శ్రీమద్భాగవతపురాణమ్

తయోస్తదద్‍భుతం వీర్యం నిశామ్య పురవాసినః । తేజః ప్రాగల్భ్యం రూపం చ మేనిరే విబుధోత్తమౌ

వారి అద్భుతమైన పరాక్రమాన్ని, తేజస్సును, ధైర్యాన్ని, రూపాన్ని చూసిన పట్టణవాసులు, వారిని దేవతల్లో శ్రేష్ఠులుగా భావించారు.

తయోర్విచరతోః స్వైరం ఆదిత్యోఽస్తముపేయివాన్ । కృష్ణరామౌ వృతౌ గోపైః పురాచ్ఛకటమీయతుః

వారు స్వేచ్ఛగా తిరుగుతున్నప్పుడు సూర్యుడు అస్తమించగా, కృష్ణుడు, బాలరాముడు గోపులతో కలిసి పట్టణం నుంచి తమ బండివద్దకు తిరిగి వెళ్లారు.

( వసంతతిలకా ) గోప్యో ముకున్దవిగమే విరహాతురా యా ఆశాసతాశిష ఋతా మధుపుర్యభూవన్ । సంపశ్యతాం పురుషభూషణగాత్రలక్ష్మీం హిత్వేతరాన్ ను భజతశ్చకమేఽయనం శ్రీః

ముకుందుడు దూరమైనందుకు గోపికలు వేదనతో మథురలో ఉండి హృదయపూర్వకంగా ఆశీర్వాదాలు కోరారు. పురుషులలో శోభను చూసి లక్ష్మీదేవి ఇతరులను వదిలి, కేవలం ఆయననే కోరుకుంది.

( అనుష్టుప్ ) అవనిక్తాఙ్‌ఘ్రియుగలౌ భుక్త్వా క్షీరోపసేచనమ్ । ఊషతుస్తాం సుఖం రాత్రిం జ్ఞాత్వా కంసచికీర్షితమ్

వారి పాదాలు కడిగి, పాలతో కలిపిన భోజనం చేసి, కంసుని ఉద్దేశ్యాన్ని తెలుసుకొని, ఆ రాత్రి సుఖంగా నిద్రించారు.

కంసస్తు ధనుషో భఙ్‌గం రక్షిణాం స్వబలస్య చ । వధం నిశమ్య గోవిన్ద రామవిక్రీడితం పరమ్

గోవిందుడు, రాముడు చేసిన అద్భుత క్రీడలను, విల్లు విరిగినదాన్ని, తన రక్షకులు చనిపోయినదాన్ని విని, కంసుడు బాగా కలవరపడ్డాడు.

దీర్ఘప్రజాగరో భీతో దుర్నిమిత్తాని దుర్మతిః । బహూన్యచష్టోభయథా మృత్యోర్దౌత్యకరాణి చ

కంసుడు భయంతో నిద్రలేక, చెడు సూచనలు చూసి, నిజమైనవి, ఊహించినవి అన్నీ మరణం సమీపిస్తున్న సంకేతాలుగా వివరించాడు.

అదర్శనం స్వశిరసః ప్రతిరూపే చ సత్యపి । అసత్యపి ద్వితీయే చ ద్వైరూప్యం జ్యోతిషాం తథా

తన ప్రతిబింబంలో తల కనిపించకపోవడం, కనిపించినా రెండుగా కనిపించడం, నక్షత్రాల్లో కూడా ద్వంద్వత్వాన్ని చూడడం అతనికి అనుభవమయ్యాయి.

ఛిద్రప్రతీతిశ్ఛాయాయాం ప్రాణఘోషానుపశ్రుతిః । స్వర్ణప్రతీతిర్వృక్షేషు స్వపదానామదర్శనమ్

తన నీడలో విడిపోతున్న భాగాలు, తన ఊపిరి శబ్దం వినిపించకపోవడం, చెట్లలో బంగారం కనిపించడం, తన అడుగుల ముద్రలు కనబడకపోవడం అతనికి అనిపించాయి.

స్వప్నే ప్రేతపరిష్వఙ్‌గః ఖరయానం విషాదనమ్ । యాయాన్నలదమాల్యేకః తైలాభ్యక్తో దిగమ్బరః

కంసుడు కలలో మృతులను ఆలింగనం చేయడం, గాడిదపై ప్రయాణించడం, దుఃఖించటం, నలద పుష్పమాలలు ధరించడం, నూనె రాయించుకోవడం, నగ్నంగా తిరగడం చూశాడు.

అన్యాని చేత్థం భూతాని స్వప్నజాగరితాని చ । పశ్యన్ మరణసన్త్రస్తో నిద్రాం లేభే న చిన్తయా

ఇలాంటి చెడు సూచనలు కలలో, మెలకువలో చూసి, మరణ భయంతో అతని మనసు కలవరపడి నిద్రపోలేకపోయాడు.

వ్యుష్టాయాం నిశి కౌరవ్య సూర్యే చాద్‍భ్యః సముత్థితే । కారయామాస వై కంసో మల్లక్రీడామహోత్సవమ్

రాత్రి ముగిసి, సూర్యుడు ఉదయించగానే, కంసుడు గొప్ప మల్లయుద్ధ మహోత్సవాన్ని నిర్వహించమని ఆజ్ఞాపించాడు.

ఆనర్చుః పురుషా రఙ్‌గం తూర్యభేర్యశ్చ జఘ్నిరే । మఞ్చాశ్చాలఙ్‌కృతాః స్రగ్భిః పతాకాచైలతోరణైః

అరంగాన్ని పురుషులు అలంకరించారు, తూర్యాలు, డప్పులు మోగాయి, మంచాలు పూలమాలలు, జెండాలు, వస్త్రాలు, తోరణాలతో అలంకరించబడ్డాయి.

తేషు పౌరా జానపదా బ్రహ్మక్షత్రపురోగమాః । యథోపజోషం వివిశూ రాజానశ్చ కృతాసనాః

అందులో పట్టణవాసులు, గ్రామస్తులు, బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ నాయకులు తమ స్థాయికి తగినట్లు ప్రవేశించి, రాజులు తమ స్థానాల్లో కూర్చున్నారు.

కంసః పరివృతోఽమాత్యై రాజమఞ్చ ఉపావిశత్ । మణ్డలేశ్వరమధ్యస్థో హృదయేన విదూయతా

మంత్రి వృందంతో చుట్టుముట్టబడి, ప్రాంతాధిపతుల మధ్యలో, కంసుడు రాజాసనంపై కూర్చొని, హృదయం కలవరంతో ఉన్నాడు.

వాద్యమానేసు తూర్యేషు మల్లతాలోత్తరేషు చ । మల్లాః స్వలఙ్‌కృతాః దృప్తాః సోపాధ్యాయాః సమావిశన్

తూర్యాలు, డప్పులు మోగుతుండగా, మల్లయోధులు అలంకరించబడి, గర్వంతో, ఉపాధ్యాయులతో కలిసి లోపలికి ప్రవేశించారు.

చాణూరో ముష్టికః కూతః శలస్తోశల ఏవ చ । త ఆసేదురుపస్థానం వల్గువాద్యప్రహర్షితాః

చాణూరుడు, ముష్టికుడు, కూతుడు, శలుడు, తోశలుడు మధురమైన సంగీతంతో ఉల్లాసంగా రంగస్థలానికి వచ్చారు.

నన్దగోపాదయో గోపా భోజరాజసమాహుతాః । నివేదితోపాయనాస్తే ఏకస్మిన్ మఞ్చ ఆవిశన్

నందుడు ముందుండి, గోపాళ్లు అందరూ, భోజరాజు పిలిచిన తరువాత, తమ కానుకలు సమర్పించి, ఒకే వేదికపైకి చేరారు.

ఇతి శ్రీమద్‍భాగవతే మహాపురాణే పారమహంస్యాం సంహితాయాం దశమస్కన్ధే పూర్వార్ధే మల్లరఙోపవర్ణనం నామ ద్విచత్వారింశోఽధ్యాయః

ఇలా మహాపురాణమైన శ్రీమద్భాగవతంలో, పరమహంసులకు ఉద్దేశించిన ఈ దశమ స్కంధంలో, ముందుభాగంలో, మల్లయుద్ధ వేదిక వివరించే నలభై రెండవ అధ్యాయం ముగిసింది.

కువలయాపీడవధః; భగవతో మల్లశాఖాయాం ప్రవేశః; చాణూరేణసహ సంవాదశ్చ - శ్రీశుక ఉవాచ - ( అనుష్టుప్ ) అథ కృష్ణశ్చ రామశ్చ కృతశౌచౌ పరన్తప । మల్లదున్దుభినిర్ఘోషం శ్రుత్వా ద్రష్టుముపేయతుః

శ్రీశుకుడు ఇలా చెప్పాడు — అప్పుడు కృష్ణుడు, రాముడు ఇద్దరూ, శౌచం చేసుకుని, శత్రువులను జయించే వాడా, మల్లయుద్ధ డప్పుల గొంతెత్తిన శబ్దం విని, చూడటానికి వచ్చారు.

రఙ్‌గద్వారం సమాసాద్య తస్మిన్ నాగమవస్థితమ్ । అపశ్యత్కువలయాపీడం కృష్ణోఽమ్బష్ఠప్రచోదితమ్

వేదిక ద్వారం దగ్గరకు వచ్చి, అక్కడ నాగాన్ని నిలిపి ఉంచినట్టు చూసి, కృష్ణుడు, ఆ కువలయాపీడ అనే ఏనుగును, ఏనుగు కాపరి ప్రేరేపిస్తున్నట్టు గమనించాడు.

బద్ధ్వా పరికరం శౌరిః సముహ్య కుటిలాలకాన్ । ఉవాచ హస్తిపం వాచా మేఘనాదగభీరయా

శౌరి తన నడుము బిగించుకుని, వంకర జుట్టును పక్కకు తొలగించి, మెఘం గర్జనలా గంభీరమైన స్వరంతో ఏనుగు కాపరితో మాట్లాడాడు.

అమ్బష్ఠామ్బష్ఠ మార్గం నౌ దేహ్యపక్రమ మా చిరమ్ । నో చేత్సకుఞ్జరం త్వాద్య నయామి యమసాదనమ్

ఓ ఏనుగు కాపరా, మాకు దారి ఇవ్వు, ఆలస్యం చేయకు. లేకపోతే, నిన్ను నీ ఏనుగుతో పాటు నేడు యమలోకానికి పంపిస్తాను.

ఏవం నిర్భర్త్సితోఽమ్బష్ఠః కుపితః కోపితం గజమ్ । చోదయామాస కృష్ణాయ కాలాన్తక యమోపమమ్

ఇలా గట్టిగా మందలించబడిన ఆ ఏనుగు కాపరికి కోపం వచ్చి, కోపంతో ఉన్న ఆ ఏనుగును కృష్ణుడిపై దూకేలా ఉసిగొల్పాడు. ఆ ఏనుగు మరణాన్ని తలపించే విధంగా భయంకరంగా ఉంది.

కరీన్ద్రస్తమభిద్రుత్య కరేణ తరసాగ్రహీత్ । కరాద్ విగలితః సోఽముం నిహత్యాఙ్‌ఘ్రిష్వలీయత

ఆ ఏనుగు వేగంగా వచ్చి, తన సొంకుతో బలంగా పట్టుకుంది. ఆ పట్టులోంచి తప్పించుకుని, కృష్ణుడు దానిని కొట్టి, దాని కాళ్ల కిందకి వెళ్లిపోయాడు.

సఙ్‌క్రుద్ధస్తమచక్షాణో ఘ్రాణదృష్టిః స కేశవమ్ । పరామృశత్ పుష్కరేణ స ప్రసహ్య వినిర్గతః

కోపంతో ఉన్న ఆ ఏనుగు, కేశవుడిని తన దృష్టి, వాసనతో గట్టిగా గమనిస్తూ, తన సొంకుతో తాకింది. కానీ కృష్ణుడు దాని పట్టును తప్పించుకుని బయటపడ్డాడు.

పుచ్ఛే ప్రగృహ్యాతిబలం ధనుషః పఞ్చవింశతిమ్ । విచకర్ష యథా నాగం సుపర్ణ ఇవ లీలయా

కృష్ణుడు ఆ ఏనుగు తోకను పట్టుకుని, అతి బలంగా, ఇరవై అయిదు ధనుస్సుల పొడవు దూరం లాగాడు. అది గరుడుడు పాము లాగడంలా సులభంగా చేశాడు.

స పర్యావర్తమానేన సవ్యదక్షిణతోఽచ్యుతః । బభ్రామ భ్రామ్యమాణేన గోవత్సేనేవ బాలకః

అచ్యుతుడు ఆ ఏనుగును ఎడమ, కుడి వైపులా తిప్పుతూ, చిన్నవాడు గోవంతును తిప్పినట్టు, ఆ ఏనుగును చక్కగా తిప్పాడు.

తతోఽభిమఖమభ్యేత్య పాణినాఽఽహత్య వారణమ్ । ప్రాద్రవన్ పాతయామాస స్పృశ్యమానః పదే పదే

అంతట, ఎదురుగా వెళ్లి, తన చేతితో ఆ ఏనుగును బలంగా కొట్టి, అడుగడుగునా తాకుతూ, దాన్ని కూల్చేశాడు.

స ధావన్ క్రీడయా భూమౌ పతిత్వా సహసోత్థితః । తం మత్వా పతితం క్రుద్ధో దన్తాభ్యాం సోఽహనత్ క్షితిమ్

ఆ ఏనుగు ఆటగా పరుగెత్తి, నేలపై పడిపోయి, వెంటనే లేచి, తాను పడిపోయిందని భావించి, కోపంతో తన దంతాలతో నేలను కొట్టింది.