శ్రీమద్భాగవతపురాణమ్

శ్రీకృష్ణస్యాహ్నికకృత్యవర్ణనం; యుధిష్ఠిరసందేశమాదాయ నారదస్య, జరాసంధకారానిబద్ధనృపాణాం సందేశమాదాయ దూతస్య చాగమనమ్ - శ్రీశుక ఉవాచ - ( అనుష్టుప్ ) అథోషస్యుపవృత్తాయాం కుక్కుటాన్ కూజతోఽశపన్ । గృహీతకణ్ఠ్యః పతిభిః భాధవ్యో విరహాతురాః

శ్రీశుకుడు ఇలా అన్నాడు – అర్ధరాత్రి ముగిసిపోతూ, కోడిపుంజులు కూస్తుండగా, వేరుపడిన బాధతో భార్యలు తమ భర్తల చేత ఆలింగనం పొందారు.

వయాంస్యరూరువన్ కృష్ణం బోధయన్తీవ వన్దినః । గాయత్స్వలిష్వనిద్రాణి మన్దారవనవాయుభిః

ఆ పక్షులు మెలకువై, మంద్రవనంలో నుంచి వీస్తున్న మృదువైన గాలులతో, నిద్ర లేని పాటలు పాడుతూ, కృష్ణుని స్తుతిస్తూ ఉన్నట్టు అనిపించాయి.

ముహూర్తం తం తు వైదర్భీ నామృష్యద్ అతిశోభనమ్ । పరిరమ్భణవిశ్లేషాత్ ప్రియబాహ్వన్తరం గతా

కొంతసేపు, వైదర్భి తన ప్రియుడి ఆలింగనం నుంచి విడిపోయిన అందమైన వేదనను భరించలేకపోయింది.

బ్రాహ్మే ముహూర్త ఉత్థాయ వార్యుపస్పృశ్య మాధవః । దధ్యౌ ప్రసన్నకరణ ఆత్మానం తమసః పరమ్

బ్రాహ్మ ముహూర్తంలో లేచి, నీటితో శుద్ధి చేసుకుని, మాధవుడు స్వచ్ఛమైన మనస్సుతో, అంధకారానికి అతీతమైన తనను ధ్యానించాడు.

( మిశ్ర ) ఏకం స్వయంజ్యోతిరనన్యమవ్యయం స్వసంస్థయా నిత్యనిరస్తకల్మషమ్ । బ్రహ్మాఖ్యమస్యోద్‌భవనాశహేతుభిః స్వశక్తిభిర్లక్షితభావనిర్వృతిమ్

ఆయన ఒక్కడే, తనలో తానే వెలిగే, మరెవరూ లేని, నిత్యంగా పవిత్రుడైన, బ్రహ్మం అని పిలవబడే, తన శక్తులతో సృష్టి, లయాలకు కారణమైనవాడు. ఆ శక్తుల ద్వారా ఆనందాన్ని పొందుతాడు.

అథాప్లుతోఽమ్భస్యమలే యథావిధి క్రియాకలాపం పరిధాయ వాససీ । చకార సన్ధ్యోపగమాది సత్తమో హుతానలో బ్రహ్మ జజాప వాగ్యతః

తర్వాత, పరిశుద్ధమైన నీటిలో స్నానం చేసి, శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించి, క్రమంగా కర్మలను ఆచరించాడు. అగ్నికి హోమం చేసి, వాక్సంయమంతో బ్రహ్మను జపించాడు.

( అనుష్టుప్ ) ఉపస్థాయార్కముద్యన్తం తర్పయిత్వాత్మనః కలాః । దేవాన్ ఋషీన్ పితౄన్ వృద్ధాన్ విప్రానభ్యర్చ్య చాత్మవాన్

ఆయన ఉదయిస్తున్న సూర్యుని దర్శించి, తన అంతఃకరణాన్ని సంతృప్తిపర్చాడు. దేవతలు, ఋషులు, పితృదేవతలు, వృద్ధులు, బ్రాహ్మణులను గౌరవంగా పూజించాడు.

ధేనూనాం రుక్మశ్రృఙ్గీణాం సాధ్వీనాం మౌక్తికస్రజామ్ । పయస్వినీనాం గృష్టీనాం సవత్సానాం సువాససామ్

బ్రాహ్మణులకు బంగారు కొమ్ములతో, ముత్యాల హారాలు ధరించిన, మంచి పాలు ఇచ్చే, ఆరోగ్యంగా ఉన్న, దూడలతో కూడిన, శుభ్రమైన దుస్తులు వేసిన ఆవులను దానం చేశాడు.

దదౌ రూప్యఖురాగ్రాణాం క్షౌమాజినతిలైః సహ । అలఙ్కృతేభ్యో విప్రేభ్యో బద్వం బద్వం దినే దినే

అలంకరించబడిన బ్రాహ్మణులకు, వెండి ముద్రలతో కూడిన ఆవులను, కౌశేయ వస్త్రాలు, మృగచర్మాలు, నువ్వులు కలిపి, ప్రతి రోజు సమూహంగా దానం చేశాడు.

గోవిప్రదేవతావృద్ధ గురూన్ భూతాని సర్వశః । నమస్కృత్యాత్మసంభూతీః మఙ్గలాని సమస్పృశత్

ఆయన ఆవులు, బ్రాహ్మణులు, దేవతలు, వృద్ధులు, గురువులు, అన్ని జీవులకూ నమస్కరించి, తనలో నుండే పుట్టిన శుభపదార్థాలను తాకి, మంగళాలు కోరుకున్నాడు.

ఆత్మానం భూషయామాస నరలోకవిభూషణమ్ । వాసోభిర్భూషణైః స్వీయైః దివ్యస్రగ్ అనులేపనైః

మనుష్యలోకానికి అలంకారంగా ఉన్న ఆయన, తన దుస్తులు, ఆభరణాలు, దివ్యమాలలు, సుగంధ ద్రవ్యాలతో తాను తానే అలంకరించుకున్నాడు.

అవేక్ష్యాజ్యం తథాఽఽదర్శం గోవృషద్విజదేవతాః । కామాంశ్చ సర్వవర్ణానాం పౌరాన్తఃపురచారిణామ్ । ప్రదాప్య ప్రకృతీః కామైః ప్రతోష్య ప్రత్యనన్దత

ఆయన యజ్ఞాగ్ని, అద్దాన్ని చూసి, ఆవులు, ఎద్దులు, బ్రాహ్మణులు, దేవతలకు దానాలు ఇచ్చి, పట్టణ ప్రజలు, అంతఃపుర స్త్రీలు సహా అన్ని వర్గాల వారి కోరికలు తీర్చాడు. అందరూ సంతోషించి ఆశీర్వదించారు.

సంవిభజ్యాగ్రతో విప్రాన్ స్రక్‌తామ్బూలానులేపనైః । సుహృదః ప్రకృతీర్దారాన్ ఉపాయుఙ్క్త తతః స్వయమ్

ఆయన ముందుగా బ్రాహ్మణులకు పూలమాలలు, తాంబూలాలు, అంగరాగాలు పంచి, తరువాత స్నేహితులు, సేవకులు, భార్యలకు ఇచ్చి, ఆ తరువాత తానే వాటిని స్వీకరించాడు.

తావత్ సూత ఉపానీయ స్యన్దనం పరమాద్‌భుతమ్ । సుగ్రీవాద్యైర్హయైర్యుక్తం ప్రణమ్యావస్థితోఽగ్రతః

అంతలో సూతుడు, సుగ్రీవాది అశ్వాలతో జోడించిన అద్భుతమైన రథాన్ని తీసుకొచ్చి, నమస్కరించి ముందుగా నిలబడ్డాడు.

గృహీత్వా పాణినా పాణీ సారథేస్తమథారుహత్ । సాత్యక్యుద్ధవసంయుక్తః పూర్వాద్రిమివ భాస్కరః

ఆయన తన చేతితో రథసారథి చేతిని పట్టుకుని, సత్యకి, ఉద్వవుడు తోడుగా రథంపై ఎక్కాడు. ఆయన తూర్పు కొండపై ఉదయించే సూర్యునిలా ప్రకాశించాడు.

ఈక్షితోఽన్తఃపురస్త్రీణాం సవ్రీడప్రేమవీక్షితైః । కృచ్ఛ్రాద్ విసృష్టో నిరగాత్ జాతహాసో హరన్ మనః

అంతఃపుర స్త్రీలు సిగ్గుతో, ప్రేమతో ఆయన వైపు చూపులు వేసారు. వారు ఎంతో కష్టంగా విడిచిపెట్టగా, ఆయన చిరునవ్వుతో, వారి మనసులను ఆకర్షిస్తూ బయలుదేరాడు.

సుధర్మాఖ్యాం సభాం సర్వైః వృష్ణిభిః పరివారితః । ప్రావిశద్ యన్నివిష్టానాం న సన్త్యఙ్గ షడూర్మయః

అన్నీ వృష్ణివంశస్థులు చుట్టూ ఉండగా, ఆయన సుధర్మ అనే సభలో ప్రవేశించాడు. అక్కడ కూర్చున్నవారికి ఆరు విధాల బాధలు ఉండవు.

( వంశస్థా ) తత్రోపవిష్టః పరమాసనే విభుః బభౌ స్వభాసా కకుభోఽవభాసయన్ । వృతో నృసింహైర్యదుభిర్యదూత్తమో యథోడురాజో దివి తారకాగణైః

అక్కడ పరమాసనంపై కూర్చున్న ప్రభువు తన స్వప్రభతో దిక్కులను ప్రకాశింపజేశాడు. యదువీరులు చుట్టూ ఉండగా, ఆయన ఆకాశంలో నక్షత్రాల మధ్య చంద్రుడిలా కనిపించాడు.

( అనుష్టుప్ ) తత్రోపమంత్రిణో రాజన్ నానాహాస్యరసైర్విభుమ్ । ఉపతస్థుర్నటాచార్యా నర్తక్యస్తాణ్డవైః పృథక్

అక్కడ రాజా, ఉపమంత్రులు, నాట్యాచార్యులు వివిధ హాస్యరసాలతో ప్రభువును సేవించగా, నర్తకులు వేర్వేరు తాండవ నృత్యాలు చేశారు.

మృదఙ్గవీణామురజ వేణుతాలదరస్వనైః । ననృతుర్జగుస్తుష్టువుశ్చ సూతమాగధవన్దినః

మృదంగం, వీణ, మురజ, వేణు, తాళాల ధ్వనులతో వారు నాట్యం చేశారు, పాడారు, సూతులు, మాగధులు, వందినులు ఆయనను స్తుతించారు.

తత్రాహుర్బ్రాహ్మణాః కేచిత్ ఆసీనా బ్రహ్మవాదినః । పూర్వేషాం పుణ్యయశసాం రాజ్ఞాం చాకథయన్ కథాః

అక్కడ కొంతమంది బ్రాహ్మణులు, బ్రహ్మవేత్తలు కూర్చొని, పూర్వకాలపు పుణ్యశీలులైన రాజుల కథలను వినిపించారు.

తత్రైకః పురుషో రాజన్ ఆగతోఽపూర్వదర్శనః । విజ్ఞాపితో భగవతే ప్రతీహారైః ప్రవేశితః

ఆ సమయంలో, ఓ రాజా, అక్కడకు ఒక అపూర్వమైన రూపం గల మనిషి వచ్చాడు. ద్వారపాలకులు ఆయనను భగవంతునికి తెలియజేసి లోపలికి తీసుకొచ్చారు.

స నమస్కృత్య కృష్ణాయ పరేశాయ కృతాఞ్జలిః । రాజ్ఞామావేదయద్ దుఖం జరాసన్ధనిరోధజమ్

ఆయన కృష్ణునికి కరచేయి జోడించి నమస్కరించి, రాజులకు జరాసంధుడు బంధించిన బాధను వివరించాడు.

యే చ దిగ్విజయే తస్య సన్నతిం న యయుర్నృపాః । ప్రసహ్య రుద్ధాస్తేనాసన్ అయుతే ద్వే గిరివ్రజే

జరాసంధుని విజయానికి లొంగని రాజులు బలవంతంగా బంధించబడ్డారు. గిరివ్రజలో రెండు లక్షల మంది రాజులు కారాగారంలో ఉన్నారు.

రాజాన ఊచుః - కృష్ణ కృష్ణాప్రమేయాత్మన్ ప్రపన్నభయభఞ్జన । వయం త్వాం శరణం యామో భవభీతాః పృథగ్ధియః

రాజులు ఇలా అన్నారు: కృష్ణా, కృష్ణా! అపరిమితమైన ఆత్మా! శరణాగతుల భయాన్ని తొలగించేవాడా! మేము భవభయంతో, చిత్తభేదంతో నీ శరణు వచ్చాము.

( వసంతతిలకా ) లోకో వికర్మనిరతః కుశలే ప్రమత్తః కర్మణ్యయం త్వదుదితే భవదర్చనే స్వే । యస్తావదస్య బలవానిహ జీవితాశాం సద్యశ్ఛినత్త్యనిమిషాయ నమోఽస్తు తస్మై

ఈ లోకం పాపకార్యాలలో మునిగిపోయి, ధర్మాన్ని మర్చిపోతుంది. కానీ నీ వల్ల జరిగే ఈ కార్యం, నీ ఆరాధనకోసమే. ఎంత బలమైనవాడైనా, నిద్రలేని వాడి ప్రాణాశను ఒక్కసారిగా తెంచేస్తే, అతనికి నమస్కారం.

లోకే భవాఞ్జగదినః కలయావతీర్ణః సద్ రక్షణాయ ఖలనిగ్రహణాయ చాన్యః । కశ్చిత్ త్వదీయమతియాతి నిదేశమీశ కిం వా జనః స్వకృతమృచ్ఛతి తన్న విద్మః

ప్రభూ! నీవు ధర్మవంతులను కాపాడటానికి, దుష్టులను శిక్షించటానికి ఈ లోకంలో అవతరించావు. నీ ఆజ్ఞను ఎవరు అతిక్రమించగలరు? ఎవరు తమ కర్మఫలాన్ని పొందగలరు? మేము తెలియము.

స్వప్నాయితం నృపసుఖం పరతంత్రమీశ శశ్వద్‌భయేన మృతకేన ధురం వహామః । హిత్వా తదాత్మని సుఖం త్వదనీహలభ్యం క్లిశ్యామహేఽతికృపణాస్తవ మాయయేహ

ప్రభూ! రాజుల ఆనందం కలలో లాంటి దాంటిది, ఇతరులపై ఆధారపడింది. ఎప్పుడూ భయంతో, చనిపోయినవారిలా జీవితం భారం మోస్తూ ఉంటాం. మనలోనే లభించే, నీ ద్వారా ఆందోళన లేకుండా దొరికే ఆనందాన్ని వదిలేసి, నీ మాయ వల్ల ఇక్కడ మోసపోయి, ఎంత దురదృష్టవంతులమో, ఎంత బాధపడుతున్నామో చూడు.

తన్నో భవాన్ ప్రణతశోకహరాఙ్‌ఘ్రియుగ్మో బద్ధాన్ వియుఙ్క్ష్వ మగధాహ్వయకర్మపాశాత్ । యో భూభుజోఽయుతమతఙ్గజవీర్యమేకో బిభ్రద్ రురోధ భవనే మృగరాడివావీః

కాబట్టి, ప్రభూ! నీ పాదాలు శరణు వచ్చినవారి దుఃఖాన్ని తొలగిస్తాయి. మేం మగధుని చేష్టల బంధనాల్లో చిక్కుకున్నాం. దయచేసి మమ్మల్ని విడిపించు. పదివేల ఏనుగుల బలంతో ఒంటరిగా ఉన్న నీవు, మృగరాజు సింహంలా మమ్మల్ని రాజభవనంలో బంధించిన ఆ రాజును అడ్డుకున్నావు.