శ్రీమద్భాగవతపురాణమ్

సత్త్వం రజస్తమ ఇతి భజతే నిర్గుణో గుణాన్। క్రీడన్నతీతోఽపి గుణైః సృజత్యవన్హన్త్యజః

ఆయన స్వభావానికి అతీతుడైనా, సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనే లక్షణాలను ధరించి, ఆ లక్షణాలతో ఆడుకుంటూ, సృష్టి, స్థితి, లయలను చేస్తాడు. అయినా ఆయనకు జననం లేదు.

యథా భ్రమరికాదృష్ట్యా భ్రామ్యతీవ మహీయతే। చిత్తే కర్తరి తత్రాత్మా కర్తేవాహంధియా స్మృతః

తేనెటీగ చూపుతో ఏదైనా తిరుగుతున్నట్లు, కలవరపడుతున్నట్లు అనిపించడంలా, మనస్సులో 'నేనే చేయువాడిని' అనే భావంతో ఆత్మను కర్తగా భావిస్తారు.

యువయోరేవ నైవాయమాత్మజో భగవాన్హరిః। సర్వేషామాత్మజో హ్యాత్మా పితా మాతా స ఈశ్వరః

భాగ్యశాలులారా, ఈ భగవంతుడు మీ కుమారుడే కాదు. ఆయన అందరికీ కుమారుడు, ఆత్మ, తండ్రి, తల్లి, పరిపాలకుడు కూడా.

దృష్టం శ్రుతం భూతభవద్భవిష్యత్। స్థాస్నుశ్చరిష్ణుర్మహదల్పకం చ। వినాచ్యుతాద్వస్తుతరాం న వాచ్యం। స ఏవ సర్వం పరమాత్మభూతః

ఏది కనబడితే, వినబడితే, గతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు, స్థిరమైనది, కదిలేది, పెద్దది, చిన్నది — ఇవన్నీ అచ్యుతుని నిజమైన స్వరూపాన్ని తప్ప మరొకటి కాదు. ఆయనే సర్వం, పరమాత్మ.

ఏవం నిశా సా బ్రువతోర్వ్యతీతా నన్దస్య కృష్ణానుచరస్య రాజన్। గోప్యః సముత్థాయ నిరూప్య దీపాన్వాస్తూన్సమభ్యర్చ్య దౌధీన్యమన్థున్

ఇలా వారు మాట్లాడుకుంటుండగా ఆ రాత్రి గడిచిపోయింది. నందుడు, కృష్ణుని అనుచరుడు, రాజా! ఆ సమయంలో గోపికలు లేచి, దీపాలు పరిశీలించి, ఇంటి దేవతలను పూజించి, పెరుగు మథించడం మొదలుపెట్టారు.

తా దీపదీప్తైర్మణిభిర్విరేజూ రజ్జూర్వికర్షద్భుజకఙ్కణస్రజః। చలన్నితమ్బస్తనహారకుణ్డల త్విషత్కపోలారుణకుఙ్కుమాననాః

వారు చేతుల్లో కంకణాలు, మెడలో హారాలు ధరించి, తాడులు లాగుతూ మెరిసిపోతున్నారు. వారి నడుము, వక్షోజాలు, హారాలు, కుండలాలు ఊగుతూ, చెక్కలు మెరిసిపోతూ, ముఖాలు అరుణ కుంకుమతో అలంకరించబడి ఉన్నాయి.

ఉద్గాయతీనామరవిన్దలోచనం వ్రజాఙ్గనానాం దివమస్పృశద్ధ్వనిః। దధ్నశ్చ నిర్మన్థనశబ్దమిశ్రితో నిరస్యతే యేన దిశామమఙ్గలమ్

వ్రజ గోపికలు కమలనేత్రుడి గుణాలను పాడుతూ ఉన్నారు. వారి గానం ఆకాశాన్ని తాకినట్లు అనిపించింది. పెరుగు మథించే శబ్దంతో కలిసిపోయి, ఆ గానం దిశల్లోని దుష్ఫలితాలను తొలగించింది.

భగవత్యుదితే సూర్యే నన్దద్వారి వ్రజౌకసః। దృష్ట్వా రథం శాతకౌమ్భం కస్యాయమితి చాబ్రువన్

భగవంతుడు ఉదయించగా, సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు, నందుని ఇంటి వద్ద వ్రజవాసులు ఒక బంగారు రథాన్ని చూసి, 'ఇది ఎవరిది?' అని ఆశ్చర్యపడ్డారు.

అక్రూర ఆగతః కిం వా యః కంసస్యార్థసాధకః। యేన నీతో మధుపురీం కృష్ణః కమలలోచనః

అక్రూరుడు వచ్చాడా? లేక కంసుని పనిని నెరవేర్చే మరెవరైనా వచ్చారా? ఎవరి వలన కమలనేత్రుడు కృష్ణుడు మధురకు తీసుకెళ్లబడ్డాడో?

కిం సాధయిష్యత్యస్మాభిర్భర్తుః ప్రీతస్య నిష్కృతిమ్। తతః స్త్రీణాం వదన్తీనాముద్ధవోఽగాత్కృతాహ్నికః

మన ప్రభువు ఆనందానికి, ఆయనకు మనం చేసిన అపరాధానికి ఏ ప్రాయశ్చిత్తం చేయగలుగుతాడు? అప్పుడు ఆ స్త్రీలు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, ఉదయపు కర్మలు ముగించుకుని ఉద్ధవుడు అక్కడికి వచ్చాడు.

ఉద్ధవగోపీసంవాదః; భ్రమరగీతమ్; ఉద్ధవస్య మథురాగమనంచ - అథ సప్తచత్వారింశోఽధ్యాయః 10.47 శ్రీశుక ఉవాచ తం వీక్ష్య కృషానుచరం వ్రజస్త్రియః ప్రలమ్బబాహుం నవకఞ్జలోచనమ్। పీతామ్బరం పుష్కరమాలినం లసన్ ముఖారవిన్దం పరిమృష్టకుణ్డలమ్ ॥౧ సువిస్మితాః కోఽయమపీవ్యదర్శనః కుతశ్చ కస్యాచ్యుతవేషభూషణః। ఇతి స్మ సర్వాః పరివవ్రురుత్సుకాస్ తముత్తమఃశ్లోకపదామ్బుజాశ్రయమ్ ॥౨ తం ప్రశ్రయేణావనతాః సుసత్కృతం సవ్రీడహాసేక్షణసూనృతాదిభిః। రహస్యపృచ్ఛన్నుపవిష్టమాసనే విజ్ఞాయ సన్దేశహరం రమాపతేః

జానీమస్త్వాం యదుపతేః పార్షదం సముపాగతమ్। భర్త్రేహ ప్రేషితః పిత్రోర్భవాన్ప్రియచికీర్షయా

మేము తెలుసు, నీవు యదువంశాధిపతి సేవకుడవని. మా ప్రభువు తల్లిదండ్రులకు ఆనందం కలిగించేందుకు నిన్ను ఇక్కడికి పంపించాడు.

అన్యథా గోవ్రజే తస్య స్మరణీయం న చక్ష్మహే। స్నేహానుబన్ధో బన్ధూనాం మునేరపి సుదుస్త్యజః

ఇంకా, వ్రజలో ఆయనను గుర్తు చేసుకోవడానికి మేము మరే కారణం ఊహించలేము. బంధువుల మధ్య ప్రేమ బంధం మునులకు కూడా విడిచిపెట్టలేనిది.

అన్యేష్వర్థకృతా మైత్రీ యావదర్థవిడమ్బనమ్। పుమ్భిః స్త్రీషు కృతా యద్వత్సుమనఃస్వివ షట్పదైః

ఇతరులతో స్నేహం ఏదో అవసరం కోసం మాత్రమే ఉంటుంది. ఆ అవసరం ముగిసిన తర్వాత అది పోతుంది. పురుషులు స్త్రీలతో చేసే స్నేహం, తేనెటీగలు పువ్వులతో చేసే సంబంధంలాంటిది.

నిఃస్వం త్యజన్తి గణికా అకల్పం నృపతిం ప్రజాః। అధీతవిద్యా ఆచార్యమృత్విజో దత్తదక్షిణమ్

దరిద్రుడిని వేశ్యలు వదిలిపెడతారు; శక్తిలేని రాజును ప్రజలు పట్టించుకోరు; విద్య నేర్చుకున్న తర్వాత శిష్యులు గురువును విడిచిపోతారు; దక్షిణా తీసుకున్న యాజులు కూడా వెళ్లిపోతారు.

ఖగా వీతఫలం వృక్షం భుక్త్వా చాతిథయో గృహమ్। దగ్ధం మృగాస్తథారణ్యం జారా భుక్త్వా రతాం స్త్రియమ్

ఫలాలు లేని చెట్టును పక్షులు వదిలిపోతాయి; భోజనం చేసిన అతిథులు ఇంటిని విడిచిపోతారు; కాలిన అడవిని జింకలు వదిలిపోతాయి; అనుభవించిన తరువాత ప్రియుడు స్త్రీని విడిచిపోతాడు.

ఇతి గోప్యో హి గోవిన్దే గతవాక్కాయమానసాః। కృష్ణదూతే సమాయాతే ఉద్ధవే త్యక్తలౌకికాః

ఇలా, గోవిందుడిలో మాట, దేహం, మనస్సు లీనమైన గోపికలు, కృష్ణుని దూత అయిన ఉద్వవుడు వచ్చినప్పుడు, లోక సంబంధాలన్నీ వదిలిపెట్టారు.

గాయన్త్యః ప్రీయకర్మాణి రుదన్త్యశ్చ గతహ్రియః। తస్య సంస్మృత్య సంస్మృత్య యాని కైశోరబాల్యయోః

వారు ఆయన ప్రియమైన కార్యాలను పాడుతూ, బాల్యం-యౌవనంలో చేసిన పనులను మళ్లీ మళ్లీ గుర్తు చేసుకుంటూ, నిర్భయంగా కన్నీళ్లు పెట్టారు.

కాచిన్మధుకరం దృష్ట్వా ధ్యాయన్తీ కృష్ణసఙ్గమమ్। ప్రియప్రస్థాపితం దూతం కల్పయిత్వేదమబ్రవీత్

ఒక గోపిక తేనెటీగను చూసి, కృష్ణునితో కలయికను ధ్యానిస్తూ, దానిని తన ప్రియుడు పంపిన దూతగా ఊహించి ఇలా చెప్పింది:

గోప్యువాచ। మధుప కితవబన్ధో మా స్పృశఙ్ఘ్రిం సపత్న్యాః। కుచవిలులితమాలాకుఙ్కుమశ్మశ్రుభిర్నః। వహతు మధుపతిస్తన్మానినీనాం ప్రసాదం। యదుసదసి విడమ్బ్యం యస్య దూతస్త్వమీదృక్

గోపిక చెప్పింది: ఓ తేనెటీగ, మోసగాడి మిత్రమా, నా ప్రత్యర్థి పాదాలను తాకవద్దు. ఆమె కుశలమాలలోని కుంకుమం నీ మీసాలపై అంటుకుంది. తేనెటీగల ప్రభువు ఆ గర్విష్టుల అనుగ్రహాన్ని తీసుకుపోవచ్చు; నువ్వు అతని దూతవు కదా, యదువంశంలో నవ్వులపాలవు.

సకృదధరసుధాం స్వాం మోహినీం పాయయిత్వా। సుమనస ఇవ సద్యస్తత్యజేఽస్మాన్భవాదృక్। పరిచరతి కథం తత్పాదపద్మం ను పద్మా। హ్యపి బత హృతచేతా హ్యుత్తమఃశ్లోకజల్పైః

ఒక్కసారి తన పెదవుల అమృతాన్ని మాకు తాగించి మాయ చేశాడు; ఆ వెంటనే పువ్వును వదిలేసినట్టు మమ్మల్ని విడిచిపోయాడు. ఉత్తమశ్లోకుని కీర్తనలతో మనస్సు దోచుకున్న వాడి పదపద్మాలను పద్మా ఎలా సేవిస్తోంది?

కిమిహ బహు షడఙ్ఘ్రే గాయసి త్వం యదూనామ్। అధిపతిమగృహాణామగ్రతో నః పురాణమ్। విజయసఖసఖీనాం గీయతాం తత్ప్రసఙ్గః। క్షపితకుచరుజస్తే కల్పయన్తీష్టమిష్టాః

ఓ ఆరు కాళ్లదాని, యదువంశాధిపతిని, మా ఇంటి పాత యజమానుని గురించి ఇక్కడ ఎందుకు పాడుతున్నావు? అతని విజయ మిత్రుల మధ్యకు వెళ్లి, వారి కోరికలు తీరుస్తూ వారి వక్షోజాల బాధను పోగొట్టిన అతని కథలు అక్కడ పాడు.

దివి భువి చ రసాయాం కాః స్త్రియస్తద్దురాపాః। కపటరుచిరహాసభ్రూవిజృమ్భస్య యాః స్యుః। చరణరజ ఉపాస్తే యస్య భూతిర్వయం కా। అపి చ కృపణపక్షే హ్యుత్తమశ్లోకశబ్దః

ఆయన మాయా నవ్వుతో, కనురెప్పలతో మోసం చేసే వాడికి, ఆకాశంలో, భూమిపై, పాతాళంలో ఎవరైనా స్త్రీలు దొరకకుండా ఉంటారా? అతని పాదధూళిని పూజించడమే మన అదృష్టం. మనం ఎంత చిన్నవాళ్లమో! అయినా, దురదృష్టవంతులలో కూడా ఉత్తమశ్లోకుని పేరు వినిపిస్తూనే ఉంటుంది.

విసృజ శిరసి పాదం వేద్మ్యహం చాటుకారైర్। అనునయవిదుషస్తేఽభ్యేత్య దౌత్యైర్ముకున్దాత్। స్వకృత ఇహ విసృష్టాపత్యపత్యన్యలోకా। వ్యసృజదకృతచేతాః కిం ను సన్ధేయమస్మిన్

నీ తలపై అతని పాదాన్ని పెట్టవద్దు; అతని మధురమైన మాటలు నాకు తెలుసు. నువ్వు ఒప్పించడంలో నిపుణుడివని నిన్ను దూతగా పంపాడు. తనే సృష్టించిన భార్యా పిల్లలను, ఇతరులను ఇక్కడ వదిలేసి, ఏమాత్రం పట్టించుకోకుండా వెళ్లిపోయాడు. ఇలాంటి వాడిని ఎలా నమ్మాలి?

మృగయురివ కపీన్ద్రం వివ్యధే లుబ్ధధర్మా। స్త్రియమకృత విరూపాం స్త్రీజితః కామయానామ్। బలిమపి బలిమత్త్వావేష్టయద్ధ్వాఙ్క్షవద్యస్। తదలమసితసఖ్యైర్దుస్త్యజస్తత్కథార్థః

వేటగాళ్లు ఎలాగో, అతను ప్రేమలో పడిపోయిన, అశక్తురాలైన స్త్రీలను గాయపరిచాడు. బలవంతుడైన బలిని కూడా పక్షిలా కట్టేసాడు. ఈ నల్లవాడితో స్నేహం చాలించాలి; అయినా, అతని కథలు వదలడం చాలా కష్టం.

యదనుచరితలీలాకర్ణపీయూషవిప్రుట్। సకృదదనవిధూతద్వన్ద్వధర్మా వినష్టాః। సపది గృహకుటుమ్బం దీనముత్సృజ్య దీనా। బహవ ఇహ విహఙ్గా భిక్షుచర్యాం చరన్తి

ఆయన లీలలు చెవిలో పడిన అమృతపు చినుకులు ఒక్కసారి వినగానే, ద్వంద్వ భావాలు పోయి, తమ ఇల్లు, కుటుంబాన్ని వదిలేసి, ఎంతో బీదగా ఉన్నా, ఇక్కడ చాలా మంది పక్షుల్లా భిక్షాటన చేస్తూ తిరుగుతున్నారు.

వయమృతమివ జిహ్మవ్యాహృతం శ్రద్దధానాః। కులికరుతమివాజ్ఞాః కృష్ణవధ్వో హరిణ్యః। దదృశురసకృదేతత్తన్నఖస్పర్శతీవ్ర। స్మరరుజ ఉపమన్త్రిన్భణ్యతామన్యవార్తా

మేము, ఆయన వంకర మాటలను అమృతంలా నమ్మినవాళ్లు, తల్లి పిలుపు వినే పిల్ల పక్షుల్లా అమాయకులమై, కృష్ణుని భార్యలు, మృగిలా ఉన్నాం. ఆయన నఖస్పర్శ వల్ల కలిగిన ప్రేమవేదనను మళ్లీ మళ్లీ గుర్తు చేసుకుంటున్నాం. ఓ దూతా, ఇంకేమైనా వార్త చెప్పు.

ప్రియసఖ పునరాగాః ప్రేయసా ప్రేషితః కిం। వరయ కిమనురున్ధే మాననీయోఽసి మేఽఙ్గ। నయసి కథమిహాస్మాన్దుస్త్యజద్వన్ద్వపార్శ్వం। సతతమురసి సౌమ్య శ్రీర్వధూః సాకమాస్తే

ప్రియమైన మిత్రమా, నువ్వు మళ్లీ వచ్చావా? ప్రియుడు పంపాడా? ఏం కావాలో చెప్పు. నీవు గౌరవించదగినవాడివి. ఎప్పుడూ వదలలేని వాడి దగ్గరకు మమ్మల్ని ఎలా తీసుకెళ్తావు? అతని వక్షస్సుపై లక్ష్మీ దేవి ఎల్లప్పుడూ ఉంటుందే.

అపి బత మధుపుర్యామార్యపుత్రోఽధునాస్తే। స్మరతి స పితృగేహాన్సౌమ్య బన్ధూంశ్చ గోపాన్। క్వచిదపి స కథా నః కిఙ్కరీణాం గృణీతే। భుజమగురుసుగన్ధం మూర్ధ్న్యధాస్యత్కదా ను

మధురలో ఆ ఆర్యపుత్రుడు ఇప్పుడు ఉన్నాడా? తన తండ్రి ఇల్లు, బంధువులు, గోపులను గుర్తు చేసుకుంటున్నాడా? మమ్మల్ని, తన దాసీలను ఎప్పుడైనా మాట్లాడుకుంటాడా? అతని బలమైన, సువాసనగల భుజాన్ని మన తలపై ఎప్పుడైనా ఉంచుతాడా?