శఙ్ఖార్యసిగదాశార్ఙ్గ శ్రీవత్సాద్యుపలక్షితమ్। బిభ్రాణం కౌస్తుభమణిం వనమాలావిభూషితమ్
అతడు శంఖం, చక్రం, గద, ధనుస్సు, శ్రీవత్సం వంటి గుర్తులు ధరించి, కౌస్తుభ మణి, వనమాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాడు.
కౌశేయవాససీ పీతే వసానం గరుడధ్వజమ్। అమూల్యమౌల్యాభరణం స్ఫురన్మకరకుణ్డలమ్
పసుపు రంగు పట్టు వస్త్రాలు ధరించి, గరుడ పతాకను ఎత్తుకుని, అమూల్యమైన మకుటం, ఆభరణాలతో, మెరిసే మకరకుండలాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాడు.
దృష్ట్వా తమాత్మనస్తుల్యం వేషం కృత్రిమమాస్థితమ్। యథా నటం రఙ్గగతం విజహాస భృశం హరీః
తన వేషాన్ని అనుకరించి, నాటుడిలా వేషం వేసుకున్న వాడిని చూసి, హరిః హృదయపూర్వకంగా నవ్వాడు.
శూలైర్గదాభిః పరిఘైః శక్త్యృష్టిప్రాసతోమరైః। అసిభిః పట్టిశైర్బాణైః ప్రాహరన్నరయో హరిమ్
శత్రువైన రాజులు, శూలాలు, గదలు, పరఘాలు, శక్తులు, ఇష్టికలు, తుమ్మెళ్ళు, ఖడ్గాలు, కత్తులు, బాణాలతో హరిని దాడి చేశారు.
కృష్ణస్తు తత్పౌణ్డ్రకకాశిరాజయోర్। బలం గజస్యన్దనవాజిపత్తిమత్। గదాసిచక్రేషుభిరార్దయద్భృశం। యథా యుగాన్తే హుతభుక్పృథక్ప్రజాః
కానీ శ్రీకృష్ణుడు, పౌండ్రకుడు, కాశీ రాజు సేనలను—ఏనుగులు, రథాలు, గుర్రాలు, కాలాళ్లతో కూడిన వారిని—తన గద, ఖడ్గం, చక్రం, బాణాలతో భీకరంగా నాశనం చేశాడు. అది యుగాంతంలో అగ్ని ప్రాణులను కాల్చినట్టే.
ఆయోధనం తద్ర థవాజికుఞ్జర ద్విపత్ఖరోష్ట్రైరరిణావఖణ్డితైః। బభౌ చితం మోదవహం మనస్వినామాక్రీడనం భూతపతేరివోల్బణమ్
ఆ యుద్ధభూమి, యోధులు చంపిన ఏనుగులు, గుర్రాలు, ఒంటెలు, గాడిదలు, మనుషుల శవాలతో నిండిపోయి, ధైర్యవంతులకు ఆనందదాయకంగా, భూతపతికి ఆడుబొమ్మల మైదానంలా భయంకరంగా కనిపించింది.
అథాహ పౌణ్డ్రకం శౌరిర్భో భో పౌణ్డ్రక యద్భవాన్। దూతవాక్యేన మామాహ తాన్యస్త్రాణ్యుత్సృజామి తే
ఆ తర్వాత శౌరి, పౌండ్రకునితో ఇలా అన్నాడు: "ఓ పౌండ్రకా! నీవు దూత ద్వారా నాకు చెప్పిన మాటల ప్రకారం, ఈ ఆయుధాలను నీకోసం వదిలేస్తాను."
త్యాజయిష్యేఽభిధానం మే యత్త్వయాజ్ఞ మృషా ధృతమ్। వ్రజామి శరణం తేఽద్య యది నేచ్ఛామి సంయుగమ్
"ఓ మూర్ఖా! నీవు నా పేరును అబద్ధంగా ధరించుకున్నావు, దాన్ని ఇప్పుడు వదిలేస్తాను. నాకిప్పుడు యుద్ధం చేయాలని అనిపించకపోతే, నిన్ను ఆశ్రయిస్తాను."
ఇతి క్షిప్త్వా శితైర్బాణైర్విరథీకృత్య పౌణ్డ్రకమ్। శిరోఽవృశ్చద్రథాఙ్గేన వజ్రేణేన్ద్రో యథా గిరేః
ఈ విధంగా పదునైన బాణాలతో పౌండ్రకుని రథాన్ని ధ్వంసం చేసి, రథచక్రంతో అతని తలను వంచాడు. ఇది ఇంద్రుడు తన వజ్రాయుధంతో కొండను చీల్చినట్లే జరిగింది.
తథా కాశీపతేః కాయాచ్ఛిర ఉత్కృత్య పత్రిభిః। న్యపాతయత్కాశీపుర్యాం పద్మకోశమివానిలః
అలాగే, కాశీ రాజుని తలని బాణాలతో వేరు చేసి, ఆ తలను కాశీపట్టణంలో పడవేశాడు. అది గాలి పద్మపు ముక్కును పడేసినట్లుగా కనిపించింది.
ఏవం మత్సరిణమ్హత్వా పౌణ్డ్రకం ససఖం హరిః। ద్వారకామావిశత్సిద్ధైర్గీయమానకథామృతః
ఈ విధంగా ఈర్ష్యతో ఉన్న పౌండ్రకుని, అతని మిత్రుడిని హరిదేవుడు సంహరించి, సిద్ధులు అమృతసమానమైన కథలను పాడుతుండగా ద్వారకలో ప్రవేశించాడు.
స నిత్యం భగవద్ధ్యాన ప్రధ్వస్తాఖిలబన్ధనః। బిభ్రాణశ్చ హరే రాజన్స్వరూపం తన్మయోఽభవత్
అతడు ఎప్పుడూ భగవంతుని ధ్యానంలో మునిగి, అన్ని బంధనాలనుండి విముక్తుడై, హరిదేవుని స్వరూపాన్ని ధరించి, పూర్తిగా ఆయనలో లీనమయ్యాడు.
శిరః పతితమాలోక్య రాజద్వారే సకుణ్డలమ్। కిమిదం కస్య వా వక్త్రమితి సంశిశిరే జనాః
రాజధ్వారంలో కుండలాలతో అలంకరించబడిన తల పడివున్నదాన్ని చూసి, జనులు 'ఇది ఏమిటి? ఇది ఎవరి ముఖమో?' అని ఆశ్చర్యపడ్డారు.
రాజ్ఞః కాశీపతేర్జ్ఞాత్వా మహిష్యః పుత్రబాన్ధవాః। పౌరాశ్చ హా హతా రాజన్నాథ నాథేతి ప్రారుదన్
అది కాశీ రాజుని తలని గుర్తించి, అతని భార్యలు, కుమారులు, బంధువులు, పట్టణ ప్రజలు 'హాయో! రాజు చనిపోయాడు! మన రక్షకుడు పోయాడు!' అని విలపించారు.
సుదక్షిణస్తస్య సుతః కృత్వా సంస్థావిధిం పతేః। నిహత్య పితృహన్తారం యాస్యామ్యపచితిం పితుః
సుదక్షిణుడు, అతని కుమారుడు, తండ్రికి అంత్యక్రియలు నిర్వహించి, 'నా తండ్రిని చంపినవాడిని సంహరించి, తండ్రికి గౌరవం తేవాలి' అని సంకల్పించుకున్నాడు.
ఇత్యాత్మనాభిసన్ధాయ సోపాధ్యాయో మహేశ్వరమ్। సుదక్షిణోఽర్చయామాస పరమేణ సమాధినా
ఈ విధంగా సంకల్పించి, తన గురువుతో కలిసి, సుదక్షిణుడు పరమ ఏకాగ్రతతో మహేశ్వరుని ఆరాధించాడు.
ప్రీతోఽవిముక్తే భగవాంస్తస్మై వరమదాద్విభుః। పితృహన్తృవధోపాయం స వవ్రే వరమీప్సితమ్
అవిముక్తక్షేత్రంలో ప్రసన్నుడైన భగవంతుడు అతనికి వరమిచ్చాడు. సుదక్షిణుడు తాను కోరుకున్న వరాన్ని అడిగాడు—తండ్రిని హతమార్చినవాడిని సంహరించడానికి మార్గాన్ని కోరాడు.
దక్షిణాగ్నిం పరిచర బ్రాహ్మణైః సమమృత్విజమ్। అభిచారవిధానేన స చాగ్నిః ప్రమథైర్వృతః
బ్రాహ్మణులు, ఋత్విజులతో కలిసి దక్షిణాగ్నిని అభిచార విధానంతో పూజించు. ఆ అగ్ని ప్రేతాత్మలతో కూడి—
సాధయిష్యతి సఙ్కల్పమబ్రహ్మణ్యే ప్రయోజితః। ఇత్యాదిష్టస్తథా చక్రేకృష్ణాయాభిచరన్వ్రతీ
—ధర్మరహితుడిపై ప్రయోగించినప్పుడు నీ సంకల్పాన్ని నెరవేర్చుతుంది. ఇలానే ఆదేశించబడిన సుదక్షిణుడు కృష్ణునిపై అభిచార వ్రతాన్ని ఆచరించాడు.
తతోఽగ్నిరుత్థితః కుణ్డాన్మూర్తిమానతిభీషణః। తప్తతామ్రశిఖాశ్మశ్రురఙ్గారోద్గారిలోచనః
ఆ తరువాత, హోమకుండం నుండి భయంకరమైన రూపంతో అగ్ని అవతరించి, తాపు తామ్రవర్ణపు జుట్టు, గడ్డతో, కన్నుల నుంచి అగ్ని జ్వాలలు పొంగుతూ బయటకు వచ్చాడు.
దంష్ట్రోగ్రభ్రుకుటీదణ్డ కఠోరాస్యః స్వజిహ్వయా। ఆలిహన్సృక్వణీ నగ్నో విధున్వంస్త్రిశిఖం జ్వలత్
భయంకరమైన పళ్లతో, ఉగ్రమైన కనుబొమ్మలతో, గట్టిగా ఉన్న నోటితో, తన నాలుకతో పెదవులను ముట్టిస్తూ, నగ్నంగా, మూడుముఖాల జ్వలిత త్రిశూలాన్ని ఊపుతూ, ఘోరమైన శబ్దం చేస్తూ—
పద్భ్యాం తాలప్రమాణాభ్యాం కమ్పయన్నవనీతలమ్। సోఽయధావద్వృతో భూతైర్ద్వారకాం ప్రదహన్దిశః
తాళపాకులంత పెద్దగా ఉన్న పాదాలతో భూమిని కంపింపజేస్తూ, ప్రేతాత్మలతో కూడి, అన్ని దిశలను కాల్చుతూ ద్వారక వైపు దూసుకొచ్చాడు.
తమాభిచారదహనమాయాన్తం ద్వారకౌకసః। విలోక్య తత్రసుః సర్వే వనదాహే మృగా యథా
ఆ అభిచార అగ్ని ద్వారక వైపు వస్తున్నదాన్ని చూసి, ద్వారక నివాసులు అరణ్యంలో మంటపడి భయపడే జంతువుల్లా భయంతో వణికిపోయారు.
అక్షైః సభాయాం క్రీడన్తం భగవన్తం భయాతురాః। త్రాహి త్రాహి త్రిలోకేశ వహ్నేః ప్రదహతః పురమ్
అందరూ భయంతో సభలో పాశాకాలతో ఆడుతున్న భగవంతుని వద్దకు వెళ్లి, 'మూడు లోకాలకు అధిపతీ! పట్టణాన్ని కాల్చుతున్న అగ్నిలోంచి మమ్మల్ని రక్షించు!' అని వేడుకున్నారు.
శ్రుత్వా తజ్జనవైక్లవ్యం దృష్ట్వా స్వానాం చ సాధ్వసమ్। శరణ్యః సమ్ప్రహస్యాహ మా భైష్టేత్యవితాస్మ్యహమ్
వారి ఆందోళనను విని, తన ప్రజలు భయపడుతున్నదాన్ని చూసి, శరణాగతులకు ఆశ్రయమైన భగవంతుడు చిరునవ్వుతో, 'భయపడవద్దు; నేను మీ రక్షకుడిని' అని అన్నారు.
సర్వస్యాన్తర్బహిఃసాక్షీ కృత్యాం మాహేశ్వరీం విభుః। విజ్ఞాయ తద్విఘాతార్థం పార్శ్వస్థం చక్రమాదిశత్
అంతటా వ్యాపించిన, లోపల బయట సాక్షిగా ఉన్న భగవంతుడు, మహేశ్వరుని అభిచార క్రియను తెలుసుకుని, దాన్ని నివారించేందుకు తన పక్కన ఉన్న చక్రాన్ని ఆదేశించాడు.
తత్సూర్యకోటిప్రతిమం సుదర్శనం జాజ్వల్యమానం ప్రలయానలప్రభమ్। స్వతేజసా ఖం కకుభోఽథ రోదసీ చక్రం ముకున్దాస్త్రం అథాగ్నిమార్దయత్
ఆ సుదర్శన చక్రం పదకొటి సూర్యుల్లా ప్రకాశిస్తూ, ప్రళయాగ్ని వంటి తేజంతో ఆకాశం, దిక్కులు, భూమిని వెలిగించింది. ఆ ముకుందుని ఆయుధం, తన తేజంతో అగ్నిని అదుపు చేసింది.
కృత్యానలః ప్రతిహతః స రథాన్గపాణేర్। అస్త్రౌజసా స నృప భగ్నముఖో నివృత్తః। వారాణసీం పరిసమేత్య సుదక్షిణం తం। సర్త్విగ్జనం సమదహత్స్వకృతోఽభిచారః
ఓ రాజా! యజ్ఞంలో పుట్టిన అగ్ని, రథాంగపాణి ఆయుధ శక్తికి తట్టుకోలేక, ఓడిపోయి వెనక్కు వెళ్లింది. తర్వాత వారణాసిలోకి వెళ్లి, సుదక్షిణుడిని, అతని యాజ్ఞికులను తినేసింది. వారు చేసిన అబిచారమే వారిని కాల్చేసింది.
చక్రం చ విష్ణోస్తదనుప్రవిష్టం వారాణసీం సాట్టసభాలయాపణామ్। సగోపురాట్టాలకకోష్ఠసఙ్కులాం సకోశహస్త్యశ్వరథాన్నశాలినీమ్
తర్వాత విష్ణువు చక్రం వారణాసిలోకి ప్రవేశించి, అక్కడి కోటలు, సభలు, మార్కెట్లు, గోపురాలు, అట్టలు, కోశాలు, ఏనుగులు, కుదిరాలు, రథాలు, ధాన్యపు గోదాములతో నిండిన నగరాన్ని చుట్టేసింది.
దగ్ధ్వా వారాణసీం సర్వాం విష్ణోశ్చక్రం సుదర్శనమ్। భూయః పార్శ్వముపాతిష్ఠత్కృష్ణస్యాక్లిష్టకర్మణః
వారణాసి నగరాన్ని మొత్తం కాల్చిన తర్వాత, విష్ణువు సుదర్శన చక్రం మళ్లీ నిష్కళంకమైన కార్యాలు చేసే కృష్ణుని పక్కన నిలిచింది.