శ్రీమద్భాగవతపురాణమ్

పేతుః శిరాంసి రథినామశ్వినాం గజినాం భువి। సకుణ్డలకిరీటాని సోష్ణీషాణి చ కోటిశః

ఆ రథికులు, గుర్రపు సవారీలు, ఏనుగు సవారీల తలలు, కుండలాలు, కిరీటాలు, పాగలు సహా వేల కొద్దీ భూమిపై పడిపోయాయి.

హస్తాః సాసిగదేష్వాసాః కరభా ఊరవోఽఙ్ఘ్రయః। అశ్వాశ్వతరనాగోష్ట్ర ఖరమర్త్యశిరాంసి చ

కత్తులు, గదలు, విల్లు పట్టిన చేతులు, ఏనుగులు, తొడలు, కాళ్లు, గుర్రాలు, ముళ్లు, ఒంటెలు, ఎద్దులు, గాడిదలు, మానవుల తలలు — ఇవన్నీ అక్కడ కనిపించాయి.

హన్యమానబలానీకా వృష్ణిభిర్జయకాఙ్క్షిభిః। రాజానో విముఖా జగ్ముర్జరాసన్ధపురఃసరాః

విజయాన్ని కోరుకుంటూ వృష్ణులు వారి సైన్యాలను నాశనం చేస్తుండగా, జరాసంధుడు ముందుండి, రాజులు వెనక్కు తిరిగి వెళ్లిపోయారు.

శిశుపాలం సమభ్యేత్య హృతదారమివాతురమ్। నష్టత్విషం గతోత్సాహం శుష్యద్వదనమబ్రువన్

తన భార్యను పోగొట్టుకున్న వాడిలా, తేజస్సు పోయి, ఉత్సాహం లేక, నోరు ఎండిపోయిన శిశుపాలుని దగ్గరికి వారు వచ్చి మాట్లాడారు.

భో భోః పురుషశార్దూల దౌర్మనస్యమిదం త్యజ। న ప్రియాప్రియయో రాజన్నిష్ఠా దేహిషు దృశ్యతే

ఓ మానవశార్దూలా! ఈ మనస్తాపాన్ని వదిలిపెట్టు. రాజా! శరీరాన్ని ధరించినవారిలో ఎవరికి అయినా శాశ్వతమైన సంతోషం లేదా దుఃఖం కనిపించదు.

యథా దారుమయీ యోషిత్నృత్యతే కుహకేచ్ఛయా। ఏవమీశ్వరతన్త్రోఽయమీహతే సుఖదుఃఖయోః

మరియొకటి, మాంత్రికుడి ఇష్టానికి బొమ్మనాట్యం ఆడినట్టు, మనుష్యుడు కూడా భగవంతుని ఆధీనంలో సుఖదుఃఖాలకు లోనవుతాడు.

శౌరేః సప్తదశాహం వై సంయుగాని పరాజితః। త్రయోవింశతిభిః సైన్యైర్జిగ్యే ఏకమహం పరమ్

శౌరి చేతిలో పదిహేడు రోజులు నేను ఓడిపోయాను. కానీ పదెనిమిదవ రోజున ఇరవైమూడు సేనలతో నేను అతడిని జయించాను.

తథాప్యహం న శోచామి న ప్రహృష్యామి కర్హిచిత్। కాలేన దైవయుక్తేన జానన్విద్రావితం జగత్

అయినా నేను ఎప్పుడూ బాధపడను, ఆనందపడను. కాలమూ, విధి కలిసినప్పుడు ఈ లోకం నడుస్తుందని నాకు తెలుసు.

అధునాపి వయం సర్వే వీరయూథపయూథపాః। పరాజితాః ఫల్గుతన్త్రైర్యదుభిః కృష్ణపాలితైః

ఇప్పటికీ మనమందరం, వీరుల నాయకులమై ఉన్నా, కృష్ణుడు రక్షిస్తున్న యాదవుల మాయతో ఓడిపోయాము.

రిపవో జిగ్యురధునా కాల ఆత్మానుసారిణి। తదా వయం విజేష్యామో యదా కాలః ప్రదక్షిణః

ఇప్పుడు శత్రువులు గెలిచారు, ఎందుకంటే కాలం తన దారిలో నడుస్తుంది. మనకు అనుకూలంగా కాలం తిరిగినప్పుడు మనమే గెలుస్తాము.

శ్రీశుక ఉవాచ। ఏవం ప్రబోధితో మిత్రైశ్చైద్యోఽగాత్సానుగః పురమ్। హతశేషాః పునస్తేఽపి యయుః స్వం స్వం పురం నృపాః

శ్రీశుకుడు చెప్పాడు — ఇలా స్నేహితులు ఓదార్చిన తర్వాత, చేడిరాజు తన అనుచరులతో కలిసి తన పట్టణానికి వెళ్లిపోయాడు. మిగతా రాజులు కూడా ఎవరి పట్టణాలకు వారు తిరిగి వెళ్లారు.

రుక్మీ తు రాక్షసోద్వాహం కృష్ణద్విడసహన్స్వసుః। పృష్ఠతోఽన్వగమత్కృష్ణమక్షౌహిణ్యా వృతో బలీ

కానీ రుక్మి మాత్రం తన అక్కను రాక్షసవివాహం చేసుకున్నందుకు, కృష్ణుని పట్ల ద్వేషంతో, బలమైన సేనతో కృష్ణుని వెంట వెళ్ళాడు.

రుక్మ్యమర్షీ సుసంరబ్ధః శృణ్వతాం సర్వభూభుజామ్। ప్రతిజజ్ఞే మహాబాహుర్దంశితః సశరాసనః

రుక్మి కోపంతో, చాలా ఉద్రిక్తతతో, అందరు రాజులు వినేటట్లు, తన గొప్ప భుజాలు కంపించేటట్లు, విల్లు పట్టుకుని ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.

అహత్వా సమరే కృష్ణమప్రత్యూహ్య చ రుక్మిణీమ్। కుణ్డినం న ప్రవేక్ష్యామి సత్యమేతద్బ్రవీమి వః

పోరులో కృష్ణుని చంపక, రుక్మిణిని తిరిగి తెచ్చుకోకపోతే, నేను కుండినపట్టణంలోకి అడుగుపెట్టను. ఇది నిజమని మీకు చెబుతున్నాను.

ఇత్యుక్త్వా రథమారుహ్య సారథిం ప్రాహ సత్వరః। చోదయాశ్వాన్యతః కృష్ణః తస్య మే సంయుగం భవేత్

ఇలా చెప్పి, రుక్మి వెంటనే రథంపైకెక్కి, తన సారథిని, 'గుర్రాలను పరుగెత్తించు! కృష్ణునితో యుద్ధం జరగాలి!' అని ఆజ్ఞాపించాడు.

అద్యాహం నిశితైర్బాణైర్గోపాలస్య సుదుర్మతేః। నేష్యే వీర్యమదం యేన స్వసా మే ప్రసభం హృతా

ఈ రోజు, నా అక్కను బలవంతంగా తీసుకెళ్లిన ఆ దుష్ట గోపాలుని గర్వాన్ని, పదునైన బాణాలతో నేనే తగ్గిస్తాను.

వికత్థమానః కుమతిరీశ్వరస్యాప్రమాణవిత్। రథేనైకేన గోవిన్దం తిష్ఠ తిష్ఠేత్యథాహ్వయత్

ఇలా పొగిడుకుంటూ, భగవంతుని మహిమ తెలియని రుక్మి, ఒకే ఒక రథంతో గోవిందుడిని, 'ఆగు! ఆగు!' అని పిలిచి యుద్ధానికి ఆహ్వానించాడు.

ధనుర్వికృష్య సుదృఢం జఘ్నే కృష్ణం త్రిభిః శరైః। ఆహ చాత్ర క్షణం తిష్ఠ యదూనాం కులపాంసన

బలమైన విల్లు ఎక్కిపట్టి, మూడు బాణాలతో కృష్ణుని కొట్టి, 'యాదవుల వంశానికి అపఖ్యాతి, ఒక క్షణం ఆగు!' అని అన్నాడు.

యత్ర యాసి స్వసారం మే ముషిత్వా ధ్వాఙ్క్షవద్ధవిః। హరిష్యేఽద్య మదం మన్ద మాయినః కూటయోధినః

యజ్ఞబలిని నక్కలా నా అక్కను దొంగిలించి ఎక్కడికి పోతున్నావు? ఓ మాయగాడు, కపటయోధుడా! ఈ రోజు నీ గర్వాన్ని నేనే తొలగిస్తాను.

యావన్న మే హతో బాణైః శయీథా ముఞ్చ దారికామ్। స్మయన్కృష్ణో ధనుశ్ఛిత్త్వా షడ్భిర్వివ్యాధ రుక్మిణమ్

నీవు నన్ను బాణాలతో చంపి నేలకూల్చేవరకు ఆ అమ్మాయిని వదిలిపెట్టు! అని రుక్మి అన్నాడు. శ్రీకృష్ణుడు చిరునవ్వుతో అతని ధనుస్సును విరిచేసి, ఆరు బాణాలతో రుక్మిని గాయపరిచాడు.

అష్టభిశ్చతురో వాహాన్ద్వాభ్యాం సూతం ధ్వజం త్రిభిః। స చాన్యద్ధనురాధాయ కృష్ణం వివ్యాధ పఞ్చభిః

రుక్మి ఎనిమిది బాణాలతో నలుగురు గుర్రాలను, రెండు బాణాలతో రథసారథిని, మూడు బాణాలతో జెండాను కొట్టాడు. తర్వాత మరో ధనుస్సు తీసుకుని, ఐదు బాణాలతో కృష్ణుని గాయపరిచాడు.

తైస్తాదితః శరౌఘైస్తు చిచ్ఛేద ధనురచ్యుతః। పునరన్యదుపాదత్త తదప్యచ్ఛినదవ్యయః

ఆ బాణవర్షాలతో హరించబడ్డ కృష్ణుడు రుక్మి ధనుస్సును ముక్కలు చేశాడు. రుక్మి మళ్లీ ఇంకొకటి తీసుకున్నాడు, దానినీ శ్రీకృష్ణుడు వెంటనే విరిచేశాడు.

పరిఘం పట్టిశం శూలం చర్మాసీ శక్తితోమరౌ। యద్యదాయుధమాదత్త తత్సర్వం సోఽచ్ఛినద్ధరిః

రుక్మి ఏ ఆయుధాన్ని తీసుకున్నా—గద, కత్తి, త్రిశూలం, కవచం, ఖడ్గం, శక్తి, తోమర—అవి అన్నిటినీ హరి ముక్కలు చేశాడు.

తతో రథాదవప్లుత్య ఖడ్గపాణిర్జిఘాంసయా। కృష్ణమభ్యద్రవత్క్రుద్ధః పతఙ్గ ఇవ పావకమ్

అప్పుడతడు రథం నుండి దిగి, ఖడ్గాన్ని పట్టుకొని, కోపంతో కృష్ణుని చంపాలని ఉద్ధేశంతో, జ్వాలవైపు పరిగెత్తే పురుగు లాగా, అతని మీద దూకాడు.

తస్య చాపతతః ఖడ్గం తిలశశ్చర్మ చేషుభిః। ఛిత్త్వాసిమాదదే తిగ్మం రుక్మిణం హన్తుముద్యతః

రుక్మి దూసుకొస్తుండగా, కృష్ణుడు బాణాలతో అతని ఖడ్గాన్ని, కవచాన్ని ముక్కలు చేశాడు. వెంటనే తన పదునైన ఖడ్గాన్ని తీసుకుని, రుక్మిని సంహరించేందుకు సిద్ధమయ్యాడు.

దృష్ట్వా భ్రాతృవధోద్యోగం రుక్మిణీ భయవిహ్వలా। పతిత్వా పాదయోర్భర్తురువాచ కరుణం సతీ

తన భర్త తన అన్నను చంపబోతున్నాడని చూసి, భయంతో వణికిపోయిన రుక్మిణి, భర్త పాదాల దగ్గర పడిపోయి, దుఃఖంతో ఇలా అంది.

శ్రీరుక్మిణ్యువాచ। యోగేశ్వరాప్రమేయాత్మన్దేవదేవ జగత్పతే। హన్తుం నార్హసి కల్యాణ భ్రాతరం మే మహాభుజ

శ్రీరుక్మిణి ఇలా అంది: యోగేశ్వరా! నీ శక్తికి కొలమానం లేదు. దేవదేవా! జగత్పతీ! నా అన్నను చంపకూడదు ప్రభో. నీవు మంగళకరుడవు, మహాబాహువుతో ఉన్నవాడవు.

శ్రీశుక ఉవాచ। తయా పరిత్రాసవికమ్పితాఙ్గయా శుచావశుష్యన్ముఖరుద్ధకణ్ఠయా। కాతర్యవిస్రంసితహేమమాలయా గృహీతపాదః కరుణో న్యవర్తత

శుకుడు ఇలా అన్నాడు: భయంతో వణికిపోతూ, దుఃఖంతో ముఖం వాడిపోతూ, గొంతు ఆగిపోతూ, ఆందోళనతో బంగారు హారం జారిపోతూ, భర్త పాదాలను పట్టుకుని, కృష్ణుని కరుణతో ఆపేశాడు.

చైలేన బద్ధ్వా తమసాధుకారిణం సశ్మశ్రుకేశం ప్రవపన్వ్యరూపయత్। తావన్మమర్దుః పరసైన్యమద్భుతం యదుప్రవీరా నలినీం యథా గజాః

ఆ దుష్టుడిని వస్త్రంతో కట్టేసి, జుట్టు గడ్డం తీయించి, రూపం చెడగొట్టి, కృష్ణుడు అపహాస్యం చేశాడు. అంతలో యాదవ వీరులు శత్రు సైన్యాన్ని, ఎద్దులు తామర పొదను త్రొక్కినట్లు, ఓడించారు.