శ్రీమద్భాగవతపురాణమ్

కంసః పరివృతోఽమాత్యై రాజమఞ్చ ఉపావిశత్ । మణ్డలేశ్వరమధ్యస్థో హృదయేన విదూయతా

మంత్రి వృందంతో చుట్టుముట్టబడి, ప్రాంతాధిపతుల మధ్యలో, కంసుడు రాజాసనంపై కూర్చొని, హృదయం కలవరంతో ఉన్నాడు.

వాద్యమానేసు తూర్యేషు మల్లతాలోత్తరేషు చ । మల్లాః స్వలఙ్‌కృతాః దృప్తాః సోపాధ్యాయాః సమావిశన్

తూర్యాలు, డప్పులు మోగుతుండగా, మల్లయోధులు అలంకరించబడి, గర్వంతో, ఉపాధ్యాయులతో కలిసి లోపలికి ప్రవేశించారు.

చాణూరో ముష్టికః కూతః శలస్తోశల ఏవ చ । త ఆసేదురుపస్థానం వల్గువాద్యప్రహర్షితాః

చాణూరుడు, ముష్టికుడు, కూతుడు, శలుడు, తోశలుడు మధురమైన సంగీతంతో ఉల్లాసంగా రంగస్థలానికి వచ్చారు.

నన్దగోపాదయో గోపా భోజరాజసమాహుతాః । నివేదితోపాయనాస్తే ఏకస్మిన్ మఞ్చ ఆవిశన్

నందుడు ముందుండి, గోపాళ్లు అందరూ, భోజరాజు పిలిచిన తరువాత, తమ కానుకలు సమర్పించి, ఒకే వేదికపైకి చేరారు.

ఇతి శ్రీమద్‍భాగవతే మహాపురాణే పారమహంస్యాం సంహితాయాం దశమస్కన్ధే పూర్వార్ధే మల్లరఙోపవర్ణనం నామ ద్విచత్వారింశోఽధ్యాయః

ఇలా మహాపురాణమైన శ్రీమద్భాగవతంలో, పరమహంసులకు ఉద్దేశించిన ఈ దశమ స్కంధంలో, ముందుభాగంలో, మల్లయుద్ధ వేదిక వివరించే నలభై రెండవ అధ్యాయం ముగిసింది.

కువలయాపీడవధః; భగవతో మల్లశాఖాయాం ప్రవేశః; చాణూరేణసహ సంవాదశ్చ - శ్రీశుక ఉవాచ - ( అనుష్టుప్ ) అథ కృష్ణశ్చ రామశ్చ కృతశౌచౌ పరన్తప । మల్లదున్దుభినిర్ఘోషం శ్రుత్వా ద్రష్టుముపేయతుః

శ్రీశుకుడు ఇలా చెప్పాడు — అప్పుడు కృష్ణుడు, రాముడు ఇద్దరూ, శౌచం చేసుకుని, శత్రువులను జయించే వాడా, మల్లయుద్ధ డప్పుల గొంతెత్తిన శబ్దం విని, చూడటానికి వచ్చారు.

రఙ్‌గద్వారం సమాసాద్య తస్మిన్ నాగమవస్థితమ్ । అపశ్యత్కువలయాపీడం కృష్ణోఽమ్బష్ఠప్రచోదితమ్

వేదిక ద్వారం దగ్గరకు వచ్చి, అక్కడ నాగాన్ని నిలిపి ఉంచినట్టు చూసి, కృష్ణుడు, ఆ కువలయాపీడ అనే ఏనుగును, ఏనుగు కాపరి ప్రేరేపిస్తున్నట్టు గమనించాడు.

బద్ధ్వా పరికరం శౌరిః సముహ్య కుటిలాలకాన్ । ఉవాచ హస్తిపం వాచా మేఘనాదగభీరయా

శౌరి తన నడుము బిగించుకుని, వంకర జుట్టును పక్కకు తొలగించి, మెఘం గర్జనలా గంభీరమైన స్వరంతో ఏనుగు కాపరితో మాట్లాడాడు.

అమ్బష్ఠామ్బష్ఠ మార్గం నౌ దేహ్యపక్రమ మా చిరమ్ । నో చేత్సకుఞ్జరం త్వాద్య నయామి యమసాదనమ్

ఓ ఏనుగు కాపరా, మాకు దారి ఇవ్వు, ఆలస్యం చేయకు. లేకపోతే, నిన్ను నీ ఏనుగుతో పాటు నేడు యమలోకానికి పంపిస్తాను.

ఏవం నిర్భర్త్సితోఽమ్బష్ఠః కుపితః కోపితం గజమ్ । చోదయామాస కృష్ణాయ కాలాన్తక యమోపమమ్

ఇలా గట్టిగా మందలించబడిన ఆ ఏనుగు కాపరికి కోపం వచ్చి, కోపంతో ఉన్న ఆ ఏనుగును కృష్ణుడిపై దూకేలా ఉసిగొల్పాడు. ఆ ఏనుగు మరణాన్ని తలపించే విధంగా భయంకరంగా ఉంది.

కరీన్ద్రస్తమభిద్రుత్య కరేణ తరసాగ్రహీత్ । కరాద్ విగలితః సోఽముం నిహత్యాఙ్‌ఘ్రిష్వలీయత

ఆ ఏనుగు వేగంగా వచ్చి, తన సొంకుతో బలంగా పట్టుకుంది. ఆ పట్టులోంచి తప్పించుకుని, కృష్ణుడు దానిని కొట్టి, దాని కాళ్ల కిందకి వెళ్లిపోయాడు.

సఙ్‌క్రుద్ధస్తమచక్షాణో ఘ్రాణదృష్టిః స కేశవమ్ । పరామృశత్ పుష్కరేణ స ప్రసహ్య వినిర్గతః

కోపంతో ఉన్న ఆ ఏనుగు, కేశవుడిని తన దృష్టి, వాసనతో గట్టిగా గమనిస్తూ, తన సొంకుతో తాకింది. కానీ కృష్ణుడు దాని పట్టును తప్పించుకుని బయటపడ్డాడు.

పుచ్ఛే ప్రగృహ్యాతిబలం ధనుషః పఞ్చవింశతిమ్ । విచకర్ష యథా నాగం సుపర్ణ ఇవ లీలయా

కృష్ణుడు ఆ ఏనుగు తోకను పట్టుకుని, అతి బలంగా, ఇరవై అయిదు ధనుస్సుల పొడవు దూరం లాగాడు. అది గరుడుడు పాము లాగడంలా సులభంగా చేశాడు.

స పర్యావర్తమానేన సవ్యదక్షిణతోఽచ్యుతః । బభ్రామ భ్రామ్యమాణేన గోవత్సేనేవ బాలకః

అచ్యుతుడు ఆ ఏనుగును ఎడమ, కుడి వైపులా తిప్పుతూ, చిన్నవాడు గోవంతును తిప్పినట్టు, ఆ ఏనుగును చక్కగా తిప్పాడు.

తతోఽభిమఖమభ్యేత్య పాణినాఽఽహత్య వారణమ్ । ప్రాద్రవన్ పాతయామాస స్పృశ్యమానః పదే పదే

అంతట, ఎదురుగా వెళ్లి, తన చేతితో ఆ ఏనుగును బలంగా కొట్టి, అడుగడుగునా తాకుతూ, దాన్ని కూల్చేశాడు.

స ధావన్ క్రీడయా భూమౌ పతిత్వా సహసోత్థితః । తం మత్వా పతితం క్రుద్ధో దన్తాభ్యాం సోఽహనత్ క్షితిమ్

ఆ ఏనుగు ఆటగా పరుగెత్తి, నేలపై పడిపోయి, వెంటనే లేచి, తాను పడిపోయిందని భావించి, కోపంతో తన దంతాలతో నేలను కొట్టింది.

స్వవిక్రమే ప్రతిహతే కుంజరేన్ద్రోఽత్యమర్షితః । చోద్యమానో మహామాత్రైః కృష్ణమభ్యద్రవద్ రుషా

తన బలాన్ని అడ్డుకున్నప్పుడు, ఆ గొప్ప ఏనుగు చాలా కోపంతో, తన కాపరులు ఉసిగొల్పగా, కృష్ణుడిపై ఆగ్రహంతో దూకింది.

తమాపతన్తమాసాద్య భగవాన్ మధుసూదనః । నిగృహ్య పాణినా హస్తం పాతయామాస భూతలే

ఆ ఏనుగు దూసుకొస్తుండగా, భగవంతుడు మధుసూదనుడు తన చేతితో దాని సొంకును బలంగా పట్టుకుని, నేలపై పడగొట్టాడు.

పతితస్య పదాఽఽక్రమ్య మృగేన్ద్ర ఇవ లీలయా । దన్తముత్పాట్య తేనేభం హస్తిపాంశ్చాహనద్ధరిః

పడ్డ ఏనుగుపై, సింహం ఆటగా చేసేలా, కృష్ణుడు తన కాలితో నడిచి, దాని దంతాన్ని పీకి, ఆ దంతంతో ఏనుగు కాపరిని కొట్టాడు.

మృతకం ద్విపముత్సృజ్య దన్తపాణిః సమావిశత్ । అంసన్యస్తవిషాణోఽసృఙ్‌ మదబిన్దుభిరఙ్‌కితః । విరూఢస్వేదకణికా వదనామ్బురుహో బభౌ

చనిపోయిన ఏనుగును అక్కడే వదిలేసి, దంతాన్ని చేతిలో పట్టుకుని, దాన్ని భుజంపై వేసుకుని, రక్తపు చుక్కలు, మదబిందువులతో అలంకరించబడి, ముఖంలో చెమటబిందువులు మెరిసిపోతూ, లోపలికి ప్రవేశించాడు.

వృతౌ గోపైః కతిపయైః బలదేవజనార్దనౌ । రఙ్‌గం వివిశతూ రాజన్ గజదన్తవరాయుధౌ

కొంతమంది గోపాళ్లతో కలిసి, బలరాముడు, జనార్దనుడు ఇద్దరూ, ఏనుగు దంతాలను ఆయుధాలుగా పట్టుకుని, రాజా, మల్లయుద్ధ వేదికలోకి ప్రవేశించారు.

( శార్దూలవిక్రీడిత ) మల్లానామశనిర్నృణాం నరవరః స్త్రీణాం స్మరో మూర్తిమాన్ । గోపానాం స్వజనోఽసతాం క్షితిభుజాం శాస్తా స్వపిత్రోః శిశుః । మృత్యుర్భోజపతేర్విరాడవిదుషాం తత్త్వం పరం యోగినాం । వృష్ణీనాం పరదేవతేతి విదితో రఙ్‌గం గతః సాగ్రజః

( అనుష్టుప్ ) హతం కువలయాపీడం దృష్ట్వా తావపి దుర్జయౌ । కంసో మనస్వ్యపి తదా భృశముద్వివిజే నృప

ఓ రాజా! కువలయాపీడను సంహరించడాన్ని చూసి, ఆ ఇద్దరు అపరాజితులు కూడా, ధైర్యవంతుడైన కంసుడు కూడా, మనసులో బాగా కలవరపడ్డాడు.

( మిశ్ర ) తౌ రేజతూ రఙ్‌గగతౌ మహాభుజౌ విచిత్రవేషాభరణస్రగమ్బరౌ । యథా నటావుత్తమవేషధారిణౌ మనః క్షిపన్తౌ ప్రభయా నిరీక్షతామ్

ఆ ఇద్దరు బలవంతులు రంగస్థలంలోకి ప్రవేశించేటప్పుడు, విభిన్నమైన వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, హారాలు ధరించి, నాటకంలో ప్రధాన పాత్రధారుల్లా, తమ కాంతితో అందరినీ ఆకట్టుకుంటూ మెరిసిపోతున్నారు.

నిరీక్ష్య తావుత్తమపూరుషౌ జనా మఞ్చస్థితా నాగరరాష్ట్రకా నృప । ప్రహర్షవేగోత్కలితేక్షణాననాః పపుర్న తృప్తా నయనైస్తదాననమ్

ఓ రాజా! ఆ ఇద్దరు ఉత్తమ పురుషులను చూసి, మంచాలపై కూర్చున్న పట్టణవాసులు, గ్రామవాసులు, ఆనందావేశంతో కళ్లు, ముఖాలు వెలిగిపోయి, వారి ముఖాలను చూస్తూ చూడడానికే తృప్తి చెందలేదు.

( అనుష్టుప్ ) పిబన్త ఇవ చక్షుర్భ్యాం లిహన్త ఇవ జిహ్వయా । జిఘ్రన్త ఇవ నాసాభ్యాం శ్లిష్యన్త ఇవ బాహుభిః

వారు కళ్లతో త్రాగుతున్నట్టు, నాలుకతో రుచి చూస్తున్నట్టు, ముక్కుతో వాసన చూస్తున్నట్టు, చేతులతో ఆలింగనం చేస్తున్నట్టు అనిపించింది.

ఊచుః పరస్పరం తే వై యథాదృష్టం యథాశ్రుతమ్ । తద్ రూపగుణమాధుర్య ప్రాగల్భ్యస్మారితా ఇవ

వారు ఒకరితో ఒకరు, చూసింది, విన్నది అనుసరించి, వారి రూపం, గుణం, మాధుర్యం, ధైర్యాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ మాట్లాడుకున్నారు.

ఏతౌ భగవతః సాక్షాత్ హరేర్నారాయణస్య హి । అవతీర్ణావిహాంశేన వసుదేవస్య వేశ్మని

ఈ ఇద్దరూ భగవంతుడు హరి, నారాయణుడు స్వయంగా, వసుదేవుని ఇంట్లో భాగంగా అవతరించారు.

ఏష వై కిల దేవక్యాం జాతో నీతశ్చ గోకులమ్ । కాలమేతం వసన్ గూఢో వవృధే నన్దవేశ్మని

ఇతడు నిజంగా దేవకిలో జన్మించి, తరువాత గోకులానికి తీసుకెళ్లబడి, ఈ కాలం మొత్తం నందుని ఇంట్లో రహస్యంగా పెరిగాడు.