అలాతైర్దహ్యమానోఽపి నాముఞ్చత్తమురఙ్గమః। తమస్పృశత్పదాభ్యేత్య భగవాన్సాత్వతాం పతిః
అతన్ని అగ్నికండాలతో కాలుస్తున్నా, ఆ పాము నందుడిని విడిచిపెట్టలేదు. అప్పుడు సాత్వతుల అధిపతి అయిన భగవంతుడు దగ్గరకు వచ్చి తన పాదాలతో ఆ పామును తాకాడు.
స వై భగవతః శ్రీమత్పాదస్పర్శహతాశుభః। భేజే సర్పవపుర్హిత్వా రూపం విద్యాధరార్చితమ్
భగవంతుని పవిత్ర పాదస్పర్శతో ఆ పాములోని దుష్టత నశించి, పామురూపాన్ని విడిచిపెట్టి, విద్యాధరులు పూజించే రూపాన్ని పొందాడు.
తమపృచ్ఛద్ధృషీకేశః ప్రణతం సమవస్థితమ్। దీప్యమానేన వపుషా పురుషం హేమమాలినమ్
అప్పుడు హృషీకేశుడు, ఆ వ్యక్తి తనకు నమస్కరిస్తూ, బంగారు హారంతో ప్రకాశిస్తూ నిలబడి ఉండగా, అతనిని అడిగాడు.
కో భవాన్పరయా లక్ష్మ్యా రోచతేఽద్భుతదర్శనః। కథం జుగుప్సితామేతాం గతిం వా ప్రాపితోఽవశః
నీ రూపం ఎంతో అద్భుతంగా, మహా కాంతివంతంగా ఉంది. నువ్వెవరు? ఇంత నీచమైన స్థితిలోకి ఎలా వచ్చావు?
సర్ప ఉవాచ। అహం విద్యాధరః కశ్చిత్సుదర్శన ఇతి శ్రుతః। శ్రియా స్వరూపసమ్పత్త్యా విమానేనాచరన్దిశః
ఆ పాము ఇలా చెప్పింది: నేను విద్యాధరులలో ఒకడిని, నా పేరు సుదర్శనుడు. అందంతో, ఐశ్వర్యంతో ప్రసిద్ధిని పొందాను. నా విమానంలో దిక్కులన్నీ సంచరిస్తూ ఉండేవాడిని.
ఋషీన్విరూపాఙ్గిరసః ప్రాహసం రూపదర్పితః। తైరిమాం ప్రాపితో యోనిం ప్రలబ్ధైః స్వేన పాప్మనా
విరూపుడు, అంగిరసుడు అనే ఋషులు తమ రూపంపై గర్వంతో నన్ను నవ్వారు. నా చేసిన పాపంతో వారు నన్ను శాపించి, ఈ జన్మలోకి పంపారు.
శాపో మేఽనుగ్రహాయైవ కృతస్తైః కరుణాత్మభిః। యదహం లోకగురుణా పదా స్పృష్టో హతాశుభః
అయితే, ఆ దయార్ద్ర హృదయులు ఇచ్చిన శాపం నాకు మేలు చేసిందని తెలిసింది. ఎందుకంటే లోకగురువు పాదస్పర్శతో నా దురదృష్టం అంతా పోయింది.
తం త్వాహం భవభీతానాం ప్రపన్నానాం భయాపహమ్। ఆపృచ్ఛే శాపనిర్ముక్తః పాదస్పర్శాదమీవహన్
ఇప్పుడు శాపం నుండి విముక్తుడై, భవభయంతో ఉన్నవారికి ఆశ్రయం ఇచ్చే నీకు వందనం చేస్తూ, నీ పాదస్పర్శ లభించిన తర్వాత నన్ను వెళ్లనివ్వమని అడుగుతున్నాను.
ప్రపన్నోఽస్మి మహాయోగిన్మహాపురుష సత్పతే। అనుజానీహి మాం దేవ సర్వలోకేశ్వరేశ్వర
ఓ మహాయోగీ, ఓ మహాపురుషా, ఓ సత్పురుషుల అధినాథా! నేను నీకు శరణు వచ్చాను. ఓ దేవా, సమస్త లోకాల అధిపతీ, నన్ను అనుమతించు.
బ్రహ్మదణ్డాద్విముక్తోఽహం సద్యస్తేఽచ్యుత దర్శనాత్। యన్నామ గృహ్ణన్నఖిలాన్శ్రోతౄనాత్మానమేవ చ। సద్యః పునాతి కిం భూయస్తస్య స్పృష్టః పదా హి తే
అచ్యుతా! నిన్ను దర్శించగానే నేను బ్రహ్మశాపం నుండి వెంటనే విముక్తుడయ్యాను. నీ నామస్మరణతోనే అందరూ, తాము కూడా, వెంటనే పవిత్రులవుతారు. మరి నీ పాదస్పర్శ లభిస్తే ఎంత గొప్పదో!
ఇత్యనుజ్ఞాప్య దాశార్హం పరిక్రమ్యాభివన్ద్య చ। సుదర్శనో దివం యాతః కృచ్ఛ్రాన్నన్దశ్చ మోచితః
అలా దాశార్హుని అనుమతి తీసుకుని, చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేసి నమస్కరించి, సుదర్శనుడు స్వర్గానికి వెళ్లిపోయాడు. నందుడు కూడా తన కష్టం నుండి విముక్తుడయ్యాడు.
నిశామ్య కృష్ణస్య తదాత్మవైభవం। వ్రజౌకసో విస్మితచేతసస్తతః। సమాప్య తస్మిన్నియమం పునర్వ్రజం। నృపాయయుస్తత్కథయన్త ఆదృతాః
కృష్ణుని ఆ మహిమను చూసిన వ్రజవాసులు ఆశ్చర్యంతో మైమరచిపోయారు. అక్కడ తమ నియమాన్ని పూర్తి చేసి, ఆనందంగా ఆ కథలు చెప్పుకుంటూ తిరిగి వ్రజకు వెళ్లారు.
కదాచిదథ గోవిన్దో రామశ్చాద్భుతవిక్రమః। విజహ్రతుర్వనే రాత్ర్యాం మధ్యగౌ వ్రజయోషితామ్
ఒకసారి గోవిందుడు, రాముడు ఇద్దరూ అద్భుతమైన బలంతో, వ్రజ యువతులతో కలిసి అరణ్యంలో రాత్రి సంతోషంగా విహరించారు.
ఉపగీయమానౌ లలితం స్త్రీజనైర్బద్ధసౌహృదైః। స్వలఙ్కృతానులిప్తాఙ్గౌ స్రగ్వినౌ విరజోఽమ్బరౌ
అందంగా అలంకరించుకుని, సుగంధ ద్రవ్యాలతో పూసుకుని, పుష్పహారాలు ధరించి, నిర్మలమైన వస్త్రాలు వేసుకుని, స్నేహంతో కూడిన వ్రజ స్త్రీలు తీయగా పాటలు పాడుతూ వారిని ఆనందపరిచారు.
నిశాముఖం మానయన్తావుదితోడుపతారకమ్। మల్లికాగన్ధమత్తాలి జుష్టం కుముదవాయునా
రాత్రి మొదలవుతున్నప్పుడు, నక్షత్రాలు, చంద్రుడు ఉదయించగా, మల్లెపువ్వుల సువాసన, మత్తెక్కిన తేనెటీగల గుంపు, కమల వాసన గాలిలో తేలుతూ అక్కడ పరచుకుంది.
జగతుః సర్వభూతానాం మనఃశ్రవణమఙ్గలమ్। తౌ కల్పయన్తౌ యుగపత్స్వరమణ్డలమూర్చ్ఛితమ్
వారు ఇద్దరూ కలసి, అందరికీ మనస్సు, చెవులకు మంగళకరంగా ఉండేలా, ఒకేసారి రాగమాలికను అద్భుతంగా ఆలాపించారు.
గోప్యస్తద్గీతమాకర్ణ్య మూర్చ్ఛితా నావిదన్నృప। స్రంసద్దుకూలమాత్మానం స్రస్తకేశస్రజం తతః
ఆ పాట విని, గోపికలు మైమరచిపోయి, తాము ఎక్కడ ఉన్నామో కూడా మరిచిపోయారు. వారి వస్త్రాలు జారిపోవడం, జడలు, పుష్పహారాలు సడలిపోవడం జరిగింది.
ఏవం విక్రీడతోః స్వైరం గాయతోః సమ్ప్రమత్తవత్। శఙ్ఖచూడ ఇతి ఖ్యాతో ధనదానుచరోఽభ్యగాత్
అలా వారు ఇద్దరూ ఆనందంగా ఆటలు ఆడి, పాటలు పాడుతూ ఉండగా, కుబేరుని అనుచరుడైన శంఖచూడుడు అక్కడికి వచ్చాడు.
తయోర్నిరీక్షతో రాజంస్తన్నాథం ప్రమదాజనమ్। క్రోశన్తం కాలయామాస దిశ్యుదీచ్యామశఙ్కితః
కృష్ణుడు, రాముడు చూస్తుండగానే, ఆ రాజు అక్కడ ఉన్న స్త్రీలను గట్టిగా అరవిస్తూ చూసి, ఎటువంటి సందేహం లేకుండా ఉత్తర దిశగా తోడుకెళ్లాడు.
క్రోశన్తం కృష్ణ రామేతి విలోక్య స్వపరిగ్రహమ్। యథా గా దస్యునా గ్రస్తా భ్రాతరావన్వధావతామ్
స్త్రీలు 'కృష్ణా! రామా!' అని అరుస్తూ, తమ సహచరులను దొంగ పట్టుకున్నట్టు చూసి, ఆ ఇద్దరు అన్నదమ్ములు ఆ దొంగను వెంబడించారు.
మా భైష్టేత్యభయారావౌ శాలహస్తౌ తరస్వినౌ। ఆసేదతుస్తం తరసా త్వరితం గుహ్యకాధమమ్
'భయపడకండి!' అని ధైర్యంగా పిలుస్తూ, శక్తివంతమైన ఇద్దరు అన్నదమ్ములు, చేతుల్లో గదలు పట్టుకుని, ఆ దుష్ట యక్షుడిని వేగంగా వెంబడించారు.
స వీక్ష్య తావనుప్రాప్తౌ కాలమృత్యూ ఇవోద్విజన్। విసృజ్య స్త్రీజనం మూఢః ప్రాద్రవజ్జీవితేచ్ఛయా
వారు మరణమూ కాలమూ లాగా వస్తున్నారని చూసి, ఆ మూర్ఖుడు తన ప్రాణాల కోసం స్త్రీలను వదిలేసి పారిపోయాడు.
తమన్వధావద్గోవిన్దో యత్ర యత్ర స ధావతి। జిహీర్షుస్తచ్ఛిరోరత్నం తస్థౌ రక్షన్స్త్రియో బలః
ఎక్కడికి పారిపోయినా గోవిందుడు అతన్ని వెంబడించాడు, అతని తలపై ఉన్న రత్నాన్ని తీసుకోవాలని ఉద్దేశించాడు. బాలరాముడు మాత్రం అక్కడే ఉండి స్త్రీలను రక్షించాడు.
అవిదూర ఇవాభ్యేత్య శిరస్తస్య దురాత్మనః। జహార ముష్టినైవాఙ్గ సహచూడమణిం విభుః
దూరంగా కాకుండా దగ్గరికి వచ్చి, ఆ దుష్టుని తలపై తన ముష్టితో బలంగా కొట్టి, అతని తలపై ఉన్న సహచూడామణిని కూడా తీసుకున్నాడు.
శఙ్ఖచూడం నిహత్యైవం మణిమాదాయ భాస్వరమ్। అగ్రజాయాదదాత్ప్రీత్యా పశ్యన్తీనాం చ యోషితామ్
శంఖచూడుని సంహరించి, ఆ ప్రకాశవంతమైన మణిని తీసుకుని, ప్రేమతో తన అన్నయ్యకు ఇచ్చాడు. ఆ సమయంలో అక్కడున్న స్త్రీలు చూస్తూ ఉన్నారు.
యుగ్మగీతం; గోచారణాయ వనం గతస్య భగవతో గోపీజనకృతం గుణగానమ్ - శ్రీశుక ఉవాచ - ( అనుష్టుప్ ) గోప్యః కృష్ణే వనం యాతే తమనుద్రుతచేతసః । కృష్ణలీలాః ప్రగాయన్త్యో నిన్యుర్దుఃఖేన వాసరాన్
శ్రీశుకుడు ఇలా చెప్పాడు — కృష్ణుడు పశువులను మేపేందుకు అడవికి వెళ్ళినప్పుడు, గోపికలు మనసంతా ఆయనవైపే పెట్టుకుని, ఆయన లీలలను పాడుకుంటూ, దుఃఖంతో రోజులు గడిపారు.
శ్రీగోప్య ఊచుః - ( స్వాగతా ) వామబాహుకృతవామకపోలో వల్గితభ్రురధరార్పితవేణుమ్ । కోమలాఙ్గులిభిరాశ్రితమార్గం గోప్య ఈరయతి యత్ర ముకున్దః
గోపికలు అన్నారు — మిత్రులారా! ముకుందుడు ఎక్కడ తన ఎడమచేతితో వంశాన్ని పెదవులకు ఆనించి, ఎడమ చెంపను చేతికి ఆనపరిచి, కనుబొమ్మలు ఆడిస్తూ, మృదువైన వేళ్లతో వంశాన్ని నడిపిస్తాడో, అక్కడే మమ్మల్ని పిలుస్తున్నట్టు అనిపిస్తుంది.
వ్యోమయానవనితాః సహ సిద్ధైః విస్మితాస్తదుపధార్య సలజ్జాః । కామమార్గణసమర్పితచిత్తాః కశ్మలం యయురపస్మృతనీవ్యః
ఆకాశమార్గంలో ఉన్న దేవతా స్త్రీలు, సిద్ధులతో కలిసి, ఆయన వంశధ్వని విని ఆశ్చర్యపడి, సిగ్గుతో మనసంతా ప్రేమబాణాలకు లోనై, తాము ధరించిన వస్త్రాలు కూడా మర్చిపోయారు.
హన్త చిత్రమబలాః శ్రృణుతేదం హారహాస ఉరసి స్థిరవిద్యుత్ । నన్దసూనురయమార్తజనానాం నర్మదో యర్హి కూజితవేణుః
అయ్యో! అందమైన సఖులారా, వినండి — నందుని కుమారుడు, బాధపడే వారందరికీ ఆనందాన్ని ఇచ్చే వాడు, వంశాన్ని ఊదినప్పుడు, ఆయన ఛాతీపై హారమూ, నవ్వు కూడా మెరుపులా ప్రకాశిస్తాయి.
వృన్దశో వ్రజవృషా మృగగావో వేణువాద్యహృతచేతస ఆరాత్ । దన్తదష్టకవలా ధృతకర్ణా నిద్రితా లిఖితచిత్రమివాసన్
వ్రజంలో ఉన్న ఎద్దులు, జింకలు, ఆవులు గుంపులుగా, దూరం నుంచే వంశధ్వనికి మంత్రముగ్ధులై, నోట్లో మేతను పట్టుకుని, చెవులు ముక్కోసం ఉంచి, చిత్రంలా కదలకుండా, నిద్రలో ఉన్నట్టు కూర్చున్నారు.