శ్రీమద్భాగవతపురాణమ్

ధనుర్వికృష్య సుదృఢం జఘ్నే కృష్ణం త్రిభిః శరైః। ఆహ చాత్ర క్షణం తిష్ఠ యదూనాం కులపాంసన

బలమైన విల్లు ఎక్కిపట్టి, మూడు బాణాలతో కృష్ణుని కొట్టి, 'యాదవుల వంశానికి అపఖ్యాతి, ఒక క్షణం ఆగు!' అని అన్నాడు.

యత్ర యాసి స్వసారం మే ముషిత్వా ధ్వాఙ్క్షవద్ధవిః। హరిష్యేఽద్య మదం మన్ద మాయినః కూటయోధినః

యజ్ఞబలిని నక్కలా నా అక్కను దొంగిలించి ఎక్కడికి పోతున్నావు? ఓ మాయగాడు, కపటయోధుడా! ఈ రోజు నీ గర్వాన్ని నేనే తొలగిస్తాను.

యావన్న మే హతో బాణైః శయీథా ముఞ్చ దారికామ్। స్మయన్కృష్ణో ధనుశ్ఛిత్త్వా షడ్భిర్వివ్యాధ రుక్మిణమ్

నీవు నన్ను బాణాలతో చంపి నేలకూల్చేవరకు ఆ అమ్మాయిని వదిలిపెట్టు! అని రుక్మి అన్నాడు. శ్రీకృష్ణుడు చిరునవ్వుతో అతని ధనుస్సును విరిచేసి, ఆరు బాణాలతో రుక్మిని గాయపరిచాడు.

అష్టభిశ్చతురో వాహాన్ద్వాభ్యాం సూతం ధ్వజం త్రిభిః। స చాన్యద్ధనురాధాయ కృష్ణం వివ్యాధ పఞ్చభిః

రుక్మి ఎనిమిది బాణాలతో నలుగురు గుర్రాలను, రెండు బాణాలతో రథసారథిని, మూడు బాణాలతో జెండాను కొట్టాడు. తర్వాత మరో ధనుస్సు తీసుకుని, ఐదు బాణాలతో కృష్ణుని గాయపరిచాడు.

తైస్తాదితః శరౌఘైస్తు చిచ్ఛేద ధనురచ్యుతః। పునరన్యదుపాదత్త తదప్యచ్ఛినదవ్యయః

ఆ బాణవర్షాలతో హరించబడ్డ కృష్ణుడు రుక్మి ధనుస్సును ముక్కలు చేశాడు. రుక్మి మళ్లీ ఇంకొకటి తీసుకున్నాడు, దానినీ శ్రీకృష్ణుడు వెంటనే విరిచేశాడు.

పరిఘం పట్టిశం శూలం చర్మాసీ శక్తితోమరౌ। యద్యదాయుధమాదత్త తత్సర్వం సోఽచ్ఛినద్ధరిః

రుక్మి ఏ ఆయుధాన్ని తీసుకున్నా—గద, కత్తి, త్రిశూలం, కవచం, ఖడ్గం, శక్తి, తోమర—అవి అన్నిటినీ హరి ముక్కలు చేశాడు.

తతో రథాదవప్లుత్య ఖడ్గపాణిర్జిఘాంసయా। కృష్ణమభ్యద్రవత్క్రుద్ధః పతఙ్గ ఇవ పావకమ్

అప్పుడతడు రథం నుండి దిగి, ఖడ్గాన్ని పట్టుకొని, కోపంతో కృష్ణుని చంపాలని ఉద్ధేశంతో, జ్వాలవైపు పరిగెత్తే పురుగు లాగా, అతని మీద దూకాడు.

తస్య చాపతతః ఖడ్గం తిలశశ్చర్మ చేషుభిః। ఛిత్త్వాసిమాదదే తిగ్మం రుక్మిణం హన్తుముద్యతః

రుక్మి దూసుకొస్తుండగా, కృష్ణుడు బాణాలతో అతని ఖడ్గాన్ని, కవచాన్ని ముక్కలు చేశాడు. వెంటనే తన పదునైన ఖడ్గాన్ని తీసుకుని, రుక్మిని సంహరించేందుకు సిద్ధమయ్యాడు.

దృష్ట్వా భ్రాతృవధోద్యోగం రుక్మిణీ భయవిహ్వలా। పతిత్వా పాదయోర్భర్తురువాచ కరుణం సతీ

తన భర్త తన అన్నను చంపబోతున్నాడని చూసి, భయంతో వణికిపోయిన రుక్మిణి, భర్త పాదాల దగ్గర పడిపోయి, దుఃఖంతో ఇలా అంది.

శ్రీరుక్మిణ్యువాచ। యోగేశ్వరాప్రమేయాత్మన్దేవదేవ జగత్పతే। హన్తుం నార్హసి కల్యాణ భ్రాతరం మే మహాభుజ

శ్రీరుక్మిణి ఇలా అంది: యోగేశ్వరా! నీ శక్తికి కొలమానం లేదు. దేవదేవా! జగత్పతీ! నా అన్నను చంపకూడదు ప్రభో. నీవు మంగళకరుడవు, మహాబాహువుతో ఉన్నవాడవు.

శ్రీశుక ఉవాచ। తయా పరిత్రాసవికమ్పితాఙ్గయా శుచావశుష్యన్ముఖరుద్ధకణ్ఠయా। కాతర్యవిస్రంసితహేమమాలయా గృహీతపాదః కరుణో న్యవర్తత

శుకుడు ఇలా అన్నాడు: భయంతో వణికిపోతూ, దుఃఖంతో ముఖం వాడిపోతూ, గొంతు ఆగిపోతూ, ఆందోళనతో బంగారు హారం జారిపోతూ, భర్త పాదాలను పట్టుకుని, కృష్ణుని కరుణతో ఆపేశాడు.

చైలేన బద్ధ్వా తమసాధుకారిణం సశ్మశ్రుకేశం ప్రవపన్వ్యరూపయత్। తావన్మమర్దుః పరసైన్యమద్భుతం యదుప్రవీరా నలినీం యథా గజాః

ఆ దుష్టుడిని వస్త్రంతో కట్టేసి, జుట్టు గడ్డం తీయించి, రూపం చెడగొట్టి, కృష్ణుడు అపహాస్యం చేశాడు. అంతలో యాదవ వీరులు శత్రు సైన్యాన్ని, ఎద్దులు తామర పొదను త్రొక్కినట్లు, ఓడించారు.

కృష్ణాన్తికముపవ్రజ్య దదృశుస్తత్ర రుక్మిణమ్। తథాభూతం హతప్రాయం దృష్ట్వా సఙ్కర్షణో విభుః। విముచ్య బద్ధం కరుణో భగవాన్కృష్ణమబ్రవీత్

కృష్ణుని దగ్గరకు వచ్చి, రుక్మిని అలా బంధించబడి, ప్రాణాలు పోయినట్టుగా చూసారు. దయతో ఉన్న సంకర్షణుడు అతన్ని విడిపించి, కృష్ణునితో ఇలా అన్నాడు.

అసాధ్విదం త్వయా కృష్ణ కృతమస్మజ్జుగుప్సితమ్। వపనం శ్మశ్రుకేశానాం వైరూప్యం సుహృదో వధః

కృష్ణా! నీవు చేసిన పని సరిగా లేదు, మనకు అవమానకరం. జుట్టు గడ్డం తీసేయడం, రూపం చెడగొట్టడం, మిత్రుడిని చంపడం మంచిది కాదు.

మైవాస్మాన్సాధ్వ్యసూయేథా భ్రాతుర్వైరూప్యచిన్తయా। సుఖదుఃఖదో న చాన్యోఽస్తి యతః స్వకృతభుక్పుమాన్

ఈ సతీస్వభావం గల రుక్మిణి తన అన్న రూపం చెడిపోయిందని మనపై కోపపడకూడదు. ఎందుకంటే, మనకు సుఖదుఃఖాలు ఎవ్వరూ ఇవ్వరు—ప్రతి ఒక్కరూ తమ కర్మఫలితాన్ని అనుభవిస్తారు.

బన్ధుర్వధార్హదోషోఽపి న బన్ధోర్వధమర్హతి। త్యాజ్యః స్వేనైవ దోషేణ హతః కిం హన్యతే పునః

బంధువును చంపడం పెద్ద పాపమే అయినా, బంధువును చంపకూడదు. అతను తన తప్పుతో నాశనం అయితే, మళ్లీ చంపడం వల్ల ప్రయోజనం ఏముంది?

క్షత్రియాణామయం ధర్మః ప్రజాపతివినిర్మితః। భ్రాతాపి భ్రాతరం హన్యాద్యేన ఘోరతమస్తతః

క్షత్రియులకు ఇది ధర్మం—ప్రజాపతి నిర్ణయించిన విధంగా, అన్నదమ్ముల మధ్య కూడా ప్రాణహాని జరుగుతుంది. అంతకంటే ఘోరం మరొకటి లేదు.

రాజ్యస్య భూమేర్విత్తస్య స్త్రియో మానస్య తేజసః। మానినోఽన్యస్య వా హేతోః శ్రీమదాన్ధాః క్షిపన్తి హి

రాజ్యం, భూమి, ధనం, స్త్రీలు, గర్వం, శక్తి, లేదా ఇతరుల వల్ల, అహంకారంతో అంధులై, వారు తమ బంధువులను కూడా నాశనం చేస్తారు.

తవేయం విషమా బుద్ధిః సర్వభూతేషు దుర్హృదామ్। యన్మన్యసే సదాభద్రం సుహృదాం భద్రమజ్ఞవత్

కృష్ణా! నీకు దుష్టుల పట్ల మనసు కఠినంగా ఉంటుంది. స్నేహితులకు మంచిదే అందరికీ మంచిదని, వారు అజ్ఞానులని భావిస్తూ, నీవు ఎప్పుడూ ఆలోచిస్తావు.

ఆత్మమోహో నృణామేవ కల్పతే దేవమాయయా। సుహృద్దుర్హృదుదాసీన ఇతి దేహాత్మమానినామ్

దేవమాయ వల్ల మానవులకు మోహం కలుగుతుంది. శరీరమే ఆత్మ అని భావించే వారు, ఎవ్వరిని స్నేహితుడిగా, ఎవ్వరిని శత్రువుగా, ఎవ్వరిని మధ్యస్థుడిగా చూస్తారు.

ఏక ఏవ పరో హ్యాత్మా సర్వేషామపి దేహినామ్। నానేవ గృహ్యతే మూఢైర్యథా జ్యోతిర్యథా నభః

ప్రతి జీవిలో ఉన్న పరమాత్మ ఒకటే. మూర్ఖులు మాత్రం అది అనేకంగా ఉందని భావిస్తారు. ఇది వెలుగు లేదా ఆకాశం విభజించబడినట్టు కనిపించడంలాంటిది.

దేహ ఆద్యన్తవానేష ద్రవ్యప్రాణగుణాత్మకః। ఆత్మన్యవిద్యయా కౢప్తః సంసారయతి దేహినమ్

ఈ శరీరం ఆది అంతములు కలిగి, పదార్థం, ప్రాణం, లక్షణాలతో కూడి, అజ్ఞానంతో ఆత్మపై ఏర్పడింది. ఇదే జీవిని జనన మరణాల చక్రంలో తిప్పుతుంది.

నాత్మనోఽన్యేన సంయోగో వియోగశ్చ సతః సతి। తద్ధేతుత్వాత్తత్ప్రసిద్ధేర్దృగ్రూపాభ్యాం యథా రవేః

నిజమైన ఆత్మకు ఇంకొకదానితో కలయిక లేదా వేరుపాటు ఉండదు. ఇవన్నీ దృష్టి భేదం వల్లే కలుగుతాయి. ఇది సూర్యుడు మరియు అతను ప్రకాశించే రూపాల మధ్య ఉన్న సంబంధంలాంటిది.

జన్మాదయస్తు దేహస్య విక్రియా నాత్మనః క్వచిత్। కలానామివ నైవేన్దోర్మృతిర్హ్యస్య కుహూరివ

జననం మొదలైన మార్పులు శరీరానికే చెందుతాయి, ఆత్మకు ఎప్పుడూ కావు. ఇది చంద్రుని కళలు చంద్రుని అసలు స్వరూపాన్ని మార్చనట్టే, గ్రహణం చంద్రుని నష్టపర్చనట్టే.

యథా శయాన ఆత్మానం విషయాన్ఫలమేవ చ। అనుభుఙ్క్తేఽప్యసత్యర్థే తథాప్నోత్యబుధో భవమ్

మనిషి నిద్రలో తాను, విషయాలు, వాటి ఫలితాలను అనుభవించినా అవి వాస్తవం కావు. అలాగే, మూర్ఖుడు అసత్యాన్ని నిజమని భావించి సంసారంలో పడిపోతాడు.

తస్మాదజ్ఞానజం శోకమాత్మశోషవిమోహనమ్। తత్త్వజ్ఞానేన నిర్హృత్య స్వస్థా భవ శుచిస్మితే

కాబట్టి, అజ్ఞానం వల్ల కలిగే దుఃఖాన్ని, అది ఆత్మను ఎండబెట్టి మాయలో పడేస్తుంది, నిజమైన జ్ఞానంతో పోగొట్టి, నీవు నీ స్వరూపంలో స్థిరంగా ఉండు, ఓ పవిత్రమైనవాడా.

శ్రీశుక ఉవాచ। ఏవం భగవతా తన్వీ రామేణ ప్రతిబోధితా। వైమనస్యం పరిత్యజ్య మనో బుద్ధ్యా సమాదధే

శ్రీశుకుడు ఇలా అన్నాడు: ఈ విధంగా భగవంతుడు చెప్పిన తర్వాత, సన్నని నడుము కలిగిన రామా తన మనోవ్యాకులతను విడిచిపెట్టి, బుద్ధితో మనసును స్థిరపర్చుకుంది.

ప్రాణావశేష ఉత్సృష్టో ద్విడ్భిర్హతబలప్రభః। స్మరన్విరూపకరణం వితథాత్మమనోరథః

ప్రాణం మిగిలినంత మాత్రాన, బలము, తేజస్సు రెండింటి చేత నశించిపోయిన వాడు, తన వికలమైన రూపాన్ని, వ్యర్థమైన మనోరథాలను గుర్తు చేసుకున్నాడు.

చక్రే భోజకటం నామ నివాసాయ మహత్పురమ్। అహత్వా దుర్మతిం కృష్ణమప్రత్యూహ్య యవీయసీమ్

అతడు భోజకట అనే గొప్ప పట్టణాన్ని నివాసానికి నిర్మించాడు. దుష్టుడు అయిన కృష్ణుణ్ని ఎదుర్కొకుండ, అతని చెల్లిని అడ్డుకోకుండానే అక్కడ స్థిరపడ్డాడు.