శ్రీమద్భాగవతపురాణమ్

శ్రీశుక ఉవాచ అన్తర్హితే భగవతి సహసైవ వ్రజాఙ్గనాః । అతప్యంస్తమచక్షాణాః కరిణ్య ఇవ యూథపమ్ ॥ 10.30.

శ్రీశుకుడు ఇలా చెప్పాడు: భగవంతుడు అకస్మాత్ కనబడకుండా పోయినప్పుడు, వ్రజ స్త్రీలు ఆయనను చూడలేక బాధపడి, తమ నాయకుడిని కోల్పోయిన ఆడ ఏనుగుల్లా తాపత్రయానికి లోనయ్యారు.

గత్యానురాగస్మితవిభ్రమేక్షితైర్మనోరమాలాపవిహారవిభ్రమైః । ఆక్షిప్తచిత్తాః ప్రమదా రమాపతేస్తాస్తా విచేష్టా జగృహుస్తదాత్మికాః ॥ 10.30.

ఆయన నడక, ప్రేమ, నవ్వు, చూపు, మధురమైన మాటలు, ఆటలు—ఇవి అన్నింటిలో మనస్సు మునిగిపోయి, లక్ష్మీపతిని తలచుకుంటూ, ఆ స్త్రీలు ఆయనను అనుకరించసాగారు, ఒక్కొక్కరు తాము ఆయనే అనిపించుకుని ఆయన లీలలను అనుసరించాయి.

గతిస్మితప్రేక్షణభాషణాదిషు ప్రియాః ప్రియస్య ప్రతిరూఢమూర్తయః । అసావహం త్విత్యబలాస్తదాత్మికా న్యవేదిషుః కృష్ణవిహారవిభ్రమాః ॥ 10.30.

నడకలో, నవ్వులో, చూపులో, మాటల్లో, ఇతర క్రియల్లో—ప్రియుడి ప్రియలు, కృష్ణుని రూపాన్ని ధరించి, ఆయన ఆటలను అనుకరించాయి. 'నేనే ఆయన' అని ఒక్కొక్కరు తమలో భావించాయి.

గాయన్త్య ఉచ్చైరముమేవ సంహతా విచిక్యురున్మత్తకవద్వనాద్వనమ్ । పప్రచ్ఛురాకాశవదన్తరం బహిర్భూతేషు సన్తం పురుషం వనస్పతీన్ ॥ 10.30.

అందరూ కలిసి, గట్టిగా ఆయనను పాడుతూ, వనంలో వనంలో పిచ్చివాళ్లలా తిరిగారు. వేరు వేరుగా నిలబడి ఉన్నా, లోపల పరమాత్మ ఉన్నారని తెలుసుకుని, ఆ వృక్షాలను అడిగారు.

దృష్టో వః కచ్చిదశ్వత్థ ప్లక్ష న్యగ్రోధ నో మనః । నన్దసూనుర్గతో హృత్వా ప్రేమహాసావలోకనైః ॥ 10.30.

అశ్వత్థ, ప్లక్ష, న్యగ్రోధ వృక్షములారా! నందుని కుమారుడు ప్రేమతో చూసి, మధురమైన నవ్వుతో మన మనసులను దోచుకుంటూ, ఈ దారిలో వెళ్లాడా?

కచ్చిత్కురబకాశోక నాగపున్నాగచమ్పకాః । రామానుజో మానినీనామితో దర్పహరస్మితః ॥ 10.30.

కురబక, అశోక, నాగ, పున్నాగ, చంపక వృక్షములారా! గర్వంతో ఉన్న యువతుల మధ్య, రాముని తమ్ముడు, తన నవ్వుతో గర్వాన్ని తగ్గిస్తూ, ఈ దారిలో వెళ్లాడా?

కచ్చిత్తులసి కల్యాణి గోవిన్దచరణప్రియే । సహ త్వాలికులైర్బిభ్రద్దృష్టస్తేఽతిప్రియోఽచ్యుతః ॥ 10.30.

తులసీ, నీవు గోవిందుని పాదాలకు ప్రియమైనది, తేనెటీగలు చుట్టూ ఉన్నవి. నీవు అలంకరించిన అతిప్రియమైన అచ్యుతుడు ఇక్కడుగా వెళ్లాడా?

మాలత్యదర్శి వః కచ్చిన్మల్లికే జాతియూథికే । ప్రీతిం వో జనయన్ యాతః కరస్పర్శేన మాధవః ॥ 10.30.

మాలతీ, మల్లిక, జాతి, యూతికా పుష్పములారా! మాధవుడు తన స్పర్శతో మీకు ఆనందాన్ని కలిగిస్తూ, ఈ దారిలో వెళ్లాడా?

చూతప్రియాలపనసాసనకోవిదార జమ్బ్వర్కబిల్వబకులామ్రకదమ్బనీపాః । యేఽన్యే పరార్థభవకా యమునోపకూలాః శంసన్తు కృష్ణపదవీం రహితాత్మనాం నః ॥ 10.30.

చూత, ప్రియాల, పనస, ఆసన, కోవిద, జంబు, అర్క, బిల్వ, బకుల, ఆమ్ర, కదంబ, నీప వృక్షములారా! యమునా తీరంలో ఉన్న మీరు, మన హృదయాలు ఖాళీగా ఉన్నాయి, కృష్ణుడు ఎటు వెళ్లాడో చెప్పండి.

కిం తే కృతం క్షితి తపో బత కేశవాఙ్ఘ్రి స్పర్శోత్సవోత్పులకితాఙ్గనహైర్విభాసి । అప్యఙ్ఘ్రిసమ్భవ ఉరుక్రమవిక్రమాద్వా ఆహో వరాహవపుషః పరిరమ్భణేన ॥ 10.30.

భూమిదేవీ! నీవు ఏ తపస్సు చేసావు? కేశవుని పాదస్పర్శతో నీ ఒంటిపై రోమాలు నిక్కబొడుచుకుంటున్నాయి. అది ఆయన పాదస్పర్శ వల్లా, మహాత్ముడైన ఆయన కార్యాల వల్లా, లేక వరాహరూపంలో నిన్ను ఆలింగనం చేసినందువల్లా?

* అప్యేణపత్న్యుపగతః ప్రియయేహ గాత్రైస్ తన్వన్ దృశాం సఖి సునిర్వృతిమచ్యుతో వః । కాన్తాఙ్గసఙ్గకుచకుఙ్కుమరఞ్జితాయాః కున్దస్రజః కులపతేరిహ వాతి గన్ధః ॥ 10.30.

సఖీ! అచ్యుతుడు తన ప్రియతో కలిసి ఇక్కడికి వచ్చాడా? తన శరీరంతో, చూపుతో ఆమెకు పరమానందాన్ని కలిగిస్తున్నాడా? ఆయన కులపతికి ఉన్న మల్లికమాల, ప్రియమైనవారి కుంకుమతో రంగు పులుముకుని, దాని సువాసన ఇక్కడికి వీస్తోంది.

* బాహుం ప్రియాంస ఉపధాయ గృహీతపద్మో రామానుజస్తులసికాలికులైర్మదాన్ధైః । అన్వీయమాన ఇహ వస్తరవః ప్రణామం కిం వాభినన్దతి చరన్ ప్రణయావలోకైః ॥ 10.30.

తన కమలహస్తాన్ని ప్రియ భుజంపై ఉంచుకుని, రాముని తమ్ముడు, తులసీతో పాటు మదోత్కటమైన తేనెటీగలు వెంటబెట్టుకుని, ఇక్కడ వృక్షాల మధ్య సంచరిస్తున్నాడు. ఆయన ప్రేమతో చూసినప్పుడు, వృక్షాలు నమస్కరిస్తున్నాయేమో!

* పృచ్ఛతేమా లతా బాహూనప్యాశ్లిష్టా వనస్పతేః । నూనం తత్కరజస్పృష్టా బిభ్రత్యుత్పులకాన్యహో ॥ 10.30.

ఈ లతలను అడుగు. ఇవి వృక్షాలను తమ భుజాలతో ఆలింగనం చేస్తున్నాయి. కృష్ణుని చేతి స్పర్శతో ఆనందించి, అవి రోమాలు నిక్కబొడుచుకుంటున్నాయి.

ఇత్యున్మత్తవచో గోప్యః కృష్ణాన్వేషణకాతరాః । లీలా భగవతస్తాస్తా హ్యనుచక్రుస్తదాత్మికాః ॥ 10.30.

ఇలా పిచ్చివాళ్లలా మాట్లాడుకుంటూ, కృష్ణుని కోసం తపించిపోతూ, ఆ గోపికలు ఆయన లీలలను అనుకరించాయి. ఒక్కొక్కరు తమలో ఆయన్ని అనుభవించాయి.

కస్యాచిత్పూతనాయన్త్యాః కృష్ణాయన్త్యపిబత్స్తనమ్ । తోకయిత్వా రుదత్యన్యా పదాహన్ శకటాయతీమ్ ॥ 10.30.

ఒకరు పూతనగా నటిస్తూ కృష్ణుడికి తన వక్షోజాన్ని ఇచ్చింది. ఇంకొకరు చిన్నపిల్లలా ఏడుస్తూ ఓదార్పు పొందింది. మరొకరు శకటాసురుడిగా నటిస్తూ కాలితో తన్నించుకుంది.

దైత్యాయిత్వా జహారాన్యామేకో కృష్ణార్భభావనామ్ । రిఙ్గయామాస కాప్యఙ్ఘ్రీ కర్షన్తీ ఘోషనిఃస్వనైః ॥ 10.30.

ఒకరు రాక్షసుడిగా నటించి కృష్ణుడిగా ఉన్నవారిని పట్టుకుంది. ఇంకొకరు గోపాలకుల ఊరి శబ్దాన్ని అనుకరించి, ఎవరో ఒకరిని కాలితో లాగుతూ ఆడింది.

కృష్ణరామాయితే ద్వే తు గోపాయన్త్యశ్చ కాశ్చన । వత్సాయతీం హన్తి చాన్యా తత్రైకా తు బకాయతీమ్ ॥ 10.30.

కొంతమంది కృష్ణుడు, రాముడిగా నటిస్తూ గోపాలకులుగా ఆడారు. ఇంకొకరు వత్సాసురుడిగా నటించి ఓడిపోయింది. అక్కడ ఒకరు బకాసురుడిగా నటించింది.

ఆహూయ దూరగా యద్వత్కృష్ణస్తమనువర్తతీమ్ । వేణుం క్వణన్తీం క్రీడన్తీమన్యాః శంసన్తి సాధ్వితి ॥ 10.30.

ఒకరు కృష్ణుడిలా దూరంగా ఉన్నవారిని పిలిచి వెనకాడుతూ వేణువు వాయిస్తూ ఆడింది. మిగతావారు ఆమెను 'బాగుంది' అని పొగిడారు.

కస్యాఞ్చిత్స్వభుజం న్యస్య చలన్త్యాహాపరా నను । కృష్ణోఽహం పశ్యత గతిం లలితామితి తన్మనాః ॥ 10.30.

ఒకరు తన భుజాన్ని మరోకరి భుజంపై వేసుకుని నడుస్తూ, 'నేనే కృష్ణుడు, నా నడక చూడండి ఎంత అందంగా ఉందో' అని, మనసంతా ఆయనలో లీనమై చెప్పింది.

మా భైష్ట వాతవర్షాభ్యాం తత్త్రాణం విహితం మయ । ఇత్యుక్త్వైకేన హస్తేన యతన్త్యున్నిదధేఽమ్బరమ్ ॥ 10.30.

ఒకరు 'గాలి, వానకు భయపడకండి. నేను మీకు రక్షణ ఏర్పాటుచేశాను' అని చెప్పి, ఒక చేతితో తన వస్త్రాన్ని మరొకరిని కప్పేందుకు ప్రయత్నించింది.

ఆరుహ్యైకా పదాక్రమ్య శిరస్యాహాపరాం నృప । దుష్టాహే గచ్ఛ జాతోఽహం ఖలానాం నను దణ్డకృత్ ॥ 10.30.

ఒకరు మరొకరి తలపై కాలుపెట్టి ఎక్కి, 'దుష్టురాలా, పోయి! నేను దుష్టులను శిక్షించేందుకు పుట్టాను' అని చెప్పింది.

తత్రైకోవాచ హే గోపా దావాగ్నిం పశ్యతోల్బణమ్ । చక్షూంష్యాశ్వపిదధ్వం వో విధాస్యే క్షేమమఞ్జసా ॥ 10.30.

అక్కడ ఒకరు, 'ఓ గోపాలకులారా! ఈ భయంకరమైన అగ్నిని చూడండి. మీ కళ్ళు మూసుకోండి, నేను వెంటనే మీకు రక్షణ కల్పిస్తాను' అని అన్నారు.

బద్ధాన్యయా స్రజా కాచిత్తన్వీ తత్ర ఉలూఖలే । బధ్నామి భాణ్డభేత్తారం హైయఙ్గవముషం త్వితి । భీతా సుదృక్పిధాయాస్యం భేజే భీతివిడమ్బనమ్ ॥ 10.30.

ఒక సన్నని అమ్మాయి మరొకరిని పువ్వుల మాలతో ఉలూఖలానికి కట్టేసి, 'పాత్రలు పగలగొట్టి నెయ్యి దొంగిలించినవాడిని కట్టేస్తున్నాను' అని చెప్పింది. భయపడి, మరొకరు తన కళ్ళు మూసుకుని భయపడినట్లు నటించింది.

ఏవం కృష్ణం పృచ్ఛమానా వ్ర్ణ్దావనలతాస్తరూన్ । వ్యచక్షత వనోద్దేశే పదాని పరమాత్మనః ॥ 10.30.

ఇలా వారు కృష్ణుడి గురించి వృందావనంలోని లతలు, చెట్లను అడుగుతూ, అటువైపు పరమాత్ముని అడుగుల ముద్రలను అడవిలో చూపించారు.

పదాని వ్యక్తమేతాని నన్దసూనోర్మహాత్మనః । లక్ష్యన్తే హి ధ్వజామ్భోజ వజ్రాఙ్కుశయవాదిభిః ॥ 10.30.

ఈ స్పష్టంగా కనిపిస్తున్న అడుగుల ముద్రలు నందునందనుడైన మహాత్ముడివి. వీటిలో జెండా, పద్మం, వజ్రం, అంకుశం, యవము వంటి గుర్తులు ఉన్నాయి.

తైస్తైః పదైస్తత్పదవీమన్విచ్ఛన్త్యోఽగ్రతోఽబలాః । వధ్వాః పదైః సుపృక్తాని విలోక్యార్తాః సమబ్రువన్ ॥ 10.30.

ఆ అడుగుల ముద్రలను అనుసరిస్తూ గోపికలు ముందుకు పోయారు. అక్కడ వధువు అడుగుల ముద్రలు దగ్గరగా కలిసిన చోట చూసి, వారు బాధతో మాట్లాడారు.

కస్యాః పదాని చైతాని యాతాయా నన్దసూనునా । అంసన్యస్తప్రకోష్ఠాయాః కరేణోః కరిణా యథా ॥ 10.30.

ఈ అడుగుల ముద్రలు ఎవరివి? నందునందనుడితో కలిసి వెళ్తున్నది, తన భుజాన్ని ఆయన భుజంపై వేసుకున్నది, ఏనుగు ఆడదానిని ముద్దాడినట్లు ఉంది.

అనయారాధితో నూనం భగవాన్ హరిరీశ్వరః । యన్నో విహాయ గోవిన్దః ప్రీతో యామనయద్రహః ॥ 10.30.

ఈ అమ్మాయి తప్పకుండా భగవంతుడైన హరిని ఎంతో భక్తితో పూజించింది. అందుకే గోవిందుడు మనందరిని వదిలి, ఆమెను మాత్రమే ఆనందంగా రహస్యంగా తీసుకెళ్లాడు.

ధన్యా అహో అమీ ఆల్యో గోవిన్దాఙ్ఘ్ర్యబ్జరేణవః । యాన్ బ్రహ్మేశౌ రమా దేవీ దధుర్మూర్ధ్న్యఘనుత్తయే ॥ 10.30.

ఈ వృక్షాలు, లతలు ఎంత అదృష్టవంతమో! గోవిందుడి పద్మపాదాల రేణువుతో అలంకరించబడి ఉన్నాయి. ఆ రేణువును బ్రహ్మ, శివుడు, లక్ష్మీదేవి తమ తలపై ధరించేందుకు ఆశిస్తారు.