దైవాద్ ధాటీ వ్రజేద్గ్రామే పలాయేద్గర్భిణీ కథమ్ । శుకవత్ నివసేత్ గర్భః తం కుక్షేః కథముత్సృజేత్
'దురదృష్టవశాత్తు గ్రామానికి వసూలుదారు వస్తే, గర్భవతి అయిన నేను ఎలా తప్పించుకుంటాను? గర్భం లోపల కాకి లాగా ఉంటే, దాన్ని పొట్టలోంచి ఎలా బయటకు తీస్తాను?'
తిర్యక్ చేదాగతో గర్భః తదా మే మరణం భవేత్ । ప్రసూతౌ దారుణం దుఃఖం సుకుమారీ కథం సహే
'గర్భం అడ్డంగా వస్తే నేను చనిపోతాను; ప్రసవంలో తీవ్రమైన బాధ ఉంటుంది — నేను ఇంత బలహీనంగా ఉండి దాన్ని ఎలా భరిస్తాను?'
మన్దాయాం మయి సర్వస్వం ననాన్దా సంహరేత్ తదా । సత్యశౌచాదినియమో దురారాధ్యః స దృశ్యతే
'నేను మందంగా ఉంటే, నా సహభార్యా అన్నిటినీ తీసుకుపోతుంది; నిజాయితీ, పవిత్రత వంటి నియమాలు పాటించడం చాలా కష్టం అనిపిస్తోంది.'
లాలనే పాలనే దుఃఖం ప్రసూతాయాశ్చ వర్తతే । వన్ధ్యా వా విధవా నారీ సుఖినీ చేతి మే మతిః
'పిల్లను పెంచడంలో, చూసుకోవడంలో బాధ ఉంది; ప్రసవమైన మహిళకూ బాధే. నా అభిప్రాయం ప్రకారం, వంధ్య లేదా విధవ మహిళే సుఖంగా ఉంటుంది.'
ఏవం కుతర్కయోగేన తత్ఫలం నైవ భక్షితమ్ । పత్యా పృష్టం ఫలం భుక్తం భుక్తం చేతి తయేరితమ్
ఇలా తప్పుడు ఆలోచనలతో ఆ పండును తినలేదు; భర్త అడిగినప్పుడు, 'నేను తిన్నాను, తిన్నాను' అని చెప్పింది.
ఏకదా భగినీ తస్యాః తద్గృహః స్వేచ్ఛయాఽఽగతా । తదగ్రే కథితం సర్వం చిన్తేయం మహతీ హి మే
ఒకసారి, ఆమె చెల్లెలు తన ఇష్టానుసారం ఇంటికి వచ్చింది. ఆమె ముందు అన్నీ చెప్పింది: 'నాకు చాలా ఆందోళనగా ఉంది.'
దుర్బలా తేన దుఃఖేన హ్యనుజే కరవాణి కిమ్ । సాబ్రవీత్ మమ గర్భోస్తి తం దాస్యామి ప్రసూతితః
'ఈ బాధతో నేను బలహీనంగా ఉన్నాను, చెల్లి, నేను ఏమి చేయాలి?' అప్పుడు ఆమె, 'నాకు గర్భం ఉంది; పుట్టిన తర్వాత ఆ బిడ్డను నీకు ఇస్తాను' అని చెప్పింది.
తావత్కాలం సగర్భేవ గుప్తా తిష్ఠ గృహే సుఖమ్ । విత్తం త్వం మత్పతేర్యచ్ఛ స తే దాస్యతి బాలకమ్
'అంతవరకు, నువ్వు గర్భవతిలా నటిస్తూ ఇంట్లో సుఖంగా ఉండు; నా భర్తకు కొంత డబ్బు ఇస్తే, అతడు నీకు ఆ బిడ్డను ఇస్తాడు.'
షణ్మాసికో మృతో బాల ఇతి లోకో వదిష్యతి । తం బాలం పోషయిష్యామి నిత్యమాగత్య తే గృహే
'ఆరు నెలలకే ఆ బిడ్డ చనిపోయాడని జనాలు అంటారు; నేను ప్రతిరోజూ నీ ఇంటికి వచ్చి ఆ బిడ్డను పెంచుతాను.'
ఫలమర్పయ ధేన్వై త్వం పరీక్షార్థం తు సామ్ప్రతమ్ । తత్ తద్ ఆచరితం సర్వం తథైవ స్త్రీస్వభావతః
'ఇప్పుడు పరీక్ష కోసం ఆ పండును ఆవుకు ఇవ్వు; ఇవన్నీ ఇలానే జరిగాయి, ఇది స్త్రీల స్వభావమే.'
అథ కాలేన సా నారీ ప్రసూతా బాలకం తదా । ఆనీయ జనకో బాలం రహస్యే ధున్ధులీం దదౌ
తర్వాత, కాలక్రమంలో ఆ మహిళ కుమారుడిని ప్రసవించింది. తండ్రి ఆ బిడ్డను తీసుకుని రహస్యంగా ధుంధులికి ఇచ్చాడు.
తయా చ కథితం భర్త్రే ప్రసూతః సుఖమర్భకః । లోకస్య సుఖముత్పన్నం ఆత్మదేవ ప్రజోదయాత్
ఆమె తన భర్తకు చెప్పింది: 'కుమారుడు ఆరోగ్యంగా పుట్టాడు; అందరికీ ఆనందం కలిగింది, ఆత్మదేవునికి కుమారుడు పుట్టాడు.'
దదౌ దానం ద్విజాతిభ్యో జాతకర్మ విధాయ చ । గీతవాదిత్రఘోషోఽభూత్ తద్ద్వారం మంగలం బహు
అతడు బ్రాహ్మణులకు దానం ఇచ్చి, జాతకర్మను నిర్వహించాడు; ఇంటి ముందు పాటలు, వాద్యాల శుభధ్వని వినిపించింది.
భర్తురగ్రేఽబ్రవీత్ వాక్యం స్తన్యం నాస్తి కుచే మమ । అన్యస్తన్యేన నిర్దుగ్ధా కథం పుష్ణామి బాలకమ్
భర్త మనవంటి ముందే ఆమె ఇలా చెప్పింది: 'నా వక్షస్సులో పాలే లేదు; ఇంకొకరు పాలు పీల్చేసారు, నేను ఈ బిడ్డను ఎలా పోషించగలను?'
మత్స్వసుశ్చ ప్రసూతాయా మృతో బాలస్తు వర్తతే । తామాకార్య గృహే రక్ష సా తేఽర్భం పోషయిష్యతి
అయితే, నా సహోదరి పుట్టిన బిడ్డ మరణించాడు. ఆమెను ఇక్కడికి తీసుకొచ్చి ఇంట్లో ఉంచు. ఆమె నీ బిడ్డను పోషిస్తుంది.
పతినా తత్కృతం సర్వం పుత్రరక్షణహేతవే । పుత్రస్య ధున్ధుకారీతి నామ మాత్రా ప్రతిష్ఠితన్
పిల్లను కాపాడేందుకు భర్త ఇదంతా చేసాడు. తల్లి ఆ బిడ్డకు 'ధుంధుకారి' అనే పేరు పెట్టింది.
త్రిమాసే నిర్గతే చాథ సా ధేనుః సుషువేఽర్భకమ్ । సర్వాంగసున్దరం దివ్యం నిర్మలం కనకప్రభమ్
మూడు నెలలు గడిచిన తర్వాత ఆ ఆవు ఒక బిడ్డను కనింది. ఆ బిడ్డ అన్ని అవయవాలు అందంగా, పవిత్రంగా, బంగారం లా మెరిసిపోతూ పుట్టాడు.
దృష్ట్వా ప్రసన్నో విప్రస్తు సంస్కారాన్ స్వయమాదధే । మత్వాఽఽశ్చర్యం జనాః సర్వే దిదృక్షార్థం సమాగతాః
ఇది చూసి ఆనందంతో ఆ బ్రాహ్మణుడు స్వయంగా శాంతిపనులు చేశాడు. ఇది అద్భుతమని భావించి, అందరూ చూడాలని అక్కడికి వచ్చారు.
భాగ్యోదయోఽధునా జాత ఆత్మదేవస్య పశ్యత । ధేన్వా బాలః ప్రసూతస్తు దేవరూపీతి కౌతుకమ్
ఇప్పుడు ఆత్మదేవునికి అదృష్టం కలిగింది చూడండి! ఆవు నుండి ఒక బిడ్డ పుట్టాడు. ఆ బిడ్డ దేవత స్వరూపంతో ఉండటం అద్భుతం.
న జ్ఞాతం తద్రహస్యం తు కేనాపి విధియోగతః । గోకర్ణం తం సుతం దృష్ట్వా గోకర్ణం నామ చాకరోత్
దురదృష్టవశాత్తు ఆ రహస్యాన్ని ఎవ్వరూ తెలుసుకోలేదు. ఆ బిడ్డకు ఆవు చెవులు ఉండటం చూసి, అతనికి 'గోకర్ణుడు' అని పేరు పెట్టారు.
కియత్కాలేన తౌ జాతౌ తరుణౌ తనయావుభౌ । గోకర్ణః పణ్డితో జ్ఞానీ ధున్ధుకారీ మహాఖలః
కొంత కాలంలో ఆ ఇద్దరు కుమారులు యవ్వనానికి చేరుకున్నారు. గోకర్ణుడు విద్యావంతుడు, జ్ఞానవంతుడు అయ్యాడు. ధుంధుకారి మాత్రం చాలా దుష్టుడు అయ్యాడు.
స్నానశౌచక్రియాహీనో దుర్భక్షీ క్రోధవర్జితః । దుష్పరిగ్రహకర్తా చ శవహస్తేన భోజనమ్
అతను స్నానం, శుచిత్వం చేయడు; తినకూడని పదార్థాలు తింటాడు; కోపం లేని వాడు; తప్పు సంపాదనలు చేస్తాడు; మృతదేహాలు తాకిన చేతులతో భోజనం చేస్తాడు.
చౌరః సర్వజనద్వేషీ పరవేశ్మప్రదీపకః । లాలనాయార్భకాన్ ధృత్వా సద్యః కూపే న్యపాతయత్
అతను దొంగ, అందరికీ ద్వేషపాత్రుడు, ఇతరుల ఇళ్లకు నిప్పు పెడతాడు; ఆడుకుంటూ పిల్లలను పట్టుకుని వెంటనే బావిలో పడేస్తాడు.
హింసకః శస్త్రధారీ చ దీనాన్ధానాం ప్రపీడకః । చాణ్డాలాభిరతో నిత్యం పాశహస్తః శ్వసంగతః
అతను హింసకుడు, ఆయుధాలు ధరించేవాడు, పేదవాళ్లను, అంధులను బాధించేవాడు; ఎప్పుడూ చండాలులతో తిరుగుతాడు; చేతిలో కట్టుతో, కుక్కలతో కలసి ఉంటాడు.
తేన వేశ్యాకుసంగేన పిత్ర్యం విత్తం తు నాశితమ్ । ఏకదా పితరౌ తాడ్య పాత్రాణి స్వయమాహరత్
వేశ్యలతో తిరుగుతూ, తన తండ్రి సంపాదించిన ధనం నాశనం చేశాడు. ఒకసారి తల్లిదండ్రులను కొట్టి, వారి పాత్రలను తానే తీసుకెళ్లాడు.
తత్పితా కృపణః ప్రోచ్చైః ధనహీనో రురోద హ । వధ్యతవం తు సమీచీనం కుపుత్రో దుఃఖదాయకః
తన తండ్రి దరిద్రుడై, బాధతో గొప్పగా ఏడ్చాడు: 'ఇలాంటి దుష్టుడు, బాధ కలిగించే కుమారుడు చావడానికి అర్హుడు' అని అన్నాడు.
క్వ తిష్ఠామి క్వ గచ్ఛామి కో మే దుఃఖం వ్యపోహయేత్ । ప్రాణాన్ త్యజామి దుఃఖేన హా కష్టం మమ సంస్థితమ్
'ఎక్కడ ఉండాలి, ఎక్కడికి పోవాలి, నా బాధను ఎవరు తీర్చుతారు? ఈ కష్టంలో ప్రాణాలు విడిచిపెడతాను. హాయ్! నా స్థితి ఎంత దురదృష్టకరం!'
తదానీం తు సమాగత్య గోకర్ణో జ్ఞానసంయుతః । బోధయామాస జనకం వైరాగ్యం పరిదర్శయన్
అప్పుడు జ్ఞానంతో నిండిన గోకర్ణుడు వచ్చి, తన తండ్రికి వైరాగ్య మార్గాన్ని చూపిస్తూ బోధించాడు.
అసారః ఖలు సంసారో దుఃఖరూపీ విమోహకః । సుతః కస్య ధనం కస్య స్నేహవాన్ జ్వలతేఽనిశమ్
ఈ లోకం అసారమైనది, బాధతో నిండినది, మాయలో పడేలా చేస్తుంది. ఎవరి కొడుకు ఎవరిది, ఎవరి ధనం ఎవరిది, ఎవరి ప్రేమ నిజంగా ఎప్పుడూ ఉంటుంది?
న చేన్ద్రస్య సుఖం కించిత్ న సుఖం చక్రవర్తినః । సుఖమస్తి విరక్తస్య మునేః ఏకాన్తజీవినః
ఇంద్రుడికైనా, చక్రవర్తికైనా నిజమైన ఆనందం లేదు. నిజమైన ఆనందం వైరాగ్యంతో, ఒంటరిగా జీవించే మునికి మాత్రమే ఉంటుంది.