కియత్కాలేన తౌ జాతౌ తరుణౌ తనయావుభౌ । గోకర్ణః పణ్డితో జ్ఞానీ ధున్ధుకారీ మహాఖలః
కొంత కాలంలో ఆ ఇద్దరు కుమారులు యవ్వనానికి చేరుకున్నారు. గోకర్ణుడు విద్యావంతుడు, జ్ఞానవంతుడు అయ్యాడు. ధుంధుకారి మాత్రం చాలా దుష్టుడు అయ్యాడు.
స్నానశౌచక్రియాహీనో దుర్భక్షీ క్రోధవర్జితః । దుష్పరిగ్రహకర్తా చ శవహస్తేన భోజనమ్
అతను స్నానం, శుచిత్వం చేయడు; తినకూడని పదార్థాలు తింటాడు; కోపం లేని వాడు; తప్పు సంపాదనలు చేస్తాడు; మృతదేహాలు తాకిన చేతులతో భోజనం చేస్తాడు.
చౌరః సర్వజనద్వేషీ పరవేశ్మప్రదీపకః । లాలనాయార్భకాన్ ధృత్వా సద్యః కూపే న్యపాతయత్
అతను దొంగ, అందరికీ ద్వేషపాత్రుడు, ఇతరుల ఇళ్లకు నిప్పు పెడతాడు; ఆడుకుంటూ పిల్లలను పట్టుకుని వెంటనే బావిలో పడేస్తాడు.
హింసకః శస్త్రధారీ చ దీనాన్ధానాం ప్రపీడకః । చాణ్డాలాభిరతో నిత్యం పాశహస్తః శ్వసంగతః
అతను హింసకుడు, ఆయుధాలు ధరించేవాడు, పేదవాళ్లను, అంధులను బాధించేవాడు; ఎప్పుడూ చండాలులతో తిరుగుతాడు; చేతిలో కట్టుతో, కుక్కలతో కలసి ఉంటాడు.
తేన వేశ్యాకుసంగేన పిత్ర్యం విత్తం తు నాశితమ్ । ఏకదా పితరౌ తాడ్య పాత్రాణి స్వయమాహరత్
వేశ్యలతో తిరుగుతూ, తన తండ్రి సంపాదించిన ధనం నాశనం చేశాడు. ఒకసారి తల్లిదండ్రులను కొట్టి, వారి పాత్రలను తానే తీసుకెళ్లాడు.
తత్పితా కృపణః ప్రోచ్చైః ధనహీనో రురోద హ । వధ్యతవం తు సమీచీనం కుపుత్రో దుఃఖదాయకః
తన తండ్రి దరిద్రుడై, బాధతో గొప్పగా ఏడ్చాడు: 'ఇలాంటి దుష్టుడు, బాధ కలిగించే కుమారుడు చావడానికి అర్హుడు' అని అన్నాడు.
క్వ తిష్ఠామి క్వ గచ్ఛామి కో మే దుఃఖం వ్యపోహయేత్ । ప్రాణాన్ త్యజామి దుఃఖేన హా కష్టం మమ సంస్థితమ్
'ఎక్కడ ఉండాలి, ఎక్కడికి పోవాలి, నా బాధను ఎవరు తీర్చుతారు? ఈ కష్టంలో ప్రాణాలు విడిచిపెడతాను. హాయ్! నా స్థితి ఎంత దురదృష్టకరం!'
తదానీం తు సమాగత్య గోకర్ణో జ్ఞానసంయుతః । బోధయామాస జనకం వైరాగ్యం పరిదర్శయన్
అప్పుడు జ్ఞానంతో నిండిన గోకర్ణుడు వచ్చి, తన తండ్రికి వైరాగ్య మార్గాన్ని చూపిస్తూ బోధించాడు.
అసారః ఖలు సంసారో దుఃఖరూపీ విమోహకః । సుతః కస్య ధనం కస్య స్నేహవాన్ జ్వలతేఽనిశమ్
ఈ లోకం అసారమైనది, బాధతో నిండినది, మాయలో పడేలా చేస్తుంది. ఎవరి కొడుకు ఎవరిది, ఎవరి ధనం ఎవరిది, ఎవరి ప్రేమ నిజంగా ఎప్పుడూ ఉంటుంది?
న చేన్ద్రస్య సుఖం కించిత్ న సుఖం చక్రవర్తినః । సుఖమస్తి విరక్తస్య మునేః ఏకాన్తజీవినః
ఇంద్రుడికైనా, చక్రవర్తికైనా నిజమైన ఆనందం లేదు. నిజమైన ఆనందం వైరాగ్యంతో, ఒంటరిగా జీవించే మునికి మాత్రమే ఉంటుంది.
ముఞ్చ అజ్ఞానం ప్రజారూపం మోహతో నరకే గతిః । నిపతిష్యతి దేహోఽయం సర్వం త్యక్త్వా వనం వ్రజ
అజ్ఞానాన్ని, సంతానమంటే మోహాన్ని వదిలిపెట్టు. మాయ వల్ల నరకానికి దారి పడుతుంది. ఈ శరీరం ఎప్పటికైనా పడిపోతుంది. అన్నీ వదిలి అడవికి వెళ్ళు.
తద్వాక్యం తు సమాకర్ణ్య గన్తుకామః పితాబ్రవీత్ । కింకర్తవ్యం వనే తాత తత్త్వం వద సవిస్తరమ్
ఆ మాటలు విని, వెళ్ళాలని ఉద్దేశించిన తండ్రి ఇలా అన్నాడు: "బిడ్డా! అడవిలో ఏం చేయాలో, వివరంగా చెప్పు."
అన్ధకూపే స్నేహపాశే బద్ధః పంగురహం శఠః । కర్మణా పతితో నూనం మాముద్ధర దయానిధే
ప్రేమ బంధంలో చిక్కుకుని, అంధకార గుహలో పడి, నేను లెమ్మెడు, మోసగాడు, నా చేష్టల వల్ల పడిపోయాను. దయాసముద్రా! నన్ను దయచేసి పైకి లేపు.
(వసంతతిలకా) దేహేఽస్థిమాంసరుధిరేఽభిమతిం త్యజ త్వం జాయాసుతాదిషు సదా మమతాం విముఞ్చ । పశ్యానిశం జగదిదం క్షణభంగనిష్ఠం వైరాగ్యరాగరసికో భవ భక్తినిష్ఠః
ఈ ఎముకలు, మాంసం, రక్తంతో కూడిన శరీరంపై మమకారం వదిలిపెట్టు. భార్య, పిల్లలు మొదలైనవారిపై ఎప్పుడూ మమకారం పెట్టుకోకు. ఈ లోకం క్షణభంగురమై, నశించిపోతుందని ఎప్పుడూ గుర్తుపెట్టుకో. విరక్తి, భక్తి మీద మనసు పెట్టు.
ధర్మ భజస్వ సతతం త్యజ లోకధర్మాన్ సేవస్వ సాధుపురుషాన్ జహి కామతృష్ణామ్ । అన్యస్య దోషగుణచిన్తనమాశు ముక్త్వా సేవాకథారసమహో నితరాం పిబ త్వమ్
నిజమైన ధర్మాన్ని ఎప్పుడూ ఆచరించు. లోకధర్మాలను వదిలిపెట్టు. సద్గుణసంపన్నులను సేవించు. కోరికలు, తాపత్రయాలను విడిచిపెట్టు. ఇతరుల లోపాలు, గుణాలు గురించి ఆలోచించకుండా, సేవా కథామృతాన్ని హృదయపూర్వకంగా ఆస్వాదించు.
ఏవం సుతోక్తివశతోఽపి గృహం విహాయ యాతో వనం స్థిరమతిర్గతషష్టివర్షః । యుక్తో హరేరనుదినం పరిచర్యయాసౌ శ్రీకృష్ణమాప నియతం దశమస్య పాఠాత్
ఇలా కుమారుని మాట విని, అరవై ఏళ్ళ వయసులో ఇంటిని వదిలి, స్థిరమైన మనస్సుతో అడవికి వెళ్లాడు. ప్రతిరోజూ హరిదేవుని సేవలో నిమగ్నమై, పదవ స్కంధాన్ని పారాయణం చేసి, శ్రీకృష్ణుని కృపను పొందాడు.
దేవోద్యానశ్రియా జుష్టం అధ్యాస్తే స్మ త్రిపిష్టపమ్ । మహేన్ద్రభవనం సాక్షాత్ నిర్మితం విశ్వకర్మణా । త్రైలోక్యలక్ష్మ్యాయతనం అధ్యువాసాఖిలర్ద్ధిమత్
దేవతల ఉద్యానవనాల మహిమతో అలంకరించబడిన స్వర్గపురిలో, మహేంద్రుని ఇంట్లో, విశ్వకర్మ నిర్మించిన భవనంలో, మూడు లోకాల ఐశ్వర్యానికి నిలయమైన ఆ స్థలంలో, సమస్త ఐశ్వర్యాలతో కూడి నివసించాడు.
విద్యార్థరూపజన్మాఢ్యో మానస్తమ్భవివర్జితః
విద్య, ధనం, మంచి వంశంలో జన్మతో సంపన్నుడై, అతనికి అహంకారం, గర్వం ఏమాత్రం లేవు.
శ్రీమద్భాగవతమాహాత్మ్యమ్ - పంచమోఽధ్యాయః ధున్ధుకారిణో దుర్మృత్యునిమిత్తక ప్రేతత్వప్రాప్తివర్ణనం తతో గోకర్ణానుగ్రహేణోద్ధారశ్చ సూత ఉవాచ - (అనుష్టుప్) పితరి ఉపరతే తేన జననీ తాడితా భృశమ్ । క్వ విత్తం తిష్ఠతి బ్రూహి హనిష్యే లత్తయా న చేత్
తండ్రి మరణించిన తర్వాత, ఆ తల్లి కుమారుని చేతిలో తీవ్రంగా కొట్టబడింది. "ధనం ఎక్కడ పెట్టారో చెప్పు, లేకపోతే ఈ దండతో నిన్ను చంపేస్తాను!" అని బెదిరించాడు.
ఇతి తద్వాక్య సంత్రాసాత్ జనన్యా పుత్రదుఃఖతః । కూపే పాతః కృతో రాత్రౌ తేన సా నిధనం గతా
ఆ మాటలకు భయపడి, కుమారుని బాధతో బాధపడుతూ, తల్లి రాత్రిపూట బావిలో పడిపోయి ప్రాణాలు విడిచింది.
గోకర్ణః తీర్థయాత్రార్థం నిర్గతో యోగసంస్థితః । న దుఃఖం న సుఖం తస్య న వైరీ నాపి బాన్ధవః
యోగంలో స్థిరమైన గోకర్ణుడు తీర్థయాత్ర కోసం బయలుదేరాడు. అతనికి నొప్పి, ఆనందం, శత్రువు, మిత్రుడు ఎవ్వరూ లేరు.
ధున్ధుకారీ గృహేఽతిష్ఠత్ పంచపణ్యవధూవృతః । అత్యుగ్రకర్మకర్తా చ తత్ పోషణవిమూఢధీః
ధుంధుకారి ఇంట్లోనే ఉండి, ఐదుగురు వేశ్యలతో కలిసి, అత్యంత క్రూరమైన పనులు చేస్తూ, వారి పోషణలో మూర్ఖుడైపోయాడు.
ఏకదా కులటాస్తాస్తు భూషణాన్యభిలిప్సవః । తదర్థం నిర్గతో గేహాత్ కామాన్ధో మృత్యుమస్మరన్
ఒక రోజు, ఆ వేశ్యలు ఆభరణాల కోరికతో ఉండగా, కామాంధుడై మరణాన్ని మరిచి, వాటికోసం ఇంటిని వదిలి వెళ్లాడు.
యతస్తతశ్చ సంహృత్య విత్తం వేశ్మ పునర్గతః । తాభ్యోఽయచ్ఛత్ సువస్త్రాణి భూషణాని కియన్తి చ
ఇక్కడ అక్కడ నుంచి ధనం కూడగట్టి తిరిగి ఇంటికి వచ్చి, ఆ స్త్రీలకు మంచి వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, ఇతర వస్తువులు ఇచ్చాడు.
బహువిత్తచయం దృష్ట్వా రాత్రౌ నార్యో వ్యచారయన్ । చౌర్యం కరోత్యసౌ నిత్యం అతో రాజా గ్రహీష్యతి
చాలా ధనం కూడగడుతున్నాడని చూసి, ఆ స్త్రీలు రాత్రిపూట ఇలా అనుకున్నారు: "ఇతడు ప్రతిరోజూ దొంగతనం చేస్తున్నాడు. అందుకే రాజు ఇతన్ని పట్టుకుంటాడు."
విత్తం హృత్వా పునశ్చైనం మారయిష్యతి నిశ్చితమ్ । అతోఽర్థగుప్తయే గూఢం అస్మాభిః కిం న హన్యతే
"రాజు ధనం తీసుకుని, ఇతన్ని ఖచ్చితంగా చంపేస్తాడు. అందుకే మన ప్రయోజనార్థం, మనమే రహస్యంగా ఇతన్ని చంపకూడదా?" అని అనుకున్నారు.
నిహత్యైనం గృహీత్వార్థం యాస్యామో యత్ర కుత్రచిత్ । ఇతి తా నిశ్చయం కృత్వా సుప్తం సమ్బద్ధ్య రశ్మిభిః
అలా నిర్ణయించుకుని, అతను నిద్రలో ఉండగా తాడులతో కట్టేసి, చంపి, ధనం తీసుకుని ఎక్కడికో వెళ్లిపోయారు.
పాశం కణ్ఠే నిధాయాస్య తన్మృత్యుం ఉపచక్రముః । త్వరితం న మమారాసౌ చిన్తాయుక్తాః తదాభవన్
అతని మెడలో తాడిప్పి చంపడానికి ప్రయత్నించారు. ఎంత త్వరగా చేసినా, అతను చావలేదు. అందువల్ల వారు ఆందోళన చెందారు.
తప్తాంగారసమూహాంశ్చ తన్ముఖే హి విచిక్షిపుః । అగ్నిజ్వాలాతిదుఃఖేన వ్యాకులో నిధనం గతః
తీవ్రంగా మండుతున్న బొగ్గులను అతని నోట్లో వేసారు. అగ్నిజ్వాలల తాపంతో అతను భయంకరమైన బాధతో ప్రాణాలు విడిచాడు.
తం దేహం ముముచుర్గర్తే ప్రాయః సాహసికాః స్త్రియః । న జ్ఞాతం తద్రహస్యం తు కేనాపీదం తథైవ చ
ఆ సాహసిక స్త్రీలు అతని శరీరాన్ని ఓ గోతిలో పడేసి వదిలేశాయి. ఈ రహస్యాన్ని ఎవ్వరూ తెలుసుకోలేకపోయారు.