శ్రీమద్భాగవతపురాణమ్

అక్షౌహిణీభిః సఙ్ఖ్యాతం భటాశ్వరథకుఞ్జరైః। మాగధస్తు న హన్తవ్యో భూయః కర్తా బలోద్యమమ్

అక్షౌహిణి సైన్యాలలో ఉన్న యోధులు, గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులు నాశనం చేయాలి. కానీ మగధరాజును చంపకూడదు, ఎందుకంటే అతడు మళ్లీ సైన్యాన్ని కూడబెట్టగలడు.

ఏతదర్థోఽవతారోఽయం భూభారహరణాయ మే। సంరక్షణాయ సాధూనాం కృతోఽన్యేషాం వధాయ చ

ఈ అవతారానికి ఇదే ఉద్దేశ్యం — భూమి భారాన్ని తగ్గించడం, సద్జనులను రక్షించడం, దుష్టులను నశింపజేయడం.

అన్యోఽపి ధర్మరక్షాయై దేహః సంభ్రియతే మయా। విరామాయాప్యధర్మస్య కాలే ప్రభవతః క్వచిత్

ధర్మాన్ని కాపాడటానికి నేను మరో రూపాన్ని కూడా ధరిస్తాను. ఎప్పుడైతే అధర్మం పెరుగుతుందో, దాన్ని నిలిపివేయడానికి కూడా అవతరిస్తాను.

ఏవం ధ్యాయతి గోవిన్ద ఆకాశాత్సూర్యవర్చసౌ। రథావుపస్థితౌ సద్యః ససూతౌ సపరిచ్ఛదౌ

ఈ విధంగా గోవిందుడు ధ్యానం చేస్తుండగా, ఆకాశంలో నుంచి సూర్యుడిలా ప్రకాశించే రెండు రథాలు, సారథులతో, అన్ని సామగ్రితో సహా అకస్మాత్తుగా ప్రత్యక్షమయ్యాయి.

ఆయుధాని చ దివ్యాని పురాణాని యదృచ్ఛయా। దృష్ట్వా తాని హృషీకేశః సఙ్కర్షణమథాబ్రవీత్

అప్పుడు పురాతనమైన దివ్యాయుధాలు కూడా అనుకోకుండా ప్రత్యక్షమయ్యాయి. వాటిని చూసి హృషీకేశుడు సంకర్షణునితో మాట్లాడాడు.

పశ్యార్య వ్యసనం ప్రాప్తం యదూనాం త్వావతాం ప్రభో। ఏష తే రథ ఆయాతో దయితాన్యాయుధాని చ

ఆర్యా, యదువంశీయులకు వచ్చిన ఈ విపత్తును చూడండి. భూమిపై అవతరించిన ప్రభూ, మీ రథం, మీకు ప్రియమైన ఆయుధాలు ఇవిగో వచ్చాయి.

ఏతదర్థం హి నౌ జన్మ సాధూనామీశ శర్మకృత్। త్రయోవింశత్యనీకాఖ్యం భూమేర్భారమపాకురు

ప్రభూ, సద్గుణులు సుఖంగా ఉండేందుకు మేము జన్మించిందీ ఇదే కారణంగా. భూమిని భారంగా చేసిన ఇరవైమూడు సైన్యాలను తొలగించండి.

ఏవం సమ్మన్త్ర్య దాశార్హౌ దంశితౌ రథినౌ పురాత్। నిర్జగ్మతుః స్వాయుధాఢ్య బలేనాల్పీయసా వృతౌ

ఇలా పరస్పరం చర్చించుకున్న తరువాత, దశార్హుని ఇద్దరు కుమారులు, పూర్వం నుండే యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఆయుధాలతో, తక్కువ బలంతో కూడిన సైన్యంతో బయలుదేరారు.

శఙ్ఖం దధ్మౌ వినిర్గత్య హరిర్దారుకసారథిః। తతోఽభూత్పరసైన్యానాం హృది విత్రాసవేపథుః

హరి, దారుకుడు సారథిగా ఉండగా, బయటకు వచ్చి శంఖాన్ని ఊదాడు. వెంటనే శత్రు సైనికుల హృదయాల్లో భయంతో వణుకు పుట్టింది.

తావాహ మాగధో వీక్ష్య హే కృష్ణ పురుషాధమ। న త్వయా యోద్ధుమిచ్ఛామి బాలేనైకేన లజ్జయా । గుప్తేన హి త్వయా మన్ద న యోత్స్యే యాహి బన్ధుహన్

వారిని చూసి మగధరాజు ఇలా అన్నాడు: 'కృష్ణా, నీవు చిన్నవాడవు, నీతో యుద్ధం చేయడం నాకు సిగ్గుగా ఉంది. మరొకరిని దాక్కుని నాతో యుద్ధం చేయాలని ప్రయత్నించవద్దు. బంధువులను సంహరించేవాడా, నేను నీతో యుద్ధం చేయను, వెళ్ళిపో.'

తవ రామ యది శ్రద్ధా యుధ్యస్వ ధైర్యముద్వహ। హిత్వా వా మచ్ఛరైశ్ఛిన్నం దేహం స్వర్యాహి మాం జహి

'రామా, నీకు ధైర్యం ఉంటే యుద్ధం చేయి. నా బాణాలతో నీ శరీరాన్ని వదిలి స్వర్గానికి వెళ్ళు లేదా నన్ను సంహరించు.'

శ్రీభగవానువాచ। న వై శూరా వికత్థన్తే దర్శయన్త్యేవ పౌరుషమ్। న గృహ్ణీమో వచో రాజన్నాతురస్య ముమూర్షతః

శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: 'వీరులు ఎప్పుడూ గొప్పగా మాట్లాడరు, వారు తమ శౌర్యాన్ని చూపిస్తారు. మరణానికి దగ్గరగా ఉన్న వాడి మాటలు మేము పట్టించుకోము, రాజా.'

శ్రీశుక ఉవాచ। జరాసుతస్తావభిసృత్య మాధవౌ మహాబలౌఘేన బలీయసాఽఽవృణోత్। ససైన్యయానధ్వజవాజిసారథీ సూర్యానలౌ వాయురివాభ్రరేణుభిః

శ్రీశుకుడు ఇలా అన్నాడు: 'జరాసంధుడు మహా బలమైన సైన్యంతో మాధవులను చుట్టుముట్టి, రథాలు, ఏనుగులు, కుదిరాళ్లు, జెండాలతో వారిని మేఘాల ధూళితో సూర్యుడు, అగ్ని ఎలా ఆవరించబడతారో అలా ముట్టడించాడు.'

సుపర్ణతాలధ్వజచిహ్నితౌ రథావ్। అలక్షయన్త్యో హరిరామయోర్మృధే। స్త్రియః పురాట్టాలకహర్మ్యగోపురం। సమాశ్రితాః సమ్ముముహుః శుచార్దితః

గరుడ, తాళపత్ర ధ్వజాలతో అలంకరించిన హరి, రాముల రథాలను యుద్ధంలో చూసిన మహిళలు పాత కోటలు, భవనాలు, గోపురాల్లో ఆశ్రయం తీసుకొని, దుఃఖంతో, అయోమయంతో మునిగిపోయారు.

హరిః పరానీకపయోముచాం ముహుః శిలీముఖాత్యుల్బణవర్షపీడితమ్। స్వసైన్యమాలోక్య సురాసురార్చితం వ్యస్ఫూర్జయచ్ఛార్ఙ్గశరాసనోత్తమమ్

హరి తన సొంత సైన్యాన్ని, దేవతలు, దానవులు పూజించే దానిని, శత్రు సైన్యం నుండి భయంకరమైన బాణ వర్షంతో బాధపడుతున్నదాన్ని చూసి, తన శారంగ ధనుస్సును గర్జనతో మ్రోగించాడు.

గృహ్ణన్నిశఙ్గాదథ సన్దధచ్ఛరాన్। వికృష్య ముఞ్చన్శితబాణపూగాన్। నిఘ్నన్రథాన్కుఞ్జరవాజిపత్తీన్। నిరన్తరం యద్వదలాతచక్రమ్

తర్వాత, తన కవరులోంచి బాణాలను తీసి, వాటిని ధనుస్సుకు పెట్టి, పదేపదే పదునైన బాణాల వర్షాన్ని వదిలాడు. రథాలు, ఏనుగులు, కుదిరాళ్లు, కాలాళ్ల సైనికులను చంపుతూ, తన చేతిలో చక్రాన్ని ఎప్పుడూ విడవలేదు.

నిర్భిన్నకుమ్భాః కరిణో నిపేతురనేకశోఽశ్వాః శరవృక్ణకన్ధరాః। రథా హతాశ్వధ్వజసూతనాయకాః పదాయతశ్ఛిన్నభుజోరుకన్ధరాః

పగిలిన దంతాలతో ఎన్నో ఏనుగులు పడిపోయాయి. బాణాలతో మెడలు తెగిన గుర్రాలు కూలిపోయాయి. రథాలు, వాటి గుర్రాలు, జెండాలు, సారథులు, నాయకులు చనిపోవడంతో నేలపై పడి ఉన్నాయి. కాలాళ్ల సైనికులు చేతులు, తొడలు, మెడలు తెగిపడి చనిపోయారు.

సఞ్ఛిద్యమానద్విపదేభవాజినామఙ్గప్రసూతాః శతశోఽసృగాపగాః। భుజాహయః పూరుషశీర్షకచ్ఛపా హతద్విపద్వీపహయ గ్రహాకులాః

ఏనుగులు, గుర్రాలు, మనుషుల అవయవాలు తెగిపోవడంతో, వందలాది రక్త ప్రవాహాలు ఏర్పడ్డాయి. వాటిలో చేతులు, గుర్రాల తలలు, మానవ తలలు, తాబేలుల్లాంటి శరీరాలు, చనిపోయిన ఏనుగులు, గుర్రాలు, యోధుల శవాలు నిండిపోయాయి.

కరోరుమీనా నరకేశశైవలా ధనుస్తరఙ్గాయుధగుల్మసఙ్కులాః। అచ్ఛూరికావర్తభయానకా మహా మణిప్రవేకాభరణాశ్మశర్కరాః

ఆ రక్తనదులకు చేతుల వలె అలలు, మానవ జుట్టు తీరుపచ్చలుగా, ధనుస్సులు తరంగాలుగా, ఆయుధాల గుంపులతో నిండిపోయాయి. తిరుగుతున్న కత్తులతో భయంకరమైన వలయాలు ఏర్పడ్డాయి. వాటిలో మణులు, ముత్యాలు, ఆభరణాలు, రాళ్లు మెరిసిపోతున్నాయి.

ప్రవర్తితా భీరుభయావహా మృధే మనస్వినాం హర్షకరీః పరస్పరమ్। వినిఘ్నతారీన్ముషలేన దుర్మదాన్సఙ్కర్షణేనాపరీమేయతేజసా

ఆ యుద్ధంలో, అపారమైన తేజస్సుతో కూడిన సంకర్షణుడు, తన గదతో అహంకారంగా ఉన్న శత్రువులను సంహరించాడు. ధైర్యవంతులకు ఆనందాన్ని, భయపడే వారికి భయాన్ని కలిగించాడు. యోధులు పరస్పరం నాశనం చేసుకున్నారు.

బలం తదఙ్గార్ణవదుర్గభైరవం దురన్తపారం మగధేన్ద్ర పాలితమ్। క్షయం ప్రణీతం వసుదేవపుత్రయోర్విక్రీడితం తజ్జగదీశయోః పరమ్

మగధరాజు కాపాడుతున్న, అగ్నిసముద్రంలా విస్తరించి, భయంకరంగా ఉన్న ఆ సైన్యాన్ని, వసుదేవుని కుమారులు, జగత్తుకు అధిపతులైన వారు, సులభంగా నాశనం చేశారు.

స్థిత్యుద్భవాన్తం భువనత్రయస్య యః। సమీహితేఽనన్తగుణః స్వలీలయా। న తస్య చిత్రం పరపక్షనిగ్రహస్। తథాపి మర్త్యానువిధస్య వర్ణ్యతే

తన లీలతో మూడు లోకాల సృష్టి, స్థితి, లయాలను చేసే, అనంతగుణ సంపన్నుడైన ఆయన శత్రువులను జయించడం ఆశ్చర్యం కాదు. అయినా మానవుల కోసం ఇది వివరించబడుతోంది.

జగ్రాహ విరథం రామో జరాసన్ధం మహాబలమ్। హతానీకావశిష్టాసుం సింహః సింహమివౌజసా

రాముడు, మహాబలుడు అయినా, రథం లేకుండా, సైన్యం నశించిన తరువాత, జరాసంధుడిని సింహం మరొక సింహాన్ని ఎలా పట్టుకుంటుందో అలా బలంతో పట్టుకున్నాడు.

బధ్యమానం హతారాతిం పాశైర్వారుణమానుషైః। వారయామాస గోవిన్దస్తేన కార్యచికీర్షయా

శత్రువులను సంహరించిన తరువాత, మానవులు మరియు వరుణుని బంధనాలతో బంధించబోతున్న అతనిని, ఒక కార్యాన్ని సాధించాలనే ఉద్దేశంతో గోవిందుడు ఆపాడు.

సా ముక్తో లోకనాథాభ్యాం వ్రీడితో వీరసమ్మతః। తపసే కృతసఙ్కల్పో వారితః పథి రాజభిః

లోకనాథులిద్దరుచేత విముక్తుడై, వీరులందరిచే గౌరవింపబడిన వాడు సిగ్గుపడుతూ, తపస్సు చేయాలని సంకల్పించి, రాజులు మార్గమధ్యంలో అతడిని ఆపారు.

వాక్యైః పవిత్రార్థపదైర్నయనైః ప్రాకృతైరపి। స్వకర్మబన్ధప్రాప్తోఽయం యదుభిస్తే పరాభవః

పవిత్రమైన అర్థమున్న మాటలతో, సాధారణ దృష్టులతో కూడిన యదువులు, అతని స్వకర్మఫలితంగా ఈ పరాభవాన్ని కలిగించారు.

హతేషు సర్వానీకేషు నృపో బార్హద్రథస్తదా। ఉపేక్షితో భగవతా మగధాన్దుర్మనా యయౌ

అప్పుడు బర్హద్రథ వంశానికి చెందిన రాజు, తన సైన్యమంతా నశించిన తరువాత, భగవంతునిచే నిర్లక్ష్యించబడి, మనసులో బాధతో మగధానికి వెళ్లిపోయాడు.

ముకున్దోఽప్యక్షతబలో నిస్తీర్ణారిబలార్ణవః। వికీర్యమాణః కుసుమైస్త్రీదశైరనుమోదితః

ముకుందుడు, తన బలాన్ని ఏమాత్రం కోల్పోకుండా, శత్రు సైన్యాల సముద్రాన్ని దాటి, దేవతలచే పుష్పవర్షంతో సత్కరింపబడి, వారు స్తుతించగా ముందుకు సాగాడు.

మాథురైరుపసఙ్గమ్య విజ్వరైర్ముదితాత్మభిః। ఉపగీయమానవిజయః సూతమాగధబన్దిభిః

మధురావాసులు, బాధలేమి, ఆనందభరిత హృదయాలతో ఆయనను కలిసారు; రథసారథులు, మాగధులు, గాయకులు ఆయన విజయాన్ని పాడారు.