్ర రాజ్ఞః ప్రియచికీర్షవః

అలా, మహాయజ్ఞంలో వివిధ పనులకు నియమించబడిన వారు, రాజును సంతోషపెట్టాలని కోరుకుంటూ, తమ తమ విధులను నిర్వర్తించారు.

( వసంతతిలకా ) ఋత్విక్ సదస్యబహువిత్సు సుహృత్తమేషు స్విష్టేషు సూనృతసమర్హణదక్షిణాభిః । చైద్యే చ సాత్వతపతేశ్చరణం ప్రవిష్టే చక్రుస్తతస్త్వవభృథ స్నపనం ద్యునద్యామ్

ఋత్వికులు, సహాయకులు, మిత్రులు అందరికి యథావిధిగా గౌరవం, మధురమైన మాటలు, దక్షిణలు ఇచ్చాక, సాత్వతపతి అయిన కృష్ణుడు శిశుపాలుని సంహరించి యజ్ఞస్థలిలో ప్రవేశించిన తరువాత, అందరూ ఆకాశనదిలో అవభృథస్నానం చేశారు.

( అనుష్టుప్ ) మృదఙ్‌గశఙ్ఖపణవ ధున్ధుర్యానకగోముఖాః । వాదిత్రాణి విచిత్రాణి నేదురావభృథోత్సవే

మృదంగం, శంఖం, పణవం, ధుంధురి, అనకము, గోముఖం వంటి వివిధ వాద్యాలు ఆ అవభృథస్నాన ఉత్సవంలో ఘోషంగా మోగాయి.

నర్తక్యో ననృతుర్హృష్టా గాయకా యూథశో జగుః । వీణావేణుతలోన్నాదః తేషాం స దివమస్పృశత్

ఆనందంగా ఉన్న నర్తకులు నాట్యం చేశారు, గాయకులు గుంపులుగా పాటలు పాడారు; వీణ, వంశీ, తాళాలు మేళం కలిపి ఆ ధ్వని ఆకాశాన్ని తాకింది.

చిత్రధ్వజపతాకాగ్రైః ఇభేన్ద్రస్యన్దనార్వభిః । స్వలఙ్కృతైర్భటైర్భూపా నిర్యయూ రుక్మమాలినః

బంగారు హారాలు ధరించిన రాజులు, రంగురంగుల జెండాలు, పతాకలతో అలంకరించబడిన ఏనుగులు, రథాలపై తమ అందమైన సైనికులతో కలిసి బయలుదేరారు.

యదుసృఞ్జయకామ్బోజ కురుకేకయకోశలాః । కమ్పయన్తో భువం సైన్యైః యజనపురఃసరాః

యదు, శృంజయ, కామ్బోజ, కురు, కేకయ, కోశల వంశీయులు తమ సైన్యాలతో ముందుండి, యజ్ఞానికి వెళ్ళేటప్పుడు భూమిని కంపింపజేశారు.

సదస్యర్త్విగ్ద్‌విజశ్రేష్ఠా బ్రహ్మఘోషేణ భూయసా । దేవర్షిపితృగన్ధర్వాః తుష్టువుః పుష్పవర్షిణః

సభ్యులు, ఋత్వికులు, ఉత్తమ ద్విజులు వేదఘోషతో పాడుతుండగా, దేవతలు, ఋషులు, పితృదేవతలు, గంధర్వులు పుష్పవర్షం కురిపిస్తూ వారిని స్తుతించారు.

స్వలంకృతా నరా నార్యో గన్ధస్రగ్ భూషణామ్బరైః । విలింపన్త్యో అభిసించ విజహ్రుర్వివిధై రసైః

సువాసన గల హారాలు, అలంకారాలు, మెరిసే వస్త్రాలు ధరించిన పురుషులు, మహిళలు పరస్పరం రకాల రసాలతో చల్లుకుంటూ ఆనందంగా ఆడుకున్నారు.

తైలగోరసగన్ధోద హరిద్రాసాన్ద్రకుంకుమైః । పుమ్భిర్లిప్తాః ప్రలింపన్త్యో విజహ్రుర్వారయోషితః

పురుషులతో కలిసి ఉన్న స్త్రీలు నూనె, పాలు, సువాసన గల పొడి, పసుపు, గాఢమైన కుంకుమతో పూసుకుని పరస్పరం ఆనందంగా ఆడుకున్నారు.

( వసంతతిలకా ) గుప్తా నృభిర్నిరగమన్నుపలబ్ధుమేతద్ దేవ్యో యథా దివి విమానవరైర్నృదేవ్యః । తా మాతులేయసఖిభిః పరిషిచ్యమానాః సవ్రీడహాసవికసద్ వదనా విరేజుః

పురుషుల రక్షణలో ఉన్న రాణులు, ఎవరికీ తెలియకుండా బయటకు వచ్చారు. ఆ రాణులు తమ మామలు, స్నేహితులు చల్లిన నీటితో సిగ్గుతో నవ్వుతూ, ముఖాలు మరింత అందంగా మెరిశాయి.

తా దేవరానుత సఖీన్ సిన్సిషిచుర్దృతీభిః క్లిన్నామ్బరా వివృతగాత్రకుచోరుమధ్యాః । ఔత్సుక్యముక్త కవరా చ్చ్యవమానమాల్యాః క్షోభం దధుర్మలధియాం రుచిరైర్విహారైః

ఆ రాణులు తమ స్నేహితులతో కలిసి ఉత్సాహంగా దేవతలపై నీళ్లు చల్లారు; వారి వస్త్రాలు తడిసి, శరీరాలు, వక్షోజాలు బయటపడగా, మాలలు జారిపోతూ, వారి అందమైన ఆటలు అపవిత్రమైన మనసులను కూడా ఆకర్షించాయి.

( అనుష్టుప్ ) స సమ్రాడ్ రథమారుఢః సదశ్వం రుక్మమాలినమ్ । వ్యరోచత స్వపత్‍నీభిః క్రియాభిః క్రతురాడివ

రాజు మంచి గుర్రాలు లాగుతున్న బంగారు అలంకారాల రథంపై తన భార్యలతో కలిసి కూర్చొని, యజ్ఞాధిపతి యజ్ఞక్రియల మధ్య వెలిగిపోతున్నట్టు ప్రకాశించాడు.

పత్‍నీసంయాజావభృథ్యైః చరిత్వా తే తమృత్విజః । ఆచాన్తం స్నాపయాం చక్రుః గంగాయాం సహ కృష్ణయా

తన భార్యలతో కలిసి అవభృథస్నానం చేసిన తరువాత, ఋత్వికులు పవిత్రతతో గంగానదిలో కృష్ణుడితో పాటు రాజును స్నానమాడించారు.

దేవదున్దుభయో నేదుః నరదుందుభిభిః సమమ్ । ముముచుః పుష్పవర్షాణి దేవర్షిపితృమానవాః

దేవతల మృదంగాలు, మానవ మృదంగాలతో కలిసి ఘోషించగా, దేవతలు, ఋషులు, పితృదేవతలు, మనుషులు పుష్పవర్షం కురిపించారు.

సస్నుస్తత్ర తతః సర్వే వర్ణాశ్రమయుతా నరాః । మహాపాతక్యపి యతః సద్యో ముచ్యేత కిల్బిషాత్

అక్కడ అన్ని వర్ణాశ్రమాలకు చెందిన మనుషులు స్నానం చేశారు; ఎందుకంటే మహాపాతకులు కూడా అక్కడ స్నానం చేస్తే వెంటనే పాపం నుండి విముక్తి పొందుతారు.

అథ రాజాహతే క్షౌమే పరిధాయ స్వలఙ్కృతః । ఋత్విక్ సదస్య విప్రాదీన్ ఆనర్చాభరణామ్బరైః

తర్వాత రాజు మెత్తని పట్టు వస్త్రాలు ధరించి, అందంగా అలంకరించుకుని, ఋత్వికులు, సభ్యులు, బ్రాహ్మణులకు ఆభరణాలు, వస్త్రాలు ఇచ్చి సత్కరించాడు.

బన్ధూఞ్జ్ఞాతీన్ నృపాన్ మిత్ర సుహృదోఽన్యాంశ్చ సర్వశః । అభీక్ష్ణం పూజయామాస నారాయణపరో నృపః

నారాయణ భక్తుడైన ఆ రాజు తన బంధువులు, స్నేహితులు, ఇతర రాజులు, పరిచయస్తులు, అందరినీ పునఃపునః గౌరవించాడు.

( వసంతతిలకా ) సర్వే జనాః సురరుచో మణికుణ్డలస్రగ్ ఉష్ణీషకఞ్చుక దుకూలమహార్ఘ్యహారాః । నార్యశ్చ కుణ్డలయుగాలకవృన్దజుష్ట వక్త్రశ్రియః కనకమేఖలయా విరేజుః

అందరూ మణికుండలు, హారాలు, పాగాలు, అంగవస్త్రాలు, విలువైన దుస్తులు ధరించి, దివ్య కాంతితో మెరిశారు; మహిళలు జతకుండలు, గాజులతో అలంకరించబడి, ముఖసౌందర్యంతో, బంగారు మెడలతో మరింత అందంగా కనిపించారు.

( అనుష్టుప్ ) అథ ఋత్విజో మహాశీలాః సదస్యా బ్రహ్మవాదినః । బ్రహ్మక్షత్రియవిట్శుద్రా రాజానో యే సమాగతాః

తర్వాత మహాశీలులు అయిన ఋత్వికులు, సభ్యులు, బ్రాహ్మణ పండితులు, బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య, శూద్ర వర్గాలకు చెందిన రాజులు అక్కడ సమకూరారు.

దేవర్షిపితృభూతాని లోకపాలాః సహానుగాః । పూజితాస్తం అనుజ్ఞాప్య స్వధామాని యయుర్నృప

దేవతలు, ఋషులు, పితృదేవతలు, భూతాలు, లోకపాలకులు తమ అనుచరులతో కలిసి గౌరవింపబడి, అనుమతి ఇచ్చి తమ తమ లోకాలకు తిరిగి వెళ్లారు.

హరిదాసస్య రాజర్షే రాజసూయమహోదయమ్ । నైవాతృప్యన్ ప్రశంసన్తః పిబన్ మర్త్యోఽమృతం యథా

హరిదాసుని రాజసూయ మహోత్సవాన్ని రాజర్షులు ఎంత సేపు ప్రశంసించినా అలసిపోలేదు; మానవుడు అమృతాన్ని తాగినంత సంతోషంగా, తృప్తి లేకుండా ప్రశంసించసాగారు.

తతో యుధిష్ఠిరో రాజా సుహృత్ సంబంన్ధి బాన్ధవాన్ । ప్రేమ్ణా నివారయామాస కృష్ణం చ త్యాగకాతరః

ఆ తరువాత యుధిష్ఠిరుడు రాజు, తన మిత్రులు, బంధువులు, స్నేహితులకు ప్రేమతో వీడ్కోలు చెప్పి, విడిపోవడం ఇష్టం లేక కృష్ణునికీ హృదయపూర్వకంగా వీడ్కోలు చెప్పాడు.

భగవానపి తత్రాఙ్‌గ న్యవాత్సీత్ తత్ప్రియంకరః । ప్రస్థాప్య యదువీరాంశ్చ సామ్బాదీంశ్చ కుశస్థలీమ్

ప్రియమైనవారికి ఆనందాన్ని ఇచ్చే భగవంతుడు అక్కడ కొంతకాలం ఉన్నాడు. యదువీరులను, సాంబుడు మొదలైన వారిని కుశస్థళికి పంపించి, తాను అక్కడే మిగిలాడు.

ఇత్థం రాజా ధర్మసుతో మనోరథమహార్ణవమ్ । సుదుస్తరం సముత్తీర్య కృష్ణేనాసీద్ గతజ్వరః

ఇలా ధర్మపుత్రుడు అయిన రాజు, కృష్ణుని సహాయంతో, తాను కోరుకున్న మహా ఆశల సముద్రాన్ని దాటి, అన్ని బాధల నుండి విముక్తుడయ్యాడు.

ఏకదాన్తఃపురే తస్య వీక్ష్య దుర్యోధనః శ్రియమ్ । అతప్యద్ రాజసూయస్య మహిత్వం చాచ్యుతాత్మనః

ఒకసారి రాజభవనంలో దుర్యోధనుడు, యుధిష్ఠిరుని వైభవాన్ని చూసి, రాజసూయ మహోత్సవ గొప్పతనాన్ని, అచ్యుతుని మహిమను చూసి, అంతటితో బాధపడ్డాడు.

( వసంతతిలకా ) యస్మిన్ నరేన్ద్రదితిజేన్ద్ర సురేన్ద్రలక్ష్మీః నానా విభాన్తి కిల విశ్వసృజోపకౢప్తాః । తాభిః పతీన్ద్రుపదరాజసుతోపతస్థే యస్యాం విషక్తహృదయః కురురాడతప్యత్

అక్కడ, రాజుల, దానవుల, దేవతల ఐశ్వర్యం సృష్టికర్త వేర్వేరు విధాలుగా ఏర్పరిచినదంతా ప్రకాశిస్తూ ఉండగా, ద్రుపదుని కుమార్తె పక్కన నిలబడి ఉన్నాడు. ఆ వైభవాన్ని చూసి కురు రాజు మనసు మోహితమై బాధపడిపోయాడు.

యస్మిన్ తదా మధుపతేర్మహిషీసహస్రం శ్రోణీభరేణ శనకైః క్వణదఙ్‌ఘ్రిశోభమ్ । మధ్యే సుచారు కుచకుఙ్కుమశోణహారం శ్రీమన్ముఖం ప్రచలకుణ్డలకున్తలాఢ్యమ్

అప్పట్లో అక్కడ మధుపతికి చెందిన వెయ్యి భార్యలు, బరువైన నడుములతో, మృదువుగా మణిపాదుకలు మోగిస్తూ, మధ్యలో ఉన్న అందమైన ముఖాన్ని, కుంకుమతో అలంకరించిన హారాలతో, ప్రకాశించే కుండలాలు, జడలతో చుట్టుముట్టాయి.

( అనుష్టుప్ ) సభాయాం మయకౢప్తాయాం క్వాపి ధర్మసుతోఽధిరాట్ । వృతోఽనుగైర్బన్ధుభిశ్చ కృష్ణేనాపి స్వచక్షుషా

మాయాసురుడు నిర్మించిన సభలో, ధర్మపుత్రుడు అయిన రాజు, అనుచరులు, బంధువులతో పాటు, కృష్ణుడు కూడా తన కన్నులతో చూస్తూ, మధ్యలో ఆసీనుడై ఉన్నాడు.