శ్రీమద్భాగవతపురాణమ్

యోగచర్యామిమాం యోగీ విచరన్ మదపాశ్రయః । నాన్తరాయైర్విహన్యేత నిఃస్పృహః స్వసుఖానుభూః

ఈ యోగ సాధనను నన్ను ఆశ్రయంగా తీసుకుని చేసే యోగి, ఎలాంటి ఆటంకాలు వచ్చినా కలవరపడడు. అతడు ఆశలు లేకుండా, తన ఆనందాన్ని అనుభవిస్తూ ఉంటాడు.

అజానతీ ప్రియతమం యదోపరతమఙ్‌గనా । సుస్థిరాసనమాసాద్య యథాపూర్వముపాచరత్

తన ప్రియుడు విడిచి వెళ్ళిన సంగతి తెలియని భార్య, స్థిరంగా కూర్చుని, మునుపటిలాగే ప్రవర్తిస్తుంది.

యదా నోపలభేతాఙ్ఘ్రౌ ఊష్మాణం పత్యురర్చతీ । ఆసీత్ సంవిగ్నహృదయా యూథభ్రష్టా మృగీ యథా

భర్త పాదాలకు సేవ చేస్తూ, వాటిలో వేడి కనిపించకపోతే, ఆమె హృదయం కలవరంతో నిండిపోతుంది. గుంపు నుండి విడిపోయిన జింకలా బాధపడుతుంది.

ఆత్మానం శోచతీ దీనం అబన్ధుం విక్లవాశ్రుభిః । స్తనౌ ఆసిచ్య విపినే సుస్వరం ప్రరురోద సా

ఆమె తనను తాను దుఃఖిస్తూ, సహాయసహకారంలేని స్థితిలో కన్నీళ్లు కార్చింది. అడవిలో, తన వక్షోజాలను ఒత్తుకుంటూ, స్పష్టమైన స్వరంతో విలపించింది.

ఉత్తిష్ఠోత్తిష్ఠ రాజర్షే ఇమాం ఉదధిమేఖలామ్ । దస్యుభ్యః క్షత్రబన్ధుభ్యో బిభ్యతీం పాతుమర్హసి

లేచి లేచి, ఓ రాజర్షీ! సముద్రంతో చుట్టబడిన ఈ భూమిని దుష్టులనుండి, క్షత్రియ బంధుళనుండి భయపడుతున్న ఈ దేశాన్ని నీవే రక్షించాలి.

ఏవం విలపన్తీ బాలా విపినేఽనుగతా పతిమ్ । పతితా పాదయోర్భర్తూ రుదత్యశ్రూణ్యవర్తయత్

ఇలా విలపిస్తూ, ఆ యువతి అడవిలో భర్తను అనుసరించింది. భర్త పాదాల వద్ద పడి, ఆపకుండా కన్నీళ్లు కార్చింది.

చితిం దారుమయీం చిత్వా తస్యాం పత్యుః కలేవరమ్ । ఆదీప్య చానుమరణే విలపన్తీ మనో దధే

ఆమె కలపతో చితి కట్టి, భర్త శరీరాన్ని దానిపై ఉంచి, అతనితో కలిసి మరణించేందుకు సిద్ధమై, విలపిస్తూ మనసును స్థిరపరిచింది.

తత్ర పూర్వతరః కశ్చిత్ సఖా బ్రాహ్మణ ఆత్మవాన్ । సాన్త్వయన్వల్గునా సామ్నా తామాహ రుదతీం ప్రభో

అక్కడ, పూర్వంలో వచ్చిన ఒక బ్రాహ్మణ స్నేహితుడు, ఆత్మజ్ఞానంతో నిండినవాడు, ఆమెను మృదువుగా ఓదార్చుతూ, కన్నీళ్లు కారుస్తున్న ఆమెతో ఇలా అన్నాడు.

బ్రాహ్మణ ఉవాచ - కా త్వం కస్యాసి కో వాయం శయానో యస్య శోచసి । జానాసి కిం సఖాయం మాం యేనాగ్రే విచచర్థ హ

బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు: నువ్వెవరు? ఎవరి వారు? ఎవరు ఈ పడుకుని ఉన్నవాడు, నువ్వు ఎవరి కోసం దుఃఖిస్తున్నావు? నన్ను స్నేహితుడిగా గుర్తుపెట్టుకున్నావా? మునుపు నాతో కలిసి తిరిగినవా?

అపి స్మరసి చాత్మానం అవిజ్ఞాతసఖం సఖే । హిత్వా మాం పదమన్విచ్ఛన్ భౌమభోగరతో గతః

ఓ స్నేహితుడా! నువ్వు నిన్ను నీవు గుర్తుపట్టుకుంటున్నావా? నేను నీకు తెలియని స్నేహితుడిని. నన్ను వదిలి, భూమిపై సుఖాలకు లోనై, మరో స్థలాన్ని వెతికావు.

హంసావహం చ త్వం చార్య సఖాయౌ మానసాయనౌ । అభూతామన్తరా వౌకః సహస్రపరివత్సరాన్

ఓ ఆర్యా! నువ్వు నేనూ, మనస్సు సరస్సులో నివసించే హంసలమై, స్నేహితులమై, వేల సంవత్సరాలు విడిపోకుండా ఉన్నాం.

స త్వం విహాయ మాం బన్ధో గతో గ్రామ్యమతిర్మహీమ్ । విచరన్ పదమద్రాక్షీః కయాచిన్ నిర్మితం స్త్రియా

కానీ, ఓ మిత్రమా! నువ్వు నన్ను వదిలి, లోకసంబంధ భావాలతో భూమిపైకి వచ్చి, తిరుగుతూ, ఒక స్త్రీ నిర్మించిన స్థలాన్ని చూశావు.

పఞ్చారామం నవద్వారం ఏకపాలం త్రికోష్ఠకమ్ । షట్కులం పఞ్చవిపణం పఞ్చప్రకృతి స్త్రీధవమ్

అక్కడ ఐదు తోటలు, తొమ్మిది ద్వారాలు, ఒక కాపలాదారు, మూడు గదులు, ఆరు కుటుంబాలు, ఐదు మార్కెట్లు, ఐదు స్వభావాలు కలిగిన — స్త్రీ నివాసమైన ఆ స్థలాన్ని చూశావు.

పఞ్చేన్ద్రియార్థా ఆరామా ద్వారః ప్రాణా నవ ప్రభో । తేజోఽబన్నాని కోష్ఠాని కులమిన్ద్రియసఙ్‌గ్రహః

ఐదు ఇంద్రియాలకు సంబంధించిన విషయాలే ఆనందాలుగా ఉంటాయి. తొమ్మిది ద్వారాలే ప్రాణాలకు మార్గాలుగా ఉంటాయి, ప్రభూ. అగ్నులు, ఆహారమే కడుపులో భాగాలుగా ఉంటాయి. కుటుంబమే ఇంద్రియాల సమాహారంగా ఉంటుంది.

విపణస్తు క్రియాశక్తిః భూతప్రకృతిరవ్యయా । శక్త్యధీశః పుమాంస్త్వత్ర ప్రవిష్టో నావబుధ్యతే

వ్యాపారం చేసే స్థలమే క్రియాశక్తి. భూతప్రకృతి ఎప్పుడూ మారదు. ఆ శక్తికి అధిపతి అయినవాడు ఇక్కడికి వచ్చి ఉన్నా, తనను తానే గుర్తించడు.

తస్మింస్త్వం రామయా స్పృష్టో రమమాణోఽశ్రుతస్మృతిః । తత్సఙ్‌గాదీదృశీం ప్రాప్తో దశాం పాపీయసీం ప్రభో

అక్కడ నీవు రామతో సాంగత్యం పొందినప్పుడు, ఆనందంలో మునిగి, వినికిడి, జ్ఞాపకశక్తి కోల్పోయావు. ఆ సాంగత్యం వల్ల, ప్రభూ, నీవు ఇలాంటి దిగజారిన స్థితిని పొందావు.

న త్వం విదర్భదుహితా నాయం వీరః సుహృత్తవ । న పతిస్త్వం పురఞ్జన్యా రుద్ధో నవముఖే యయా

నీవు విదర్భ రాజకుమార్తె కాదూ, ఇతడు నీ మిత్రుడూ కాదు. నీవు పురంజనీకి భర్తవు కూడా కాదు. ఆమె తొమ్మిదవ ద్వారంలో నిన్ను నిరోధించింది.

మాయా హ్యేషా మయా సృష్టా యత్పుమాంసం స్త్రియం సతీమ్ । మన్యసే నోభయం యద్వై హంసౌ పశ్యావయోర్గతిమ్

ఇది నా చేత సృష్టించబడిన మాయ మాత్రమే. దీనివల్ల నీవు పురుషుడిని, సతీమంతుడిని నిజమైనవారిగా భావిస్తున్నావు. నిజానికి ఈ రెండూ వాస్తవం కావు. ఇద్దరం హంసలు మన మార్గాన్ని చూస్తున్నట్టు ఇది కూడా ఒక మాయే.

అహం భవాన్న చాన్యస్త్వం త్వమేవాహం విచక్ష్వ భోః । న నౌ పశ్యన్తి కవయః ఛిద్రం జాతు మనాగపి

నేను నీవే, నువ్వు వేరే వాడవు కాదు. నువ్వే నేనని తెలుసుకో, స్నేహితా. మన ఇద్దరిలో ఎలాంటి తేడా లేదని జ్ఞానులు ఎప్పుడూ భావిస్తారు.

యథా పురుష ఆత్మానం ఏకం ఆదర్శచక్షుషోః । ద్విధాభూతమవేక్షేత తథైవాన్తరమావయోః

ఒక మనిషి అద్దంలో తనను తాను చూసినప్పుడు, ఒక్కరే అయినా ఇద్దరిలా కనిపించడంలా, మన ఇద్దరిలో అంతరార్థం కూడా అలాగే ఉంది.

ఏవం స మానసో హంసో హంసేన ప్రతిబోధితః । స్వస్థస్తద్వ్యభిచారేణ నష్టామాప పునః స్మృతిమ్

ఇలా ఆ మనస్సు రూపమైన హంస, మరో హంస ద్వారా జాగృతమై, తన సహజస్థితికి చేరింది. ఆ మార్పు వల్ల, కోల్పోయిన జ్ఞాపకాన్ని తిరిగి పొందింది.

బర్హిష్మన్నేతదధ్యాత్మం పారోక్ష్యేణ ప్రదర్శితమ్ । యత్పరోక్షప్రియో దేవో భగవాన్విశ్వభావనః

బర్హిష్మన్, ఇది అంతరార్థంగా, ఆధ్యాత్మికంగా వివరించబడింది. ఎందుకంటే, జగత్తును సృష్టించే భగవంతుడు, పరోక్షంగా చెప్పడాన్ని ఇష్టపడతాడు.

వేణునాదం శ్రుత్వా ఆగతానాం గోపీనాం శ్రీకృష్ణేనసహ సంవాదః; రాసారమ్భః; తాసాం మానాపనోదాయ భగవతో అంతర్ధానం చ - శ్రీశుక ఉవాచ - ( అనుష్టుప్ ) భగవాన్ అపి తా రాత్రీః శరదోత్ఫుల్లమల్లికాః । వీక్ష్య రన్తుం మనశ్చక్రే యోగమాయాముపాశ్రితః

శ్రీకృష్ణుడు, ఆ శరదృతువు రాత్రులు మల్లిక పూలతో అలంకరించబడి ఉన్నదాన్ని చూసి, ఆనందించాలనే కోరికతో, తన యోగమాయను ఆశ్రయించాడు.

( మిశ్ర ) తదోడురాజః కకుభః కరైర్ముఖం ప్రాచ్యా విలిమ్పన్నరుణేన శన్తమైః । స చర్షణీనాముదగాచ్ఛుచో మృజన్ ప్రియః ప్రియాయా ఇవ దీర్ఘదర్శనః

ఆ సమయంలో చంద్రుడు, మృదువైన కిరణాలతో తూర్పు దిక్కును అరుణవర్ణంగా అలంకరించాడు. సద్గుణుల హృదయాలను శుభ్రపరిచేలా, ప్రియుడు ప్రియురాలిని చాలా కాలం తర్వాత కలిసినట్టు, చంద్రుడు ఆకాశంలో వెలిగాడు.

దృష్ట్వా కుముద్వన్తం అఖణ్డమణ్డలం రమాననాభం నవకుఙ్‌కుమారుణమ్ । వనం చ తత్కోమలగోభీ రఞ్జితం జగౌ కలం వామదృశాం మనోహరమ్

ఆఖండమైన చంద్రబింబాన్ని, పద్మ ముఖాన్ని పోలి, కొత్తగా కుంకుమ రంగుతో మెరిసిపోతూ, ఆ అడవి మృదువైన ఆవులతో అలంకరించబడినదాన్ని చూసి, శ్రీకృష్ణుడు అందమైన కనులు కలిగిన గోపికల కోసం మధురమైన గీతాన్ని ఆలపించాడు.

నిశమ్య గీతాం తదనఙ్‌గవర్ధనం వ్రజస్త్రియః కృష్ణగృహీతమానసాః । ఆజగ్మురన్యోన్యమలక్షితోద్యమాః స యత్ర కాన్తో జవలోలకుణ్డలాః

ఆ ప్రేమను పెంచే ఆ పాటను విని, కృష్ణుని మీద మనస్సు పెట్టుకున్న వ్రజస్త్రియలు, ఒకరినొకరు గమనించకుండా, అక్కడే నిలబడి ఉన్న తమ ప్రియుని దగ్గరకు, ఊగిసలాడుతున్న కుండలాలతో వెళ్లారు.

( అనుష్టుప్ ) దుహన్త్యోఽభియయుః కాశ్చిద్ దోహం హిత్వా సముత్సుకాః । పయోఽధిశ్రిత్య సంయావం అనుద్వాస్యాపరా యయుః

కొంతమంది గోపికలు పాలను పిండుతూ ఉండగా, ఆ పని మధ్యలోనే వదిలేసి, కృష్ణుని దగ్గరకు వెళ్ళేందుకు ఆతురతతో బయలుదేరారు. మరికొంతమంది, పొయ్యిపై పాలను ఉంచి, పిల్లలకు తినిపించకుండా అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయారు.

పరివేషయన్త్యస్తద్ధిత్వా పాయయన్త్యః శిశూన్ పయః । శుశ్రూషన్త్యః పతీన్ కాశ్చిద్ అశ్నన్త్యోఽపాస్య భోజనమ్

కొంతమంది ఆహారం వడ్డించుతూ ఉండగా, ఆ పని వదిలేసి వెళ్లారు. మరికొంతమంది పిల్లలకు పాలు తాగించుతూ మధ్యలోనే వదిలారు. ఇంకొంతమంది భర్తలకు సేవ చేస్తూ, తాము తినే భోజనం కూడా పూర్తిచేయకుండా వెళ్లిపోయారు.

లిమ్పన్త్యః ప్రమృజన్త్యోఽన్యా అఞ్జన్త్యః కాశ్చ లోచనే । వ్యత్యస్తవస్త్రాభరణాః కాశ్చిత్ కృష్ణాన్తికం యయుః

కొంతమంది అలంకరణ చేసుకుంటూ, మరికొంతమంది ముఖాన్ని శుభ్రం చేసుకుంటూ, ఇంకొంతమంది కళ్లకు కాజలు దిద్దుకుంటూ, వస్త్రాభరణాలు సరిగా లేకుండా, కృష్ణుని దగ్గరకు పరుగెత్తారు.