యో జాయమానః సర్వేషాం తేజస్తేజస్వినాం రుచా । స్వయోపాదత్త దాక్ష్యాచ్చ కర్మణాం దక్షమబ్రువన్
అతడు పుట్టినప్పుడు అందరిలోనూ గొప్ప తేజస్సుతో మెరిసిపోయాడు. తన తెలివి, పనుల వల్ల అతడిని 'దక్షుడు' అని పిలిచారు.
తం ప్రజాసర్గరక్షాయాం అనాదిరభిషిచ్య చ । యుయోజ యుయుజేఽన్యాంశ్చ స వై సర్వప్రజాపతీన్
ప్రపంచంలోని ప్రాణుల సృష్టి, రక్షణ కోసం ఆదిమూర్తి ఆయనను రాజుగా నియమించి, ఆయన్ను ఇతరులను కూడా సమస్త ప్రాణుల పాలకులుగా నియమించాడు.
గోపీగీతం - విరహార్త గోపీనాం భగవదుపస్థానాయ ప్రార్థనమ్ - గోప్య ఊచుః - ( శుద్ధకామదా ) జయతి తేఽధికం జన్మనా వ్రజః శ్రయత ఇన్దిరా శశ్వదత్ర హి । దయిత దృశ్యతాం దిక్షు తావకా స్త్వయి ధృతాసవస్త్వాం విచిన్వతే
గోపికలు అన్నారు — నీ జన్మతో వ్రజం మరింత వెలుగొందుతోంది; ఇంద్రాణి ఎప్పుడూ ఇక్కడే నివసిస్తోంది. ప్రియమైనవాడా! నీ భక్తులు అన్ని దిక్కులలో కనిపించాలి; తమ ప్రాణాలు నీవే అని భావించే వారు నిన్ను వెతుకుతున్నారు.
శరదుదాశయే సాధుజాతసత్ సరసిజోదరశ్రీముషా దృశా । సురతనాథ తేఽశుల్కదాసికా వరద నిఘ్నతో నేహ కిం వధః
శరదృతువులో నీ దృష్టి కమలపు మధ్య భాగాన్ని మించిన అందాన్ని దోచుకుంటోంది. ప్రేమలోకనాధా! మేము నీకు ఉచితంగా సేవ చేస్తున్న దాసులం. వరాలిచ్చేవాడా! ఇక్కడ మమ్మల్ని నశింపజేయడం నీకు సమంజసం కాదేమో?
విషజలాప్యయాద్ వ్యాలరాక్షసాద్ వర్షమారుతాద్ వైద్యుతానలాత్ । వృషమయాత్మజాద్ విశ్వతో భయాద్ ఋషభ తే వయం రక్షితా ముహుః
నీరు విషంగా మారినప్పుడు, పాము రూపంలో రాక్షసుడు వచ్చినప్పుడు, వాన, గాలి, మెరుపు, అగ్ని, వర్షదేవుని కుమారుడు, అన్ని వైపులా ఉన్న భయాల నుంచి, పరమోన్నతుడా! నీవు మమ్మల్ని ఎన్నోసార్లు కాపాడావు.
న ఖలు గోపీకానన్దనో భవాన్ అఖిలదేహినాం అన్తరాత్మదృక్ । విఖనసార్థితో విశ్వగుప్తయే సఖ ఉదేయివాన్ సాత్వతాం కులే
నీవు కేవలం గోపికలకు ఆనందదాయకుడివే కాదు; సమస్త జీవుల హృదయంలో అంతర్యామివి. బ్రహ్మదేవుడు లోకరక్షణ కోసం ప్రార్థించగా, సాత్వత వంశంలో స్నేహితుడా! నీవు అవతరించావు.
విరచితాభయం వృష్ణిధూర్య తే చరణమీయుషాం సంసృతేర్భయాత్ । కరసరోరుహం కాన్త కామదం శిరసి ధేహి నః శ్రీకరగ్రహమ్
వృష్ణివంశశిరోమణీ! సంసార భయాన్ని తొలగిస్తూ, నీ పాదాలను ఆశ్రయించినవారికి అభయం కల్పించావు. ప్రియమైనవాడా! మనసు కోరిన వరాలు ఇచ్చే నీ కమలమయమైన చేతులను మా తలపై ఉంచి, మాకు శుభం కలిగించు.
వ్రజజనార్తిహన్ వీర యోషితాం నిజజనస్మయధ్వంసనస్మిత । భజ సఖే భవత్ కిఙ్కరీః స్మ నో జలరుహాననం చారు దర్శయ
వ్రజవాసుల బాధను తొలగించే వీరుడా! నీ చిరునవ్వు నీ జనుల గర్వాన్ని పోగొడుతుంది. స్నేహితుడా! మమ్మల్ని నీ సేవకులుగా స్వీకరించు; నీ కమలముఖాన్ని మాకు చూపించు.
ప్రణతదేహినాం పాపకర్షణం తృణచరానుగం శ్రీనికేతనమ్ । ఫణిఫణార్పితం తే పదామ్బుజం కృణు కుచేషు నః కృన్ధి హృచ్ఛయమ్
నీవు నమస్కరించే వారికి పాపాలను హరించేవాడివి, గడ్డి మేతకూ వెళ్ళే వారికి తోడుగా ఉండేవాడివి, లక్ష్మిదేవి నివాసమైనవాడివి. పాము తలపై పెట్టిన నీ పాదాలను మా వక్షస్సుపై ఉంచి, మనసులోని బాధను తొలగించు.
మధురయా గిరా వల్గువాక్యయా బుధమనోజ్ఞయా పుష్కరేక్షణ । విధికరీరిమా వీర ముహ్యతీ రధరసీధునాప్యాయయస్వ నః
మధురమైన మాటలతో, ఆకర్షణీయమైన సంభాషణతో, జ్ఞానంతో మనసును మోహింపజేసే కమలనేత్రుడా! నీ పెదవుల అమృతంతో మమ్మల్ని పరిపూర్ణంగా చేయు, వీరుడా!
తవ కథామృతం తప్తజీవనం కవిభిరీడితం కల్మషాపహమ్ । శ్రవణమఙ్గలం శ్రీమదాతతం భువి గృణన్తి యే భూరిదా జనాః
నీ కథలు బాధితులకు ప్రాణదాయకమైన అమృతం. కవులు వాటిని ప్రశంసిస్తారు; అవి పాపాలను తొలగిస్తాయి. వినేవారికి మంగళకరంగా, ఐశ్వర్యాన్ని ఇస్తాయి. భూమిపై వాటిని ప్రచారం చేసే వారు నిజంగా దాతలు.
ప్రహసితం ప్రియ ప్రేమవీక్షణం విహరణం చ తే ధ్యానమఙ్గలమ్ । రహసి సంవిదో యా హృది స్పృశః కుహక నో మనః క్షోభయన్తి హి
ప్రియమైనవాడా! నీ నవ్వు, ప్రేమతో నిండిన చూపు, ఆటలు, నీ ధ్యానం—all మంగళకరమైనవి. మనసును తాకే రహస్య సంభాషణలు, మాయవాడా! మమ్మల్ని కలవరపరుస్తున్నాయి.
చలసి యద్ వ్రజాచ్చారయన్ పశూన్ నలినసున్దరం నాథ తే పదమ్ । శిలతృణాఙ్కురైః సీదతీతి నః కలిలతాం మనః కాన్త గచ్ఛతి
నీవు వ్రజ నుండి పశువులను మేపుతూ తిరిగే సమయంలో, కమలపు వంటి నీ పాదాలు రాళ్లు, గడ్డి, మొక్కలపై పడతాయి. ప్రియమైనవాడా! నీ కోసం తపించే మా మనస్సు నీ వెంట వెళ్తుంది.
దినపరిక్షయే నీలకున్తలైః వనరుహాననం బిభ్రదావృతమ్ । ఘనరజస్వలం దర్శయన్ ముహు ర్మనసి నః స్మరం వీర యచ్ఛసి
రోజు ముగిసే సమయానికి, నీలిరంగు జుట్టుతో, అడవి పువ్వుల ముఖంతో, మేఘధూళితో కప్పబడి, మళ్లీ మళ్లీ కనిపిస్తూ, వీరుడా! మా హృదయాల్లో ప్రేమను రేపుతున్నావు.
ప్రణతకామదం పద్మజార్చితం ధరణిమణ్డనం ధ్యేయమాపది । చరణపఙ్కజం శన్తమం చ తే రమణ నః స్తనేష్వర్పయాధిహన్
నమస్కరించే వారికి కోరికలు నెరవేర్చే నీ పాదాలను పద్మజా పూజిస్తుంది. భూమికి అలంకారంగా, కష్టకాలంలో ధ్యేయంగా, శాంతిని ఇచ్చే నీ కమలపాదాలను ప్రియుడా! మా వక్షస్సుపై ఉంచి, మాకు ఉపశమనం కల్పించు.
సురతవర్ధనం శోకనాశనం స్వరితవేణునా సుష్ఠు చుమ్బితమ్ । ఇతరరాగవిస్మారణం నృణాం వితర వీర నస్తేఽధరామృతమ్
నీ వేణువు ముద్దుపెట్టిన పెదవులు ప్రేమను పెంచి, దుఃఖాన్ని తొలగిస్తాయి; ఇతర రాగాలను మరిచిపోవడమే. వీరుడా! నీ పెదవుల అమృతాన్ని మాకు ప్రసాదించు.
అటతి యద్ భవానహ్ని కాననం త్రుటిర్యుగాయతే త్వామపశ్యతామ్ । కుటిలకున్తలం శ్రీముఖం చ తే జడ ఉదీక్షతాం పక్ష్మకృద్ దృశామ్
నీవు అడవిలో తిరిగే సమయంలో, నిన్ను చూడలేని వారికి ఒక్క క్షణం యుగంలా అనిపిస్తుంది. నీ వంకర జుట్టు, అందమైన ముఖాన్ని చూడాలని చూస్తున్నవారి కన్నుపాపడాలు దాన్ని దాచేస్తున్నాయి.
పతిసుతాన్వయభ్రాతృబాన్ధవాన్ అతివిలఙ్ఘ్య తేఽన్త్యచ్యుతాగతాః । గతివిదస్తవోద్గీతమోహితాః కితవ యోషితః కస్త్యజేన్నిశి
భర్తలు, పిల్లలు, కుటుంబం, అన్నదమ్ములు, బంధువులను వదిలేసి, చివరికి మేము నిన్ను ఆశ్రయించాము, అచ్యుతా! నీ మార్గాన్ని తెలిసిన మేము, నీ గీతానికి మోహితులమై, రాత్రి వేళ ఏ స్త్రీ ఇంటికి తిరిగి వెళ్తుంది?
రహసి సంవిదం హృచ్ఛయోదయం ప్రహసితాననం ప్రేమవీక్షణమ్ । బృహదురః శ్రియో వీక్ష్య ధామ తే ముహురతిస్పృహా ముహ్యతే మనః
రహస్య సంభాషణలు, హృదయంలో ప్రేమ ఉదయించడం, నీ నవ్వుతో కూడిన ముఖం, ప్రేమతో నిండిన చూపు, నీ విస్తృతమైన వక్షస్సు, శ్రీమంతుడా! ఇవన్నీ మళ్లీ మళ్లీ మా మనసును ఆకర్షించి మోహింపజేస్తున్నాయి.
వ్రజవనౌకసాం వ్యక్తిరఙ్గ తే వృజినహన్త్ర్యలం విశ్వమఙ్గలమ్ । త్యజ మనాక్ చ నస్త్వత్స్పృహాత్మనాం స్వజనహృద్రుజాం యన్నిషూదనమ్
వ్రజవాసులందరికీ నీ సన్నిధి సర్వమంగళకరంగా, అన్ని బాధలను తొలగించేదిగా ఉంటుంది. దేవా, మేము నిన్ను ఎంతగానో కోరుకుంటూ మనసు బాధపడుతున్నప్పుడు, నీ దూరమవడం వల్లే ఆ విడిపోవడపు బాధకు ఉపశమనం కలుగుతుంది. కనుక, నీకు మనపై కనికరం ఉంటే, కొంచెం అయినా మమ్మల్ని వదిలిపెట్టు.
( వసంతతిలకా ) యత్తే సుజాతచరణామ్బురుహం స్తనేషు భీతాః శనైః ప్రియ దధీమహి కర్కశేషు । తేనాటవీమటసి తద్ వ్యథతే న కిం స్విత్ కూర్పాదిభిర్భ్రమతి ధీర్భవదాయుషాం నః
ప్రియమైనవాడా, నీ అందమైన పద్మపాదాలను మేము భయంతో, మెల్లగా మా వక్షోజాలపై ఉంచుకుంటున్నాము. అవి కఠినంగా ఉంటాయేమో అని భయపడుతున్నాము. అందుకే నువ్వు అడవిలో తిరుగుతున్నావా? నీకు ముల్లు, రాళ్లతో నడవడం వల్ల నొప్పి కలుగుతుందా? మేము నీతోనే మనసు పెట్టుకుని, ఎప్పుడూ నీ నుండి దూరమవ్వము.
ఇతి శ్రీమద్భాగవతే మహాపురాణే పారమహంస్యాం సంహితాయాం దశమస్కన్ధే పూర్వార్ధే రాసక్రీడాయాం గోపీగీతం నామైకత్రింశోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీమద్భాగవత మహాపురాణంలో, పరమహంసులకు ఉద్దేశించిన సంహితలో, పదవ స్కంధంలో, మొదటి భాగంలో, రాసక్రీడలో గోపికాగీతం పేరుతో ముప్పత్తొకటవ అధ్యాయం పూర్తయింది.
రామపత్న్యశ్చ తద్దేహం ఉపగుహ్యాగ్నిమావిశన్ । వసుదేవపత్న్యస్తద్గాత్రం ప్రద్యుమ్నాదీన్ హరేః స్నుషాః । కృష్ణపత్న్యోఽవిశన్నగ్నిం రుక్మిణ్యాద్యాః తదాత్మికాః
రాముని భార్యలు ఆయన దేహాన్ని ఆలింగనం చేసుకుని అగ్నిలో ప్రవేశించారు. వసుదేవుని భార్యలు, హరివంశానికి చెందిన ప్రద్యుమ్నుడు మొదలైనవారి కోడళ్ళు కూడా అలాగే చేశారు. ఆ సమయంలో కృష్ణుని భార్యలు, రుక్మిణి మొదలైనవారు, ఆయన్ని మనసుతో ఏకమై అగ్నిలో ప్రవేశించారు.
అర్జునః ప్రేయసః సఖ్యుః కృష్ణస్య విరహాతురః । ఆత్మానం సాంత్వయామాస కృష్ణగీతైః సదుక్తిభిః
కృష్ణుని వियोगంతో మనసు బాధతో ఉన్న అర్జునుడు, కృష్ణుని పాటలు, మంచి మాటలు జ్ఞాపకం చేసుకుంటూ తనను తాను ఓదార్చుకున్నాడు.
బంధూనాం నష్టగోత్రాణాం అర్జునః సాంపరాయికమ్ । హతానాం కారయామాస యథావద్ అనుపూర్వశః
తమ వంశాలు నశించిన బంధువుల కోసం, అర్జునుడు యథావిధిగా, క్రమంగా అంత్యక్రియలు నిర్వహించాడు.
ద్వారకాం హరిణా త్యక్తాం సముద్రోఽప్లావయత్ క్షణాత్ । వర్జయిత్వా మహారాజ శ్రీమద్ భగవదాలయమ్
హరి వదిలిపెట్టిన ద్వారకను, ఓ రాజా, సముద్రం ఒక్క క్షణంలో ముంచెత్తింది. కానీ, భగవంతుని పుణ్యస్థలాన్ని మాత్రం ముంచలేదు.
నిత్యం సన్నిహితస్తత్ర భగవాన్ మధుసూదనః । స్మృత్యాశేషాశుభహరం సర్వమఙ్గలమఙ్గలమ్
అక్కడ భగవంతుడు మధుసూదనుడు ఎప్పుడూ ఉంటాడు. ఆయనను స్మరించడంవల్ల అన్ని దుష్ఫలితాలు పోయి, సర్వమంగళం కలుగుతుంది.
స్త్రీబాలవృద్ధానాదాయ హతశేషాన్ ధనఞ్జయః । ఇంద్రప్రస్థం సమావేశ్య వజ్రం తత్రాభ్యషేచయత్
ధనంజయుడు మిగిలిన స్త్రీలు, పిల్లలు, వృద్ధులను తీసుకుని ఇంద్రప్రస్థానికి తీసుకెళ్లాడు. అక్కడ వజ్రుని రాజుగా అభిషేకించాడు.
శ్రుత్వా సుహృద్ వధం రాజన్ అర్జునాత్తే పితామహాః । త్వాం తు వంశధరం కృత్వా జగ్ముః సర్వే మహాపథమ్
స్నేహితుల మరణాన్ని విని, అర్జునుని తాతలు, రాజా, నిన్ను వంశాన్ని కొనసాగించేవాడిగా చేసి, అందరూ మహాపథాన్ని అనుసరించారు.
య ఏతద్ దేవదేవస్య విష్ణోః కర్మాణి జన్మ చ । కీర్తయేత్ శ్రద్ధయా మర్త్యః సర్వపాపైః ప్రముచ్యతే
దేవతల దేవుడు విష్ణువు జన్మ, కార్యాలను ఎవరు భక్తితో కీర్తిస్తారో వారు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారు.