శ్రీమద్భాగవతపురాణమ్

హస్తాభ్యాం హస్తయోర్బద్ధ్వా పద్‍భ్యామేవ చ పాదయోః । విచకర్షతురన్యోన్యం ప్రసహ్య విజిగీషయా

వారు చేతులు చేతులతో, కాళ్లు కాళ్లతో బిగించి, ఒకరిని ఒకరు బలంగా లాగుతూ, గెలవాలని తపిస్తూ పోరాడారు.

అరత్‍నీ ద్వే అరత్‍నిభ్యాం జానుభ్యాం చైవ జానునీ । శిరః శీర్ష్ణోరసోరస్తౌ అన్యోన్యం అభిజఘ్నతుః

వారు ఒకరిని ఒకరు ముష్టులతో, మోకాళ్లతో, తలలతో, ఛాతీతో, భుజాలతో గట్టిగా కొట్టుకున్నారు.

పరిభ్రామణవిక్షేప పరిరమ్భావపాతనైః । ఉత్సర్పణాపసర్పణైః చాన్యోన్యం ప్రత్యరున్ధతామ్

వారు చుట్టూ తిరుగుతూ, మాయలు చేస్తూ, ఆలింగనం చేసి, నేలకూల్చుతూ, ముందుకు వెళ్ళి, వెనక్కి తగ్గుతూ, పరస్పరం ఎదుర్కొంటూ పోరాడారు.

ఉత్థాపనైరున్నయనైః చాలనైః స్థాపనైరపి । పరస్పరం జిగీషన్తౌ అపచక్రతురాత్మనః

ఎవరెవరు ఎవరిని లేపుతూ, పైకి ఎత్తుతూ, ఊపుతూ, నిలిపి పట్టుకుని, తమ బలాన్ని చూపిస్తూ ఒకరిని ఒకరు ఓడించడానికి ప్రయత్నించారు.

తద్‍బలాబలవద్ యుద్ధం సమేతాః సర్వయోషితః । ఊచుః పరస్పరం రాజన్ సానుకమ్పా వరూథశః

ఈ పోరాటంలో ఎవరి బలం ఎంత ఉందో చూసిన అక్కడున్న స్త్రీలు, ఓ రాజా, దయతో గుంపులుగా పరస్పరం మాట్లాడుకున్నారు.

మహానయం బతాధర్మ ఏషాం రాజసభాసదామ్ । యే బలాబలవద్ యుద్ధం రాజ్ఞోఽన్విచ్ఛన్తి పశ్యతః

అయ్యో! రాజసభలో ఎంత అన్యాయం జరుగుతోంది! రాజు చూస్తుండగానే ఇంత బలహీనులు, బలవంతులతో పోరాడాలని కోరుతున్నారు.

క్వ వజ్రసారసర్వాఙ్‌గౌ మల్లౌ శైలేన్ద్రసన్నిభౌ । క్వ చాతిసుకుమారాఙ్‌గౌ కిశోరౌ నాప్తయౌవనౌ

వజ్రంలా గట్టి శరీరాలు, పర్వతాల్లాంటి ఆకారాలు ఉన్న మల్లయోధులు ఒకవైపు; ఇంకొవైపు, ఇంకా యవ్వనానికి రాని, చాలా సున్నితమైన శరీరాలు ఉన్న ఇద్దరు యువకులు — వీరిని ఎలా పోల్చగలరు?

ధర్మవ్యతిక్రమో హ్యస్య సమాజస్య ధ్రువం భవేత్ । యత్రాధర్మః సముత్తిష్ఠేత్ న స్థేయం తత్ర కర్హిచిత్

ఇలాంటి చోట ధర్మానికి విఘాతం తప్పదు. ఎందుకంటే, ఎక్కడ అధర్మం పెరుగుతుందో, అక్కడ ఉండకూడదు.

న సభాం ప్రవిశేత్ ప్రాజ్ఞః సభ్యదోషాన్ అనుస్మరన్ । అబ్రువన్ విబ్రువన్నజ్ఞో నరః కిల్బిషమశ్నుతే

సభ్యుల్లోని తప్పులు గుర్తుపెట్టుకుంటూ, జ్ఞానవంతుడు సభలోకి ప్రవేశించకూడదు. మాట్లాడినా, మౌనంగా ఉన్నా, అజ్ఞాని పాపానికి లోనవుతాడు.

వల్గతః శత్రుమభితః కృష్ణస్య వదనామ్బుజమ్ । వీక్ష్యతాం శ్రమవార్యుప్తం పద్మకోశమివామ్బుభిః

శత్రువును ఎదుర్కొంటున్న కృష్ణుని ముఖ కమలం చూడండి. శ్రమతో చెమటతో తడిసి, అది నీటితో తడిసిన కమలపు ముక్కు లాగా ఉంది.

కిం న పశ్యత రామస్య ముఖమాతామ్రలోచనమ్ । ముష్టికం ప్రతి సామర్షం హాససంరమ్భశోభితమ్

మీరు రాముని ముఖాన్ని చూడటం లేదు ఎందుకు? ఆయన కళ్లలో ఎర్రటి కాంతి మెరిసిపోతూ, ముఖంలో చిరునవ్వుతో పాటు కోపం కలగలసి, ముష్టికుడిని ఎదుర్కొంటూ ఎంత అందంగా కనిపిస్తున్నారో చూడండి.

( వసంతతిలకా ) పుణ్యా బత వ్రజభువో యదయం నృలిఙ్‌గ గూఢః పురాణపురుషో వనచిత్రమాల్యః । గాః పాలయన్సహబలః క్వణయంశ్చ వేణుం విక్రీదయాఞ్చతి గిరిత్రరమార్చితాఙ్‌ఘ్రిః

వ్రజభూమి ఎంత పవిత్రమైనది! అక్కడ ఈ పురాతన పురుషుడు, మనుష్య రూపంలో కనిపిస్తూ, అడవి పూలతో అలంకరించబడి, బాలరామునితో కలిసి ఆవులను మేపుతూ, వేణువును మోగిస్తూ, శైలపతినీ భార్య పూజించిన పాదాలతో, ఎన్నో ఆటలలో ఆనందిస్తున్నాడు.

గోప్యస్తపః కిమచరన్ యదముష్య రూపం లావణ్యసారమసమోర్ధ్వమనన్యసిద్ధమ్ । దృగ్భిః పిబన్త్యనుసవాభినవం దురాపమ్ ఏకాన్తధామ యశసః శ్రీయ ఐశ్వరస్య

ఆ గోపికలు ఏ విధంగా తపస్సు చేసారో? ఎందుకంటే వారు ఆయన రూపాన్ని, అందంలో అసమానమైనదిగా, ప్రతి క్షణం కొత్తగా కనిపించేదిగా, అందరికీ అందని దివ్యమైనదిగా, కీర్తి, శ్రీ, ఐశ్వర్యాలకి నిలయమైనదిగా, తమ కళ్లతో తృప్తిగా చూస్తున్నారు.

యా దోహనేఽవహననే మథనోపలేప ప్రేఙ్‌ఖేఙ్‌ఖనార్భరుదితో-క్షణమార్జనాదౌ । గాయన్తి చైనమనురక్తధియోఽశ్రుకణ్ఠ్యో ధన్యా వ్రజస్త్రియ ఉరుక్రమచిత్తయానాః

వ్రజలోని ఆ మహిళలు ఎంత అదృష్టవంతులు! వారు ఏ పని చేస్తున్నా—ఆవులను పీల్చేటప్పుడు, ఎరువు పోగేస్తూ, వెన్న మరిగిస్తూ, నేలలు పూస్తూ, పిల్లలను ఊగిస్తూ, క్లీను చేస్తూ—వారు మనసారా ఆయనను ప్రేమిస్తూ, కన్నీళ్లు గొంతులో నిలిచి, ఆయనను పాటలు పాడుతుంటారు.

ప్రాతర్వ్రజాద్ వ్రజత ఆవిశతశ్చ సాయం గోభిః సమం క్వణయతోఽస్య నిశమ్య వేణుమ్ । నిర్గమ్య తూర్ణమబలాః పథి భూరిపుణ్యాః పశ్యన్తి సస్మితముఖం సదయావలోకమ్

ప్రతీ ఉదయం, సాయంత్రం ఆయన ఆవులతో బయలుదేరినప్పుడు లేదా తిరిగి వచ్చినప్పుడు, వేణువు మోగిస్తుంటే, ఆ పుణ్యవంతులైన యువతులు వెంటనే బయటకు వచ్చి, ఆయన చిరునవ్వుతో కూడిన ముఖాన్ని, దయతో చూసే చూపులను చూడటానికి దారిలో చేరుతారు.

( అనుష్టుప్ ) ఏవం ప్రభాషమాణాసు స్త్రీషు యోగేశ్వరో హరిః । శత్రుం హన్తుం మనశ్చక్రే భగవాన్ భరతర్షభ

అలా ఆ మహిళలు మాట్లాడుతుండగా, భరత వంశశ్రేష్ఠా! యోగేశ్వరుడైన హరిః తన శత్రువును సంహరించాలి అని మనసులో నిర్ణయించుకున్నాడు.

సభయాః స్త్రీగిరః శ్రుత్వా పుత్రస్నేహశుచాఽఽతురౌ । పితరౌ అన్వతప్యేతాం పుత్రయోరబుధౌ బలమ్

ఆ భయంతో కూడిన మహిళల మాటలు విని, కుమారులపై ప్రేమతో, దుఃఖంతో బాధపడుతూ, తల్లిదండ్రులు తమ ఇద్దరు కుమారుల బలాన్ని తెలియక బాధపడ్డారు.

తైస్తైర్నియుద్ధవిధిభిః వివిధైరచ్యుతేతరౌ । యుయుధాతే యథాన్యోన్యం తథైవ బలముష్టికౌ

అనేక రకాల మల్లయుద్ధ పద్ధతులతో, అచ్యుతుడు తన ప్రత్యర్థితో, అలాగే బాలరాముడు ముష్టికుడితో ఒకరినొకరు పోరాడారు.

భగవద్‍గాత్రనిష్పాతైః వజ్రనీష్పేషనిష్ఠురైః । చాణూరో భజ్యమానాఙ్‌గో ముహుర్గ్లానిమవాప హ

భగవంతుని అవయవాల గట్టిగా తగిలిన దెబ్బలతో, వజ్రాన్ని రుద్దినట్టు ముద్దుగా తగలడంతో, చాణూరుని శరీరం మళ్లీ మళ్లీ దెబ్బతిని అలసిపోయింది.

స శ్యేనవేగ ఉత్పత్య ముష్టీకృత్య కరావుభౌ । భగవన్తం వాసుదేవం క్రుద్ధో వక్షస్యబాధత

పక్షిరాజు వేగంతో ఎగిరి వచ్చి, రెండు చేతులను గట్టిగా ముడిచిన చాణూరు, కోపంతో వాసుదేవుని ఛాతీపై గట్టిగా కొట్టాడు.

నాచలత్ తత్ప్రహారేణ మాలాహత ఇవ ద్విపః । బాహ్వోర్నిగృహ్య చాణూరం బహుశో భ్రామయన్ హరిః

ఆ దెబ్బకు ఆయన కదలలేదు, పూలమాల తగిలిన ఏనుగు లా నిలిచిపోయాడు. చాణూరుని రెండు చేతులు పట్టుకుని, హరిః ఎన్నోసార్లు చుట్టి తిప్పాడు.

భూపృష్ఠే పోథయామాస తరసా క్షీణ జీవితమ్ । విస్రస్తాకల్పకేశస్రగ్ ఇన్ద్రధ్వజ ఇవాపతత్

తర్వాత భూమిపై గట్టిగా పడేసి, ప్రాణం పోయేలా చేశాడు. జుట్టు, పూలమాలలు చెదిరిపోయి, ఇంద్రుని ధ్వజం కూలినట్టు నేలపై పడిపోయాడు.

తథైవ ముష్టికః పూర్వం స్వముష్ట్యాభిహతేన వై । బలభద్రేణ బలినా తలేనాభిహతో భృశమ్

అదే విధంగా, ముష్టికుడిని ముందుగా బలవంతుడైన బాలరాముడు తన ముష్టితో గట్టిగా కొట్టి, తర్వాత తన పిడికెతో బలంగా తాకాడు.

ప్రవేపితః స రుధిరం ఉద్‌వమన్ ముఖతోఽర్దితః । వ్యసుః పపాతోర్వ్యుపస్థే వాతాహత ఇవాఙ్‌ఘ్రిపః

అతడు వణికిపోయి, నోటి నుంచి రక్తం కారుతూ, బాధతో తట్టుకోలేక, ప్రాణం విడిచిపోయి, గాలి తాకిన చెట్టు లా నేలపై కూలిపోయాడు.

తతః కూటమనుప్రాప్తం రామః ప్రహరతాం వరః । అవధీత్ లీలయా రాజన్ సావజ్ఞం వామముష్టినా

తర్వాత, యుద్ధంలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు, ఎదురుగా వచ్చిన కూటను, తక్కువగా చూసి, ఎడమ ముష్టితో సులభంగా సంహరించాడు, ఓ రాజా!

తర్హ్యేవ హి శలః కృష్ణ ప్రపదాహతశీర్షకః । ద్విధా విదీర్ణస్తోశలక ఉభావపి నిపేతతుః

అదే సమయంలో, శలుని తలను కృష్ణుడు తన కాలితో తాకగా, శలుడు, తోశలకుడు ఇద్దరూ మధ్యలో చీలిపోతూ నేలపై పడిపోయారు.

చాణూరే ముష్టికే కూటే శలే తోశలకే హతే । శేషాః ప్రదుద్రువుర్మల్లాః సర్వే ప్రాణపరీప్సవః

చాణూరు, ముష్టికుడు, కూట, శల, తోశలకుడు చనిపోయిన తర్వాత, మిగిలిన మల్లయోధులు అందరూ ప్రాణాలు కాపాడుకోవడానికి పారిపోయారు.

గోపాన్ వయస్యాన్ ఆకృష్య తైః సంసృజ్య విజహ్రతుః । వాద్యమానేషు తూర్యేషు వల్గన్తౌ రుతనూపురౌ

తమ గోప స్నేహితులను దగ్గరకు తీసుకుని, వారితో కలిసి ఆనందంగా ఆడుకుంటూ, వాద్యాలు మోగుతుండగా, వారి నూపురాలు మోగుతూ, ఉల్లాసంగా నాట్యం చేశారు.

జనాః ప్రజహృషుః సర్వే కర్మణా రామకృష్ణయోః । ఋతే కంసం విప్రముఖ్యాః సాధవః సాధు సాధ్వితి

రాముడు, కృష్ణుడు చేసిన కార్యానికి అందరూ ఆనందించారు. కంసుడు తప్ప, ప్రముఖ బ్రాహ్మణులు, మంచివారు అందరూ 'బాగుంది! బాగుంది!' అని ప్రశంసించారు.