హతేషు మల్లవర్యేషు విద్రుతేషు చ భోజరాట్ । న్యవారయత్ స్వతూర్యాణి వాక్యం చేదమువాచ హ
మల్లయోధులలో ఉత్తములు చనిపోయి, భోజరాజు కలవరపడినప్పుడు, అతడు తన వాద్యాలను ఆపించమని చెప్పి, ఈ మాటలు అన్నాడు.
నిఃసారయత దుర్వృత్తౌ వసుదేవాత్మజౌ పురాత్ । ధనం హరత గోపానాం నన్దం బధ్నీత దుర్మతిమ్
వసుదేవుని ఇద్దరు చెడ్డ కుమారులను ఊరునుంచి బయటకు పంపించండి. గోపాలకుల సొమ్ము తీసేసుకోండి. నందుడిని, ఆ దుర్మార్గుడిని, బంధించండి.
వసుదేవస్తు దుర్మేధా హన్యతామాశ్వసత్తమః । ఉగ్రసేనః పితా చాపి సానుగః పరపక్షగః
వసుదేవుడు, ఆ చెడ్డ మనసున్నవాడు, వెంటనే చంపబడాలి. అతనితో పాటు ఉత్తమమైన గుర్రాలు కూడా చంపండి. అలాగే, నా తండ్రి ఉగ్రసేనుడు శత్రువులవైపు నిలిచాడు కాబట్టి, అతనిని కూడా అనుచరులతో కలిసి సంహరించండి.
ఏవం వికత్థమానే వై కంసే ప్రకుపితోఽవ్యయః । లఘిమ్నోత్పత్య తరసా మఞ్చముత్తుఙ్గమారుహత్
కంసుడు ఇలా గర్వంగా మాట్లాడుతున్నప్పుడు, ఆ అమరుడు కోపంతో వెంటనే లేచి, తేలికగా ఎగిరి, ఎత్తైన మంచంపైకి ఎక్కాడు.
తం ఆవిశన్తమాలోక్య మృత్యుమాత్మన ఆసనాత్ । మనస్వీ సహసోత్థాయ జగృహే సోఽసిచర్మణీ
తనకు మరణమే అయిన వాడు దగ్గరకి వస్తున్నాడని చూసి, కంసుడు ధైర్యంగా ఒక్కసారిగా తన కుర్చీ నుంచి లేచి, తన కవచం, ఖడ్గం పట్టుకున్నాడు.
( మిశ్ర ) తం ఖడ్గపాణిం విచరన్తమాశు శ్యేనం యథా దక్షిణసవ్యమమ్బరే । సమగ్రహీద్ దుర్విషహోగ్రతేజా యథోరగం తార్క్ష్యసుతః ప్రసహ్య
కంసుడు ఖడ్గాన్ని చేతిలో పట్టుకుని, ఆకాశంలో ఎడమ, కుడి వైపులా తిరిగే గద్దలా వేగంగా సంచరించాడు. కానీ దుర్భేద్యమైన, ఉగ్రమైన తేజస్సుతో ఉన్నవాడు అతన్ని బలవంతంగా పట్టుకున్నాడు, అది తార్క్ష్యుని కుమారుడు గరుడుడు పాము మీద పడినట్టు.
ప్రగృహ్య కేశేషు చలత్కిరీతం నిపాత్య రఙ్గోపరి తుఙ్గమఞ్చాత్ । తస్యోపరిష్టాత్ స్వత్స్వయమబ్జనాభః పపాత విశ్వాశ్రయ ఆత్మతన్త్రః
ఆయన కంసుని జుట్టు పట్టుకుని, అతని కిరీటం కదిలిపోతుండగా, ఎత్తైన మంచం మీద నుంచి రంగస్థలంలోకి పడేశాడు. ఆపై, పద్మనాభుడు, జగత్తుకు ఆశ్రయం, స్వతంత్రుడు అయిన భగవంతుడు, అతని మీద పై నుంచి himself పడిపోయాడు.
తం సమ్పరేతం విచకర్ష భూమౌ హరిర్యథేభం జగతో విపశ్యతః । హా హేతి శబ్దః సుమహాన్ తదాభూద్ ఉదీరితః సర్వజనైర్నరేన్ద్ర
హరి అతని ప్రాణం లేని శరీరాన్ని భూమిపై ఈడ్చాడు, ఎవరైనా ఏనుగును లాగినట్టు, ప్రపంచమంతా చూస్తుండగా. అప్పుడే, 'అయ్యో! అయ్యో!' అని అందరూ గొప్పగా అరవడం మొదలుపెట్టారు, ఓ రాజా.
స నిత్యదోద్విగ్నధియా తమీశ్వరం పిబన్ వదన్ వా విచరన్ స్వపన్శ్వసన్ । దదర్శ చక్రాయుధమగ్రతో యతః తదేవ రూపం దురవాపమాప
అతడు ఎప్పుడూ భయంతో ఉండేవాడు, తినేటప్పుడు, మాట్లాడేటప్పుడు, తిరుగుతూ, నిద్రపోతూ, ఊపిరి పీల్చుకుంటూ ఉన్నా, తన ముందు చక్రాయుధాన్ని ధరించిన పరమేశ్వరుని చూశాడు. అలా, అందరికీ దుర్లభమైన ఆ స్వరూపాన్ని పొందాడు.
( అనుష్టుప్ ) తస్యానుజా భ్రాతరోఽష్టౌ కంకన్యగ్రోధకాదయః । అభ్యధావన్ అతిక్రుద్ధా భ్రాతుర్నిర్వేశకారిణః
అతని అక్కయ్యకు ఎనిమిది మంది అన్నయ్యలు — కంక, న్యగ్రోధకుడు మొదలైన వారు — తమ్ముడి మరణానికి ప్రతీకారం తీర్చుకోవాలని తీవ్రమైన కోపంతో పరుగెత్తారు.
తథాతిరభసాంస్తాంస్తు సంయత్తాత్ రోహిణీసుతః । అహన్ పరిఘముద్యమ్య పశూనివ మృగాధిపః
ఆ సమయంలో రోహిణీ కుమారుడు, గొప్ప వేగంతో తన గొడ్డలి ఎత్తి, సింహం మృగాలను ఎలా కొడుతుందో అలా వారిని చితక్కొట్టాడు.
నేదుర్దున్దుభయో వ్యోమ్ని బ్రహ్మేశాద్యా విభూతయః । పుష్పైః కిరన్తస్తం ప్రీతాః శశంసుర్ననృతుః స్త్రియః
ఆకాశంలో డుండుభి మృదంగాలు మోగాయి. బ్రహ్మ, ఈశ్వరుడు మొదలైన దేవతలు ఆనందంతో పుష్పాలు వర్షించారు, ఆయనను స్తుతించారు, స్త్రీలు ఆనందంగా నాట్యం చేశారు.
తేషాం స్త్రియో మహారాజ సుహృన్మరణదుఃఖితాః । తత్రాభీయుర్వినిఘ్నన్త్యః శీర్షాణ్యశ్రువిలోచనాః
ఓ మహారాజా! తమ ప్రియమైన వారిని కోల్పోయిన బాధతో బాధపడుతూ, వారి భార్యలు కన్నీళ్లతో కళ్లు నిండిపోయి, తలలు కొట్టుకుంటూ అక్కడికి వచ్చారు.
శయానాన్ న్వీరశయ్యాయాం పతీన్ ఆలిఙ్గ్య శోచతీః । విలేపుః సుస్వరం నార్యో విసృజన్త్యో ముహుః శుచః
వీరుల మంచాలపై పడి ఉన్న తమ భర్తలను ఆలింగనం చేసుకొని, ఆ స్త్రీలు మధురమైన స్వరంతో ఏడుస్తూ, మళ్లీ మళ్లీ తమ దుఃఖాన్ని వదులుకుంటూ విలపించాయి.
హా నాథ ప్రియ ధర్మజ్ఞ కరుణానాథవత్సల । త్వయా హతేన నిహతా వయం తే సగృహప్రజాః
హాయ్ నా నాథా, ప్రియమైనవాడా, ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడా, దయతో అనాథలకు ఆశ్రయమైనవాడా! నీవు చనిపోయినందువల్ల మేము, మా పిల్లలు, మా ఇంటివారు అందరం నాశనమయ్యాం.
త్వయా విరహితా పత్యా పురీయం పురుషర్షభ । న శోభతే వయమివ నివృత్తోత్సవమఙ్గలా
ప్రియమైన భర్తా, నీవు లేని ఈ నగరం, మేము లాగే అందం కోల్పోయింది. పండుగలు, మంగళకార్యాలు అన్నీ ఆగిపోయాయి.
అనాగసాం త్వం భూతానాం కృతవాన్ ద్రోహముల్బణమ్ । తేనేమాం భో దశాం నీతో భూతధ్రుక్ కో లభేత శమ్
పాపం లేని జీవులపై నీవు ఘోరమైన అపరాధం చేశావు. అందుకే, ప్రాణులను హతమార్చినవాడా, మమ్మల్ని ఈ స్థితికి నీవు తెచ్చావు. ఇప్పుడు ఎవరికైనా మనశ్శాంతి కలుగుతుందా?
సర్వేషామిహ భూతానాం ఏష హి ప్రభవాప్యయః । గోప్తా చ తదవధ్యాయీ న క్వచిత్ సుఖమేధతే
ఈ లోకంలోని అన్ని జీవులకు ఇదే సృష్టి, లయానికి మూలం. ఇది రక్షకుడిగా కూడా ఉంటుంది. దీనిని నిర్లక్ష్యం చేసే వారు ఎక్కడా సుఖాన్ని పొందరు.
శ్రీశుక ఉవాచ - రాజయోషిత ఆశ్వాస్య భగవాన్ లోకభావనః । యామాహుర్లౌకికీం సంస్థాం హతానాం సమకారయత్
శ్రీశుకుడు ఇలా చెప్పాడు — లోకాలను సృష్టించే భగవంతుడు ఆ రాజకన్యలను ఓదార్చి, హతుల కోసం లోకంలో చేయబడే సాధారణ అంత్యక్రియలు నిర్వహించాడు.
మాతరం పితరం చైవ మోచయిత్వాథ బన్ధనాత్ । కృష్ణరామౌ వవన్దాతే శిరసా స్పృశ్య పాదయోః
తరువాత కృష్ణుడు, రాముడు తమ తల్లి, తండ్రిని బంధనాలనుండి విడిపించి, వారి పాదాలను తలతో తాకి నమస్కరించారు.
దేవకీ వసుదేవశ్చ విజ్ఞాయ జగదీశ్వరౌ । కృతసంవన్దనౌ పుత్రౌ సస్వజాతే న శఙ్కితౌ
దేవకీ, వసుదేవులు తమ కుమారులు జగత్తుకు అధిపతులని తెలుసుకొని, వారు నమస్కరించిన తర్వాత భయమేమీ లేకుండా వారిని ఆలింగనం చేసుకున్నారు.
వసుదేవదేవకీ సాన్త్వనమ్; ఉగ్రసేనస్య రాజ్యాభిషేకః; రామకృష్ణయోరుపనయనం విద్యాధ్యయనం, గురుర్మృతపుత్రస్యానయనం చ - అథ పఞ్చచత్వారింశోఽధ్యాయః। శ్రీశుక ఉవాచ। పితరావుపలబ్ధార్థౌ విదిత్వా పురుషోత్తమః। మా భూదితి నిజాం మాయాం తతాన జనమోహినీమ్
శ్రీశుకుడు ఇలా చెప్పాడు — పరమపురుషుడు తండ్రి తల్లి కోరికలు నెరవేరినట్టు తెలుసుకొని, 'బాధపడకండి' అని తన మాయను వ్యాపింపజేసి, జనుల మనసులను మాయలో ముంచెను.
ఉవాచ పితరావేత్య సాగ్రజః సాత్వర్షభః। ప్రశ్రయావనతః ప్రీణన్నమ్బ తాతేతి సాదరమ్
తమ్ముడితో కలిసి, సాత్వతులలో శ్రేష్ఠుడైన వాడు తల్లిదండ్రుల దగ్గరకు వచ్చి, వినయంగా నమస్కరించి, సంతోషపర్చేందుకు 'అమ్మా! నాన్నా!' అని ప్రేమగా పిలిచాడు.
నాస్మత్తో యువయోస్తాత నిత్యోత్కణ్ఠితయోరపి। బాల్యపౌగణ్డకైశోరాః పుత్రాభ్యామభవన్క్వచిత్
నాన్నగారూ! మీరు ఇద్దరూ ఎప్పుడూ మమ్మల్ని కోరుకున్నా, మేము ఇద్దరం మీతో బాల్యం, కౌమారం, యవ్వనంలో ఎప్పుడూ ఉండలేకపోయాము.
న లబ్ధో దైవహతయోర్వాసో నౌ భవదన్తికే। యాం బాలాః పితృగేహస్థా విన్దన్తే లాలితా ముదమ్
దురదృష్టవశాత్తు మేము మీ దగ్గర నివసించలేకపోయాము. తండ్రి ఇంట్లో పెంపొందించబడే పిల్లలు పొందే ఆనందాన్ని మేము అనుభవించలేదు.
సర్వార్థసమ్భవో దేహో జనితః పోషితో యతః। న తయోర్యాతి నిర్వేశం పిత్రోర్మర్త్యః శతాయుషా
ఈ శరీరం అన్ని ఫలితాలకు ఆధారం. ఇది తల్లిదండ్రుల వల్లే పుట్టి, పెరిగింది. వందేళ్లు బ్రతికినా, మానవుడు తల్లిదండ్రులకు ఋణం తీర్చలేడు.
యస్తయోరాత్మజః కల్ప ఆత్మనా చ ధనేన చ। వృత్తిం న దద్యాత్తం ప్రేత్య స్వమాంసం ఖాదయన్తి హి
శక్తి, ధనం ఉన్న కుమారుడు తల్లిదండ్రులకు జీవనోపాధి కల్పించకపోతే, మరణించిన తర్వాత అతడిని తన మాంసాన్ని తినిపిస్తారు.
మాతరం పితరం వృద్ధం భార్యాం సాధ్వీం సుతం శిశుమ్। గురుం విప్రం ప్రపన్నం చ కల్పోఽబిభ్రచ్ఛ్వసన్మృతః
శక్తి ఉన్నవాడు వృద్ధ తల్లిదండ్రులను, సతీమంతుడైన భార్యను, చిన్న పిల్లను, గురువును, బ్రాహ్మణుడిని, ఆశ్రయం కోరినవారిని పట్టించుకోకపోతే, బ్రతికున్నా చనిపోయినవాడే.
తన్నావకల్పయోః కంసాన్నిత్యముద్విగ్నచేతసోః। మోఘమేతే వ్యతిక్రాన్తా దివసా వామనర్చతోః
కంసుని భయంతో మనసు ఎప్పుడూ కలవరపడిన మాకు, మీ పాదాలను సేవించకుండా గడిపిన ఈ రోజులు వృథా అయ్యాయి.
తత్క్షన్తుమర్హథస్తాత మాతర్నౌ పరతన్త్రయోః। అకుర్వతోర్వాం శుశ్రూషాం క్లిష్టయోర్దుర్హృదా భృశమ్
కాబట్టి నాన్నగారు, తల్లిగారు! మేము పరాధీనులమై, దుర్మార్గుడి చేత బాధపడుతూ, మీ సేవ చేయలేకపోయినందుకు మమ్మల్ని క్షమించాలి.