సంతతేః సగరో దుఃఖం అవాప అఙ్గః పురా తథా । రే ముఞ్చాద్య కుటుమ్బాశాం సంన్యాసే సర్వథా సుఖమ్
పూర్వం సగరుడు కూడా సంతానం కోసం బాధపడ్డాడు. కాబట్టి నువ్వు ఇప్పుడు కుటుంబ ఆశను వదిలిపెట్టు. సంయాసంలో అన్ని విధాలా ఆనందం ఉంది.
బ్రాహ్మణ ఉవాచ - వివేకేన భవేత్కిం మే పుత్రం దేహి బలాదపి । నో చేత్ త్యజామ్యహం ప్రాణాన్ త్వదగ్రే శోకమూర్ఛితః
బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు — నాకు వివేకం వల్ల ఏమి లాభం? బలవంతంగా అయినా నాకు ఒక కుమారుడిని ఇవ్వు. లేకపోతే నీ ముందే నేను దుఃఖంతో ప్రాణాలు విడిచేస్తాను.
పుత్రాదిసుఖహీనోఽయం సంన్యాసః శుష్క ఏవ హి । గృహస్థః సరసో లోకే పుత్రపౌత్రసమన్వితః
సంతానం లేని సంయాసం నిజంగా పొడిగా ఉంటుంది. కుమారులు, మనవళ్లు ఉన్న గృహస్థుడు లోకంలో ఆనందంగా ఉంటాడు.
ఇతి విప్రాగ్రహం దృష్ట్వా ప్రాబ్రవీత్ స తపోధనః । చిత్రకేతుర్గతః కష్టం విధిలేఖవిమార్జనాత్
బ్రాహ్మణుని పట్టుదల చూసి, ఆ తపస్సుతో నిండిన సంయాసి ఇలా అన్నాడు — విధి రేఖలను మార్చి, చిత్రకేతుడు కూడా కష్టాన్ని అనుభవించాడు.
న యాస్యసి సుఖం పుత్రాత్ యథా దైవహతోద్యమః । అతో హఠేన యుక్తోఽసి హ్యర్థినం కిం వదామ్యహమ్
దైవానికి విరుద్ధంగా ప్రయత్నించినా, కుమారుని వల్ల నీకు సుఖం కలగదు. నీవు ఇంతగా పట్టుబడుతున్నావు కాబట్టి, నీ కోరికను కోరేవాడికి నేను ఇంకేమి చెప్పగలను?
తస్యాగ్రహం సమాలోక్య ఫలమేకం స దత్తవాన్ । ఇదం భక్షయ పత్న్యా త్వం తతః పుత్రో భవిష్యతి
ఆమె సంకోచాన్ని గమనించి, అతడు ఒక పండు ఇచ్చి ఇలా అన్నాడు: 'ఈ పండును నీ భార్యతో కలిసి తిను; అప్పుడు మీకు కుమారుడు జన్మిస్తాడు.'
సత్యం శౌచం దయా దానం ఏకభక్తం తు భోజనమ్ । వర్షావధి స్త్రియా కార్యం తేన పుత్రోఽతినిర్మలః
నిజాయితీ, పవిత్రత, దయ, దానం, రోజుకు ఒక్కసారి మాత్రమే భోజనం — ఇవన్నీ ఆ మహిళ ఏడాది పాటు పాటించాలి; అప్పుడు పుట్టే కుమారుడు ఎంతో పవిత్రంగా ఉంటాడు.
ఏవముక్త్వా యయౌ యోగీ విప్రస్తు గృహమాగతః । పత్న్యాః పాణౌ ఫలం దత్త్వా స్వయం యాతస్తు కుత్రచిత్
అలా చెప్పి యోగి అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయాడు. బ్రాహ్మణుడు ఇంటికి వచ్చి, ఆ పండును తన భార్య చేతిలో పెట్టాడు. తర్వాత అతడూ ఎక్కడికో వెళ్లిపోయాడు.
తరుణీ కుటిలా తస్య సఖ్యగ్రే చ రురోద హ । అహో చిన్తా మమోత్పన్నా ఫలం చాహం న భక్ష్యయే
ఆ యువతి, మాయగుణంతో, తన స్నేహితుల ముందు ఏడ్చింది: 'ఓహో, నాకు ఎంతో ఆందోళన కలిగింది; ఈ పండును నేను తినను.'
ఫలభక్షేణ గర్భః స్యాద్ గర్భేణ ఉదరవృద్ధితా । స్వల్పభక్షం తతోఽశక్తిః గృహకార్యం కథం భవేత్
'ఈ పండు తింటే నాకు గర్భం వస్తుంది; గర్భంతో పొట్ట పెరుగుతుంది; తక్కువ తింటే బలహీనంగా అవుతాను — అప్పుడు ఇంటి పనులు ఎలా చేస్తాను?'
దైవాద్ ధాటీ వ్రజేద్గ్రామే పలాయేద్గర్భిణీ కథమ్ । శుకవత్ నివసేత్ గర్భః తం కుక్షేః కథముత్సృజేత్
'దురదృష్టవశాత్తు గ్రామానికి వసూలుదారు వస్తే, గర్భవతి అయిన నేను ఎలా తప్పించుకుంటాను? గర్భం లోపల కాకి లాగా ఉంటే, దాన్ని పొట్టలోంచి ఎలా బయటకు తీస్తాను?'
తిర్యక్ చేదాగతో గర్భః తదా మే మరణం భవేత్ । ప్రసూతౌ దారుణం దుఃఖం సుకుమారీ కథం సహే
'గర్భం అడ్డంగా వస్తే నేను చనిపోతాను; ప్రసవంలో తీవ్రమైన బాధ ఉంటుంది — నేను ఇంత బలహీనంగా ఉండి దాన్ని ఎలా భరిస్తాను?'
మన్దాయాం మయి సర్వస్వం ననాన్దా సంహరేత్ తదా । సత్యశౌచాదినియమో దురారాధ్యః స దృశ్యతే
'నేను మందంగా ఉంటే, నా సహభార్యా అన్నిటినీ తీసుకుపోతుంది; నిజాయితీ, పవిత్రత వంటి నియమాలు పాటించడం చాలా కష్టం అనిపిస్తోంది.'
లాలనే పాలనే దుఃఖం ప్రసూతాయాశ్చ వర్తతే । వన్ధ్యా వా విధవా నారీ సుఖినీ చేతి మే మతిః
'పిల్లను పెంచడంలో, చూసుకోవడంలో బాధ ఉంది; ప్రసవమైన మహిళకూ బాధే. నా అభిప్రాయం ప్రకారం, వంధ్య లేదా విధవ మహిళే సుఖంగా ఉంటుంది.'
ఏవం కుతర్కయోగేన తత్ఫలం నైవ భక్షితమ్ । పత్యా పృష్టం ఫలం భుక్తం భుక్తం చేతి తయేరితమ్
ఇలా తప్పుడు ఆలోచనలతో ఆ పండును తినలేదు; భర్త అడిగినప్పుడు, 'నేను తిన్నాను, తిన్నాను' అని చెప్పింది.
ఏకదా భగినీ తస్యాః తద్గృహః స్వేచ్ఛయాఽఽగతా । తదగ్రే కథితం సర్వం చిన్తేయం మహతీ హి మే
ఒకసారి, ఆమె చెల్లెలు తన ఇష్టానుసారం ఇంటికి వచ్చింది. ఆమె ముందు అన్నీ చెప్పింది: 'నాకు చాలా ఆందోళనగా ఉంది.'
దుర్బలా తేన దుఃఖేన హ్యనుజే కరవాణి కిమ్ । సాబ్రవీత్ మమ గర్భోస్తి తం దాస్యామి ప్రసూతితః
'ఈ బాధతో నేను బలహీనంగా ఉన్నాను, చెల్లి, నేను ఏమి చేయాలి?' అప్పుడు ఆమె, 'నాకు గర్భం ఉంది; పుట్టిన తర్వాత ఆ బిడ్డను నీకు ఇస్తాను' అని చెప్పింది.
తావత్కాలం సగర్భేవ గుప్తా తిష్ఠ గృహే సుఖమ్ । విత్తం త్వం మత్పతేర్యచ్ఛ స తే దాస్యతి బాలకమ్
'అంతవరకు, నువ్వు గర్భవతిలా నటిస్తూ ఇంట్లో సుఖంగా ఉండు; నా భర్తకు కొంత డబ్బు ఇస్తే, అతడు నీకు ఆ బిడ్డను ఇస్తాడు.'
షణ్మాసికో మృతో బాల ఇతి లోకో వదిష్యతి । తం బాలం పోషయిష్యామి నిత్యమాగత్య తే గృహే
'ఆరు నెలలకే ఆ బిడ్డ చనిపోయాడని జనాలు అంటారు; నేను ప్రతిరోజూ నీ ఇంటికి వచ్చి ఆ బిడ్డను పెంచుతాను.'
ఫలమర్పయ ధేన్వై త్వం పరీక్షార్థం తు సామ్ప్రతమ్ । తత్ తద్ ఆచరితం సర్వం తథైవ స్త్రీస్వభావతః
'ఇప్పుడు పరీక్ష కోసం ఆ పండును ఆవుకు ఇవ్వు; ఇవన్నీ ఇలానే జరిగాయి, ఇది స్త్రీల స్వభావమే.'
అథ కాలేన సా నారీ ప్రసూతా బాలకం తదా । ఆనీయ జనకో బాలం రహస్యే ధున్ధులీం దదౌ
తర్వాత, కాలక్రమంలో ఆ మహిళ కుమారుడిని ప్రసవించింది. తండ్రి ఆ బిడ్డను తీసుకుని రహస్యంగా ధుంధులికి ఇచ్చాడు.
తయా చ కథితం భర్త్రే ప్రసూతః సుఖమర్భకః । లోకస్య సుఖముత్పన్నం ఆత్మదేవ ప్రజోదయాత్
ఆమె తన భర్తకు చెప్పింది: 'కుమారుడు ఆరోగ్యంగా పుట్టాడు; అందరికీ ఆనందం కలిగింది, ఆత్మదేవునికి కుమారుడు పుట్టాడు.'
దదౌ దానం ద్విజాతిభ్యో జాతకర్మ విధాయ చ । గీతవాదిత్రఘోషోఽభూత్ తద్ద్వారం మంగలం బహు
అతడు బ్రాహ్మణులకు దానం ఇచ్చి, జాతకర్మను నిర్వహించాడు; ఇంటి ముందు పాటలు, వాద్యాల శుభధ్వని వినిపించింది.
భర్తురగ్రేఽబ్రవీత్ వాక్యం స్తన్యం నాస్తి కుచే మమ । అన్యస్తన్యేన నిర్దుగ్ధా కథం పుష్ణామి బాలకమ్
భర్త మనవంటి ముందే ఆమె ఇలా చెప్పింది: 'నా వక్షస్సులో పాలే లేదు; ఇంకొకరు పాలు పీల్చేసారు, నేను ఈ బిడ్డను ఎలా పోషించగలను?'
మత్స్వసుశ్చ ప్రసూతాయా మృతో బాలస్తు వర్తతే । తామాకార్య గృహే రక్ష సా తేఽర్భం పోషయిష్యతి
అయితే, నా సహోదరి పుట్టిన బిడ్డ మరణించాడు. ఆమెను ఇక్కడికి తీసుకొచ్చి ఇంట్లో ఉంచు. ఆమె నీ బిడ్డను పోషిస్తుంది.
పతినా తత్కృతం సర్వం పుత్రరక్షణహేతవే । పుత్రస్య ధున్ధుకారీతి నామ మాత్రా ప్రతిష్ఠితన్
పిల్లను కాపాడేందుకు భర్త ఇదంతా చేసాడు. తల్లి ఆ బిడ్డకు 'ధుంధుకారి' అనే పేరు పెట్టింది.
త్రిమాసే నిర్గతే చాథ సా ధేనుః సుషువేఽర్భకమ్ । సర్వాంగసున్దరం దివ్యం నిర్మలం కనకప్రభమ్
మూడు నెలలు గడిచిన తర్వాత ఆ ఆవు ఒక బిడ్డను కనింది. ఆ బిడ్డ అన్ని అవయవాలు అందంగా, పవిత్రంగా, బంగారం లా మెరిసిపోతూ పుట్టాడు.
దృష్ట్వా ప్రసన్నో విప్రస్తు సంస్కారాన్ స్వయమాదధే । మత్వాఽఽశ్చర్యం జనాః సర్వే దిదృక్షార్థం సమాగతాః
ఇది చూసి ఆనందంతో ఆ బ్రాహ్మణుడు స్వయంగా శాంతిపనులు చేశాడు. ఇది అద్భుతమని భావించి, అందరూ చూడాలని అక్కడికి వచ్చారు.
భాగ్యోదయోఽధునా జాత ఆత్మదేవస్య పశ్యత । ధేన్వా బాలః ప్రసూతస్తు దేవరూపీతి కౌతుకమ్
ఇప్పుడు ఆత్మదేవునికి అదృష్టం కలిగింది చూడండి! ఆవు నుండి ఒక బిడ్డ పుట్టాడు. ఆ బిడ్డ దేవత స్వరూపంతో ఉండటం అద్భుతం.
న జ్ఞాతం తద్రహస్యం తు కేనాపి విధియోగతః । గోకర్ణం తం సుతం దృష్ట్వా గోకర్ణం నామ చాకరోత్
దురదృష్టవశాత్తు ఆ రహస్యాన్ని ఎవ్వరూ తెలుసుకోలేదు. ఆ బిడ్డకు ఆవు చెవులు ఉండటం చూసి, అతనికి 'గోకర్ణుడు' అని పేరు పెట్టారు.