ధర్మః స్వనుష్ఠితః పుంసాం విష్వక్సేనకథాసు యః । నోత్పాదయేద్ యది రతిం శ్రమ ఏవ హి కేవలమ్
The duty performed by people according to the stories of Viśvaksena, if it produces only attachment, then it yields nothing but toil alone.
ధర్మస్య హ్యాపవర్గ్యస్య నార్థోఽర్థాయోపకల్పతే । నార్థస్య ధర్మైకాన్తస్య కామో లాభాయ హి స్మృతః
Out of duty comes escape only when it is not claimed for worldly gain; for what is of gain alone is remembered as desire aimed at profit.
కామస్య నేన్ద్రియప్రీతిః లాభో జీవేత యావతా । జీవస్య తత్త్వజిజ్ఞాసా నార్థో యశ్చేహ కర్మభిః
Desire seeks the pleasure of the senses; gain is to live as long as one can. The enquiry into the nature of being is not for gain, whereas fame arises from actions.
వదన్తి తత్ తత్త్వవిదః తత్త్వం యత్ జ్ఞానమద్వయమ్ । బ్రహ్మేతి పరమాత్మేతి భగవానితి శబ్ద్యతే
Sages versed in truth say that that reality is the nondual knowledge called by names: Brahman, the supreme Self, and Bhagavān.
తత్ శ్రద్దధానా మునయో జ్ఞానవైరాగ్యయుక్తయా । పశ్యన్త్యాత్మని చాత్మానం భక్త్యా శ్రుతగృహీతయా
The faithful sages, endowed with knowledge and dispassion, perceive the Self in the Self and apprehend it through scriptural acceptance combined with devotion.
అతః పుమ్భిః ద్విజశ్రేష్ఠా వర్ణాశ్రమవిభాగశః । స్వనుష్ఠితస్య ధర్మస్య సంసిద్ధిః హరితోషణమ్
Therefore, best of twice‑born, by the division of castes and stages of life, the duly performed duty of a person brings completion — the laurel of success granted by Hari.
తస్మాదేకేన మనసా భగవాన్ సాత్వతాం పతిః । శ్రోతవ్యః కీర్తితవ్యశ్చ ధ్యేయః పూజ్యశ్చ నిత్యదా
Therefore the supreme Lord, known as the master of the Satvatas, should be contemplated with a single-minded mind; he must be heard, praised, meditated upon, and forever worshipped.
యద్ అదనుధ్యాసినా యుక్తాః కర్మగ్రన్థినిబన్ధనమ్ । ఛిన్దన్తి కోవిదాస్తస్య కో న కుర్యాత్ కథారతిమ్
Those who, abandoning meditative reflection, are bound to the knot of action — who among the wise would sever that bond if not by cultivating attachment to divine narratives?
శుశ్రూషోః శ్రద్దధానస్య వాసుదేవకథారుచిః । స్యాన్మహత్సేవయా విప్రాః పుణ్యతీర్థనిషేవణాత్
For one who listens with faith, mere taste for the story of Vasudeva is greater than a priest’s service; learned men consider it superior even to bathing at sacred rivers and visiting holy shrines.
శ్రృణ్వతాం స్వకథాం కృష్ణః పుణ్యశ్రవణకీర్తనః । హృద్యన్తఃస్థో హ్యభద్రాణి విధునోతి సుహృత్సతామ్
Krishna’s own account, when heard and chanted, stays in the hearts of friends and dissolves inauspiciousness within them.
నష్టప్రాయేష్వభద్రేషు నిత్యం భాగవతసేవయా । భగవతి ఉత్తమశ్లోకే భక్తిర్భవతి నైష్ఠికీ
By constant service to the Bhagavata, devotion to the Lord, expressed in supreme verses, becomes fixed and unwavering, destroying what is nearly lost and inauspicious.
తదా రజస్తమోభావాః కామలోభాదయశ్చ యే । చేత ఏతైరనావిద్ధం స్థితం సత్త్వే ప్రసీదతి
Then impurities born of passion and ignorance, such as lust and greed, which had been deeply rooted, become struck and pacified in the purified mind by these practices.
ఏవం ప్రసన్నమనసో భగవద్‍భక్తియోగతః । భగవత్ తత్త్వవిజ్ఞానం ముక్తసఙ్గస్య జాయతే
Thus, with a heart made serene by devotion to the Lord, true knowledge of the Lord’s principle arises in the one freed from worldly attachments.
భిద్యతే హృదయగ్రన్థిః ఛిద్యన్తే సర్వసంశయాః । క్షీయన్తే చాస్య కర్మాణి దృష్ట ఏవాత్మనీశ్వరే
The knots of the heart are torn apart, all doubts are cut away, and his actions fade away when he sees the Lord dwelling in the self.
అతో వై కవయో నిత్యం భక్తిం పరమయా ముదా । వాసుదేవే భగవతి కుర్వన్త్యాత్మప్రసాదనీమ్
Therefore poets always, in supreme delight, sing of devotion; by such songs they bestow self-pleasure oriented toward Vasudeva, the Lord.
(వసంతతిలకా) సత్త్వం రజస్తమ ఇతి ప్రకృతేర్గుణాస్తైః యుక్తః పరః పురుష ఏక ఇహాస్య ధత్తే । స్థిత్యాదయే హరివిరిఞ్చిహరేతి సంజ్ఞాః శ్రేయాంసి తత్ర ఖలు సత్త్వతనోః నృణాం స్యుః
From the three qualities — sattva, rajas, tamas — the one supreme Spirit, combined with them, assumes a presence here; names like sustainer, creator, and destroyer are applied, and in that realm the best states for embodied beings arise from the sattvic nature.
(అనుష్టుప్) పార్థివాద్ దారుణో ధూమః తస్మాదగ్నిస్త్రయీమయః । తమసస్తు రజస్తస్మాత్ సత్త్వం యద్ బ్రహ్మదర్శనమ్
The earthly world is grievous and smoky; from that come the threefold fires; tamas stems from rajas, and sattva is what yields the vision of Brahman.
భేజిరే మునయోఽథాగ్రే భగవన్తం అధోక్షజమ్ । సత్త్వం విశుద్ధం క్షేమాయ కల్పన్తే యేఽను తానిహ
Formerly the sages used to offer venerable Lord Adhokshaja first; those who conceive of pure, secure sattva as their refuge desire such beings hereafter.
ముముక్షవో ఘోరరూపాన్ హిత్వా భూతపతీనథ । నారాయణకలాః శాన్తా భజన్తి హ్యనసూయవః
Leaving behind fearsome forms and the lordship over beings, the non-envious, serene parts (the kalas) of Narayana worship him peacefully.
రజస్తమఃప్రకృతయః సమశీలా భజన్తి వై । పితృభూతప్రజేశాదీన్ శ్రియైశ్వర్యప్రజేప్సవః
Those composed of the rudimentary elements, with minds subdued by passion and darkness, worship seeking the status of ancestral lordship and worldly prosperity, desiring offspring and riches.
వాసుదేవపరా వేదా వాసుదేవపరా మఖాః । వాసుదేవపరా యోగా వాసుదేవపరాః క్రియాః
The Vedas are supremely devoted to Vasudeva; likewise the great mantras, the yogas, and the ritual acts are all foremostly addressed to Vasudeva.
వాసుదేవపరం జ్ఞానం వాసుదేవపరం తపః । వాసుదేవపరో ధర్మో వాసుదేవపరా గతిః
Supreme knowledge, austere penance, righteous conduct and the final goal — all are ultimately oriented toward Vasudeva.
స ఏవేదం ససర్జాగ్రే భగవాన్ ఆత్మమాయయా । సద్ అసద్ రూపయా చాసౌ గుణమయ్యాగుణో విభుః
That very Lord, before creation, brought forth the self by his maya; manifesting both being and non-being, he is the sovereign of quality and of the absence of quality.
తయా విలసితేష్వేషు గుణేషు గుణవానివ । అన్తఃప్రవిష్ట ఆభాతి విజ్ఞానేన విజృమ్భితః
In those qualities where he delighted like one endowed with qualities, he entered inwardly and shone forth, resplendent, pervading by his discriminating consciousness.
యథా హ్యవహితో వహ్నిః దారుష్వేకః స్వయోనిషు । నానేవ భాతి విశ్వాత్మా భూతేషు చ తథా పుమాన్
Just as fire, when placed in dry timber, appears in many ways from a single spark, so too the universal Self manifests diversely within beings.
అసౌ గుణమయైర్భావైః భూత సూక్ష్మేన్ద్రియాత్మభిః । స్వనిర్మితేషు నిర్విష్టో భుఙ్క్తే భూతేషు తద్‍గుణాన్
He, composed of the subtle elements, senses, and mind made of qualities, dwells within the things he formed and, enjoying those beings, partakes of their qualities.
భావయత్యేష సత్త్వేన లోకాన్వై లోకభావనః । లీలావతారానురతో దేవతిర్యఙ్ నరాదిషు
By the force of sattva he imagines worlds and brings them into being; delighting in divine play and incarnation, he is revered as deity among gods and men.
{శ్రీమద్భాగవతపురాణమ్/స్కన్ధః౧} సూత ఉవాచ। (అనుష్టుప్) జగృహే పౌరుషం రూపం భగవాన్ మహదాదిభిః। సంభూతం షోడశకలం ఆదౌ లోకసిసృక్షయా
Suta said: The Lord assumed a human form, endowed with great power and born from the primal elements, manifesting in the beginning as the sixteen kalas to create the worlds.
యస్యామ్భసి శయానస్య యోగనిద్రాం వితన్వతః। నాభిహ్రదామ్బుజాదాసీద్ బ్రహ్మా విశ్వసృజాం పతిః
Within the waters that spread out the yogic slumber of him who reclines, there arose from the navel-lotus that Lord Brahma, the progenitor and creator of the universe.
యస్యావయవసంస్థానైః కల్పితో లోకవిస్తరః। తద్ వై భగవతో రూపం విశుద్ధం సత్త్వమూర్జితమ్
By whose bodily constituents the expanse of the worlds was shaped — that pure form of the Lord, suffused with sattva, is indeed his manifested aspect.