శ్రీమద్భాగవతపురాణమ్

సుపర్ణతాలధ్వజచిహ్నితౌ రథావ్। అలక్షయన్త్యో హరిరామయోర్మృధే। స్త్రియః పురాట్టాలకహర్మ్యగోపురం। సమాశ్రితాః సమ్ముముహుః శుచార్దితః

గరుడ, తాళపత్ర ధ్వజాలతో అలంకరించిన హరి, రాముల రథాలను యుద్ధంలో చూసిన మహిళలు పాత కోటలు, భవనాలు, గోపురాల్లో ఆశ్రయం తీసుకొని, దుఃఖంతో, అయోమయంతో మునిగిపోయారు.

హరిః పరానీకపయోముచాం ముహుః శిలీముఖాత్యుల్బణవర్షపీడితమ్। స్వసైన్యమాలోక్య సురాసురార్చితం వ్యస్ఫూర్జయచ్ఛార్ఙ్గశరాసనోత్తమమ్

హరి తన సొంత సైన్యాన్ని, దేవతలు, దానవులు పూజించే దానిని, శత్రు సైన్యం నుండి భయంకరమైన బాణ వర్షంతో బాధపడుతున్నదాన్ని చూసి, తన శారంగ ధనుస్సును గర్జనతో మ్రోగించాడు.

గృహ్ణన్నిశఙ్గాదథ సన్దధచ్ఛరాన్। వికృష్య ముఞ్చన్శితబాణపూగాన్। నిఘ్నన్రథాన్కుఞ్జరవాజిపత్తీన్। నిరన్తరం యద్వదలాతచక్రమ్

తర్వాత, తన కవరులోంచి బాణాలను తీసి, వాటిని ధనుస్సుకు పెట్టి, పదేపదే పదునైన బాణాల వర్షాన్ని వదిలాడు. రథాలు, ఏనుగులు, కుదిరాళ్లు, కాలాళ్ల సైనికులను చంపుతూ, తన చేతిలో చక్రాన్ని ఎప్పుడూ విడవలేదు.

నిర్భిన్నకుమ్భాః కరిణో నిపేతురనేకశోఽశ్వాః శరవృక్ణకన్ధరాః। రథా హతాశ్వధ్వజసూతనాయకాః పదాయతశ్ఛిన్నభుజోరుకన్ధరాః

పగిలిన దంతాలతో ఎన్నో ఏనుగులు పడిపోయాయి. బాణాలతో మెడలు తెగిన గుర్రాలు కూలిపోయాయి. రథాలు, వాటి గుర్రాలు, జెండాలు, సారథులు, నాయకులు చనిపోవడంతో నేలపై పడి ఉన్నాయి. కాలాళ్ల సైనికులు చేతులు, తొడలు, మెడలు తెగిపడి చనిపోయారు.

సఞ్ఛిద్యమానద్విపదేభవాజినామఙ్గప్రసూతాః శతశోఽసృగాపగాః। భుజాహయః పూరుషశీర్షకచ్ఛపా హతద్విపద్వీపహయ గ్రహాకులాః

ఏనుగులు, గుర్రాలు, మనుషుల అవయవాలు తెగిపోవడంతో, వందలాది రక్త ప్రవాహాలు ఏర్పడ్డాయి. వాటిలో చేతులు, గుర్రాల తలలు, మానవ తలలు, తాబేలుల్లాంటి శరీరాలు, చనిపోయిన ఏనుగులు, గుర్రాలు, యోధుల శవాలు నిండిపోయాయి.

కరోరుమీనా నరకేశశైవలా ధనుస్తరఙ్గాయుధగుల్మసఙ్కులాః। అచ్ఛూరికావర్తభయానకా మహా మణిప్రవేకాభరణాశ్మశర్కరాః

ఆ రక్తనదులకు చేతుల వలె అలలు, మానవ జుట్టు తీరుపచ్చలుగా, ధనుస్సులు తరంగాలుగా, ఆయుధాల గుంపులతో నిండిపోయాయి. తిరుగుతున్న కత్తులతో భయంకరమైన వలయాలు ఏర్పడ్డాయి. వాటిలో మణులు, ముత్యాలు, ఆభరణాలు, రాళ్లు మెరిసిపోతున్నాయి.

ప్రవర్తితా భీరుభయావహా మృధే మనస్వినాం హర్షకరీః పరస్పరమ్। వినిఘ్నతారీన్ముషలేన దుర్మదాన్సఙ్కర్షణేనాపరీమేయతేజసా

ఆ యుద్ధంలో, అపారమైన తేజస్సుతో కూడిన సంకర్షణుడు, తన గదతో అహంకారంగా ఉన్న శత్రువులను సంహరించాడు. ధైర్యవంతులకు ఆనందాన్ని, భయపడే వారికి భయాన్ని కలిగించాడు. యోధులు పరస్పరం నాశనం చేసుకున్నారు.

బలం తదఙ్గార్ణవదుర్గభైరవం దురన్తపారం మగధేన్ద్ర పాలితమ్। క్షయం ప్రణీతం వసుదేవపుత్రయోర్విక్రీడితం తజ్జగదీశయోః పరమ్

మగధరాజు కాపాడుతున్న, అగ్నిసముద్రంలా విస్తరించి, భయంకరంగా ఉన్న ఆ సైన్యాన్ని, వసుదేవుని కుమారులు, జగత్తుకు అధిపతులైన వారు, సులభంగా నాశనం చేశారు.

స్థిత్యుద్భవాన్తం భువనత్రయస్య యః। సమీహితేఽనన్తగుణః స్వలీలయా। న తస్య చిత్రం పరపక్షనిగ్రహస్। తథాపి మర్త్యానువిధస్య వర్ణ్యతే

తన లీలతో మూడు లోకాల సృష్టి, స్థితి, లయాలను చేసే, అనంతగుణ సంపన్నుడైన ఆయన శత్రువులను జయించడం ఆశ్చర్యం కాదు. అయినా మానవుల కోసం ఇది వివరించబడుతోంది.

జగ్రాహ విరథం రామో జరాసన్ధం మహాబలమ్। హతానీకావశిష్టాసుం సింహః సింహమివౌజసా

రాముడు, మహాబలుడు అయినా, రథం లేకుండా, సైన్యం నశించిన తరువాత, జరాసంధుడిని సింహం మరొక సింహాన్ని ఎలా పట్టుకుంటుందో అలా బలంతో పట్టుకున్నాడు.

బధ్యమానం హతారాతిం పాశైర్వారుణమానుషైః। వారయామాస గోవిన్దస్తేన కార్యచికీర్షయా

శత్రువులను సంహరించిన తరువాత, మానవులు మరియు వరుణుని బంధనాలతో బంధించబోతున్న అతనిని, ఒక కార్యాన్ని సాధించాలనే ఉద్దేశంతో గోవిందుడు ఆపాడు.

సా ముక్తో లోకనాథాభ్యాం వ్రీడితో వీరసమ్మతః। తపసే కృతసఙ్కల్పో వారితః పథి రాజభిః

లోకనాథులిద్దరుచేత విముక్తుడై, వీరులందరిచే గౌరవింపబడిన వాడు సిగ్గుపడుతూ, తపస్సు చేయాలని సంకల్పించి, రాజులు మార్గమధ్యంలో అతడిని ఆపారు.

వాక్యైః పవిత్రార్థపదైర్నయనైః ప్రాకృతైరపి। స్వకర్మబన్ధప్రాప్తోఽయం యదుభిస్తే పరాభవః

పవిత్రమైన అర్థమున్న మాటలతో, సాధారణ దృష్టులతో కూడిన యదువులు, అతని స్వకర్మఫలితంగా ఈ పరాభవాన్ని కలిగించారు.

హతేషు సర్వానీకేషు నృపో బార్హద్రథస్తదా। ఉపేక్షితో భగవతా మగధాన్దుర్మనా యయౌ

అప్పుడు బర్హద్రథ వంశానికి చెందిన రాజు, తన సైన్యమంతా నశించిన తరువాత, భగవంతునిచే నిర్లక్ష్యించబడి, మనసులో బాధతో మగధానికి వెళ్లిపోయాడు.

ముకున్దోఽప్యక్షతబలో నిస్తీర్ణారిబలార్ణవః। వికీర్యమాణః కుసుమైస్త్రీదశైరనుమోదితః

ముకుందుడు, తన బలాన్ని ఏమాత్రం కోల్పోకుండా, శత్రు సైన్యాల సముద్రాన్ని దాటి, దేవతలచే పుష్పవర్షంతో సత్కరింపబడి, వారు స్తుతించగా ముందుకు సాగాడు.

మాథురైరుపసఙ్గమ్య విజ్వరైర్ముదితాత్మభిః। ఉపగీయమానవిజయః సూతమాగధబన్దిభిః

మధురావాసులు, బాధలేమి, ఆనందభరిత హృదయాలతో ఆయనను కలిసారు; రథసారథులు, మాగధులు, గాయకులు ఆయన విజయాన్ని పాడారు.

శఙ్ఖదున్దుభయో నేదుర్భేరీతూర్యాణ్యనేకశః। వీణావేణుమృదఙ్గాని పురం ప్రవిశతి ప్రభౌ

శంఖాలు, డుండుభులు మోగాయి, అనేక బేరీలు, తూర్యాలు వాయించబడ్డాయి; వీణలు, వేణువులు, మృదంగాలతో ప్రభువు నగరంలో ప్రవేశించాడు.

సిక్తమార్గాం హృష్టజనాం పతాకాభిరభ్యలఙ్కృతామ్। నిర్ఘుష్టాం బ్రహ్మఘోషేణ కౌతుకాబద్ధతోరణామ్

వీధులు నీటితో చల్లబడి, ప్రజలు ఆనందంతో నిండిపోయి, పతాకలతో అలంకరించబడి, వేదఘోషతో మారుమోగి, అలంకృత ద్వారాలతో అలంకరించబడ్డాయి.

నిచీయమానో నారీభిర్మాల్యదధ్యక్షతాఙ్కురైః। నిరీక్ష్యమాణః సస్నేహం ప్రీత్యుత్కలితలోచనైః

మహిళలు పుష్పమాలలు, పెరుగు, అక్షతాలతో ఆయనను సత్కరించగా, ప్రేమతో, ఆనందభరితమైన కళ్లతో ఆయనను తిలకించారు.

ఆయోధనగతం విత్తమనన్తం వీరభూషణమ్। యదురాజాయ తత్సర్వమాహృతం ప్రాదిశత్ప్రభుః

పోరులో సంపాదించిన అనంతమైన ధనం, వీరాభరణాలతో అలంకరించబడి, యదురాజునికి భగవంతుడు సమర్పించాడు.

ఏవం సప్తదశకృత్వస్తావత్యక్షౌహిణీబలః। యుయుధే మాగధో రాజా యదుభిః కృష్ణపాలితైః

ఇలా, పదిహేడు అక్షౌహిణి సైన్యంతో మగధరాజు, కృష్ణునిచే రక్షింపబడిన యదువులతో పదిహేడు సార్లు యుద్ధం చేశాడు.

అక్షిణ్వంస్తద్బలం సర్వం వృష్ణయః కృష్ణతేజసా। హతేషు స్వేష్వనీకేషు త్యక్తోఽగాదరిభిర్నృపః

వృష్ణులు కృష్ణుని తేజస్సుతో ఆ సర్వసైన్యాన్ని నాశనం చేశారు; తన సైన్యం నశించినప్పుడు, రాజును శత్రువులు వదిలిపెట్టి, అతడు వెళ్లిపోయాడు.

అష్టాదశమ సఙ్గ్రామ ఆగామిని తదన్తరా। నారదప్రేషితో వీరో యవనః ప్రత్యదృశ్యత

పదహారవ యుద్ధం జరగబోతున్న సమయంలో, నారదునిచే పంపబడిన యవనుడు అనే వీరుడు అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యాడు.

రురోధ మథురామేత్య తిసృభిర్మ్లేచ్ఛకోటిభిః। నృలోకే చాప్రతిద్వన్ద్వో వృష్ణీన్శ్రుత్వాత్మసమ్మితాన్

ఆ విదేశీయుడు మూడు లక్షల మ్లేచ్ఛ సైన్యాలతో మధురను ముట్టడించాడు; మానవలోకంలో అతనికి సమానులు లేరు, వృష్ణులను తన సమానులుగా విని వచ్చాడు.

తం దృష్ట్వాచిన్తయత్కృష్ణః సఙ్కర్షణ సహాయవాన్। అహో యదూనాం వృజినం ప్రాప్తం హ్యుభయతో మహత్

అతడిని చూసి, సంకర్షణుడితో కలసి కృష్ణుడు ఇలా ఆలోచించాడు: 'అయ్యో! యదువులకు రెండు వైపులా గొప్ప కష్టం వచ్చేసింది.'

యవనోఽయం నిరున్ధేఽస్మానద్య తావన్మహాబలః। మాగధోఽప్యద్య వా శ్వో వా పరశ్వో వాగమిష్యతి

ఈ యవనుడు ఎంతో బలవంతుడు, ఈ రోజు మనలను ముట్టడిస్తున్నాడు; మగధరాజు ఈ రోజు, రేపు లేదా ఎల్లుండి రానున్నాడు.

ఆవయోః యుధ్యతోరస్య యద్యాగన్తా జరాసుతః। బన్ధూన్హనిష్యత్యథ వా నేష్యతే స్వపురం బలీ

మనిద్దరం యుద్ధంలో ఉండగా, జరాసంధుడు వస్తే, అతడు మన బంధువులను చంపుతాడో, లేక తన పట్టణానికి బలవంతంగా తీసుకుపోతాడో చేస్తాడు.

తస్మాదద్య విధాస్యామో దుర్గం ద్విపదదుర్గమమ్। తత్ర జ్ఞాతీన్సమాధాయ యవనం ఘాతయామహే

అందువల్ల, ఈ రోజు మనం మానవులకు చేరలేని గఢాన్ని నిర్మిద్దాం; అక్కడ మన బంధువులను ఉంచి, యవనుడిని సంహరిద్దాం.

ఇతి సమ్మన్త్ర్య భగవాన్దుర్గం ద్వాదశయోజనమ్। అన్తఃసముద్రే నగరం కృత్స్నాద్భుతమచీకరత్

ఇలా ఆలోచించి, భగవంతుడు సముద్రం మధ్యలో పన్నెండు యోజనాల వెడల్పుతో ఒక అద్భుతమైన కోటను, మహానగరాన్ని నిర్మించాడు.