శయానాన్ న్వీరశయ్యాయాం పతీన్ ఆలిఙ్గ్య శోచతీః । విలేపుః సుస్వరం నార్యో విసృజన్త్యో ముహుః శుచః
వీరుల మంచాలపై పడి ఉన్న తమ భర్తలను ఆలింగనం చేసుకొని, ఆ స్త్రీలు మధురమైన స్వరంతో ఏడుస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ తమ దుఃఖాన్ని వదులుకుంటూ విలపించాయి.
హా నాథ ప్రియ ధర్మజ్ఞ కరుణానాథవత్సల । త్వయా హతేన నిహతా వయం తే సగృహప్రజాః
హాయ్ నా నాథా, ప్రియమైనవాడా, ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడా, దయతో అనాథలకు ఆశ్రయమైనవాడా! నీవు చనిపోయినందువల్ల మేము, మా పిల్లలు, మా ఇంటివారు అందరం నాశనమయ్యాం.
త్వయా విరహితా పత్యా పురీయం పురుషర్షభ । న శోభతే వయమివ నివృత్తోత్సవమఙ్గలా
ప్రియమైన భర్తా, నీవు లేని ఈ నగరం, మేము లాగే అందం కోల్పోయింది. పండుగలు, మంగళకార్యాలు అన్నీ ఆగిపోయాయి.
అనాగసాం త్వం భూతానాం కృతవాన్ ద్రోహముల్బణమ్ । తేనేమాం భో దశాం నీతో భూతధ్రుక్ కో లభేత శమ్
పాపం లేని జీవులపై నీవు ఘోరమైన అపరాధం చేశావు. అందుకే, ప్రాణులను హతమార్చినవాడా, మమ్మల్ని ఈ స్థితికి నీవు తెచ్చావు. ఇప్పుడు ఎవరికైనా మనశ్శాంతి కలుగుతుందా?
సర్వేషామిహ భూతానాం ఏష హి ప్రభవాప్యయః । గోప్తా చ తదవధ్యాయీ న క్వచిత్ సుఖమేధతే
ఈ లోకంలోని అన్ని జీవులకు ఇదే సృష్టి, లయానికి మూలం. ఇది రక్షకుడిగా కూడా ఉంటుంది. దీనిని నిర్లక్ష్యం చేసే వారు ఎక్కడా సుఖాన్ని పొందరు.
శ్రీశుక ఉవాచ - రాజయోషిత ఆశ్వాస్య భగవాన్ లోకభావనః । యామాహుర్లౌకికీం సంస్థాం హతానాం సమకారయత్
శ్రీశుకుడు ఇలా చెప్పాడు — లోకాలను సృష్టించే భగవంతుడు ఆ రాజకన్యలను ఓదార్చి, హతుల కోసం లోకంలో చేయబడే సాధారణ అంత్యక్రియలు నిర్వహించాడు.
మాతరం పితరం చైవ మోచయిత్వాథ బన్ధనాత్ । కృష్ణరామౌ వవన్దాతే శిరసా స్పృశ్య పాదయోః
తరువాత కృష్ణుడు, రాముడు తమ తల్లి, తండ్రిని బంధనాలనుండి విడిపించి, వారి పాదాలను తలతో తాకి నమస్కరించారు.
దేవకీ వసుదేవశ్చ విజ్ఞాయ జగదీశ్వరౌ । కృతసంవన్దనౌ పుత్రౌ సస్వజాతే న శఙ్కితౌ
దేవకీ, వసుదేవులు తమ కుమారులు జగత్తుకు అధిపతులని తెలుసుకొని, వారు నమస్కరించిన తర్వాత భయమేమీ లేకుండా వారిని ఆలింగనం చేసుకున్నారు.
వసుదేవదేవకీ సాన్త్వనమ్; ఉగ్రసేనస్య రాజ్యాభిషేకః; రామకృష్ణయోరుపనయనం విద్యాధ్యయనం, గురుర్మృతపుత్రస్యానయనం చ - అథ పఞ్చచత్వారింశోఽధ్యాయః। శ్రీశుక ఉవాచ। పితరావుపలబ్ధార్థౌ విదిత్వా పురుషోత్తమః। మా భూదితి నిజాం మాయాం తతాన జనమోహినీమ్
శ్రీశుకుడు ఇలా చెప్పాడు — పరమపురుషుడు తండ్రి తల్లి కోరికలు నెరవేరినట్టు తెలుసుకొని, 'బాధపడకండి' అని తన మాయను వ్యాపింపజేసి, జనుల మనసులను మాయలో ముంచెను.
ఉవాచ పితరావేత్య సాగ్రజః సాత్వర్షభః। ప్రశ్రయావనతః ప్రీణన్నమ్బ తాతేతి సాదరమ్
తమ్ముడితో కలిసి, సాత్వతులలో శ్రేష్ఠుడైన వాడు తల్లిదండ్రుల దగ్గరకు వచ్చి, వినయంగా నమస్కరించి, సంతోషపర్చేందుకు 'అమ్మా! నాన్నా!' అని ప్రేమగా పిలిచాడు.
నాస్మత్తో యువయోస్తాత నిత్యోత్కణ్ఠితయోరపి। బాల్యపౌగణ్డకైశోరాః పుత్రాభ్యామభవన్క్వచిత్
నాన్నగారూ! మీరు ఇద్దరూ ఎప్పుడూ మమ్మల్ని కోరుకున్నా, మేము ఇద్దరం మీతో బాల్యం, కౌమారం, యవ్వనంలో ఎప్పుడూ ఉండలేకపోయాము.
న లబ్ధో దైవహతయోర్వాసో నౌ భవదన్తికే। యాం బాలాః పితృగేహస్థా విన్దన్తే లాలితా ముదమ్
దురదృష్టవశాత్తు మేము మీ దగ్గర నివసించలేకపోయాము. తండ్రి ఇంట్లో పెంపొందించబడే పిల్లలు పొందే ఆనందాన్ని మేము అనుభవించలేదు.
సర్వార్థసమ్భవో దేహో జనితః పోషితో యతః। న తయోర్యాతి నిర్వేశం పిత్రోర్మర్త్యః శతాయుషా
ఈ శరీరం అన్ని ఫలితాలకు ఆధారం. ఇది తల్లిదండ్రుల వల్లే పుట్టి, పెరిగింది. వందేళ్లు బ్రతికినా, మానవుడు తల్లిదండ్రులకు ఋణం తీర్చలేడు.
యస్తయోరాత్మజః కల్ప ఆత్మనా చ ధనేన చ। వృత్తిం న దద్యాత్తం ప్రేత్య స్వమాంసం ఖాదయన్తి హి
శక్తి, ధనం ఉన్న కుమారుడు తల్లిదండ్రులకు జీవనోపాధి కల్పించకపోతే, మరణించిన తర్వాత అతడిని తన మాంసాన్ని తినిపిస్తారు.
మాతరం పితరం వృద్ధం భార్యాం సాధ్వీం సుతం శిశుమ్। గురుం విప్రం ప్రపన్నం చ కల్పోఽబిభ్రచ్ఛ్వసన్మృతః
శక్తి ఉన్నవాడు వృద్ధ తల్లిదండ్రులను, సతీమంతుడైన భార్యను, చిన్న పిల్లను, గురువును, బ్రాహ్మణుడిని, ఆశ్రయం కోరినవారిని పట్టించుకోకపోతే, బ్రతికున్నా చనిపోయినవాడే.
తన్నావకల్పయోః కంసాన్నిత్యముద్విగ్నచేతసోః। మోఘమేతే వ్యతిక్రాన్తా దివసా వామనర్చతోః
కంసుని భయంతో మనసు ఎప్పుడూ కలవరపడిన మాకు, మీ పాదాలను సేవించకుండా గడిపిన ఈ రోజులు వృథా అయ్యాయి.
తత్క్షన్తుమర్హథస్తాత మాతర్నౌ పరతన్త్రయోః। అకుర్వతోర్వాం శుశ్రూషాం క్లిష్టయోర్దుర్హృదా భృశమ్
కాబట్టి నాన్నగారు, తల్లిగారు! మేము పరాధీనులమై, దుర్మార్గుడి చేత బాధపడుతూ, మీ సేవ చేయలేకపోయినందుకు మమ్మల్ని క్షమించాలి.
శ్రీశుక ఉవాచ। ఇతి మాయామనుష్యస్య హరేర్విశ్వాత్మనో గిరా। మోహితావఙ్కమారోప్య పరిష్వజ్యాపతుర్ముదమ్
శ్రీశుకుడు ఇలా చెప్పాడు — మానవ రూపంలో ఉన్న జగత్తుకు ఆత్మ అయిన హరివాక్యాల వల్ల వారు మాయలో మునిగి, ఆయనను ఒడిలోకి తీసుకుని, ఆలింగనం చేసి ఆనందాన్ని పొందారు.
సిఞ్చన్తావశ్రుధారాభిః స్నేహపాశేన చావృతౌ। న కిఞ్చిదూచతూ రాజన్బాష్పకణ్ఠౌ విమోహితౌ
ప్రేమబంధంతో బంధించబడి, కన్నీటి ధారలు పారుస్తూ, గొంతు బిగిసి, మనసు మయ్యమై, వారు ఏమీ చెప్పలేకపోయారు రాజా!
ఏవమాశ్వాస్య పితరౌ భగవాన్దేవకీసుతః। మాతామహం తూగ్రసేనం యదూనామకరోన్నృపమ్
ఇలా తల్లిదండ్రులను ఓదార్చిన దేవకీపుత్రుడు భగవంతుడు, తన మామగారు ఉగ్రసేనుని యాదవులకు రాజుగా నియమించాడు.
ఆహ చాస్మాన్మహారాజ ప్రజాశ్చాజ్ఞప్తుమర్హసి। యయాతిశాపాద్యదుభిర్నాసితవ్యం నృపాసనే
ఆయన ఇలా అన్నాడు — మహారాజా! మీరు మమ్మల్ని, ప్రజలను ఆదేశించాలి. యయాతి శాపం వల్ల యాదవులు రాజాసనంలో కూర్చోవద్దు.
మయి భృత్య ఉపాసీనే భవతో విబుధాదయః। బలిం హరన్త్యవనతాః కిముతాన్యే నరాధిపాః
నేను మీ సేవకుడిగా ఉన్నప్పుడు, దేవతలు వంటి వారు కూడా వంగి బలి సమర్పిస్తారు. మరి మానవ రాజులు ఏమిటి?
సర్వాన్స్వాన్జ్ఞాతిసమ్బన్ధాన్దిగ్భ్యః కంసభయాకులాన్। యదువృష్ణ్యన్ధకమధు దాశార్హకుకురాదికాన్
కంసుని భయంతో అన్ని వైపులా భయభ్రాంతులై ఉన్న తమ బంధువులైన యదు, వృష్ణి, అంధక, మధు, దాశార్హ, కుకుర మొదలైన వారందరినీ ఆయన రక్షించాడు.
సభాజితాన్సమాశ్వాస్య విదేశావాసకర్శితాన్। న్యవాసయత్స్వగేహేషు విత్తైః సన్తర్ప్య విశ్వకృత్
విదేశాల్లో నివసించి అలసిపోయిన వారిని ఆదరించి, వారికి ధనం ఇచ్చి, స్వగృహాల్లో ఆనందంగా ఉండేలా చూసాడు.
కృష్ణసఙ్కర్షణభుజైర్గుప్తా లబ్ధమనోరథాః। గృహేషు రేమిరే సిద్ధాః కృష్ణరామగతజ్వరాః
కృష్ణుడు, సంకర్షణుడు చేత రక్షింపబడుతూ, తమ కోరికలు నెరవేరి, కృష్ణుడు రామచంద్రుడు కలిగించిన సంతోషంతో ఇంట్లో సుఖంగా జీవించారు.
వీక్షన్తోఽహరహః ప్రీతా ముకున్దవదనామ్బుజమ్। నిత్యం ప్రముదితం శ్రీమత్సదయస్మితవీక్షణమ్
ప్రతి రోజు ఆనందంగా, ముకుందుని పద్మముఖాన్ని, ఆయన చిరునవ్వుతో కరుణగా మెరిసే అందాన్ని చూస్తూ హర్షించారు.
తత్ర ప్రవయసోఽప్యాసన్యువానోఽతిబలౌజసః। పిబన్తోఽక్షైర్ముకున్దస్య ముఖామ్బుజసుధాం ముహుః
అక్కడ పెద్దవారు కూడా యవ్వనంతో, బలంతో కనిపిస్తూ, ముకుందుని ముఖ పద్మ సౌందర్యాన్ని కన్నులతో మళ్లీ మళ్లీ ఆస్వాదిస్తూ ఉండేవారు.
అథ నన్దం సమసాద్య భగవాన్దేవకీసుతః। సఙ్కర్షణశ్చ రాజేన్ద్ర పరిష్వజ్యేదమూచతుః
ఆ సమయంలో దేవకీ కుమారుడు భగవంతుడు, సంకర్షణుడితో కలిసి నందుని దగ్గరకు వెళ్లి, హృదయపూర్వకంగా ఆలింగనం చేసి ఇలా అన్నాడు.
పితర్యువాభ్యాం స్నిగ్ధాభ్యాం పోషితౌ లాలితౌ భృశమ్। పిత్రోరభ్యధికా ప్రీతిరాత్మజేష్వాత్మనోఽపి హి
తండ్రి, మీరు మమ్మల్ని ఎంతో ప్రేమతో పోషించి, ఎంతో ముద్దుగా చూసారు. తల్లిదండ్రులకు తమ పిల్లలపై ఉన్న ప్రేమ, తమపై ఉన్న ప్రేమకన్నా ఎక్కువగా ఉంటుంది.
స పితా సా చ జననీ యౌ పుష్ణీతాం స్వపుత్రవత్। శిశూన్బన్ధుభిరుత్సృష్టానకల్పైః పోషరక్షణే
తండ్రి, తల్లి ఇద్దరూ తమ పిల్లలను ఎలా చూసుకుంటారో, అలాగే బంధువులు వదిలేసిన, తాము చూసుకోలేని పిల్లలను కూడా తల్లిదండ్రులా పోషిస్తారు.