శ్రీమద్భాగవతపురాణమ్

యథా హి భానోరుదయో నృచక్షుషాం తమో నిహన్యాన్న తు సద్ విధత్తే । ఏవం సమీక్షా నిపుణా సతీ మే హన్యాత్తమిస్రం పురుషస్య బుద్ధేః

ఎలా సూర్యోదయం మనుషుల కళ్లకు చీకటిని పోగొట్టి, చీకటి సృష్టించదో, అలాగే నా సూక్ష్మమైన విచక్షణ, మనిషి బుద్ధిలోని అజ్ఞాన చీకటిని తొలగిస్తుంది.

ఏష స్వయంజ్యోతిరజోఽప్రమేయో మహానుభూతిః సకలానుభూతిః । ఏకోఽద్వితీయో వచసాం విరామే యేనేషితా వాగసవశ్చరన్తి

ఈ పరమాత్మ స్వయంగా ప్రకాశించే, జన్మలేని, కొలవలేని, మహానుభూతి, అన్నింటినీ అనుభవించేవాడు. ఒక్కటే, రెండవదేమీ లేదు. మాట ఆగినపుడు, మాటకూ ప్రాణానికీ దిశానిర్దేశం చేసే వాడు ఇదే.

( అనుష్టుప్ ) ఏతావాన్ ఆత్మసమ్మోహో యద్ వికల్పస్తు కేవలే । ఆత్మన్నృతే స్వమాత్మానం అవలమ్బో న యస్య హి

శుద్ధమైనదానిలో భేద భావన కలిగి ఉండడమే ఆత్మ మోహం. ఆత్మ తప్ప తనకు వేరే ఆధారం లేదు.

యన్నామాకృతిభిర్గ్రాహ్యం పఞ్చవర్ణమబాధితమ్ । వ్యర్థేనాప్యర్థవాదోఽయం ద్వయం పణ్డితమానినామ్

పేరు, రూపం ద్వారా, అయిదు విధాలుగా, నిరోధించలేని దాన్ని గ్రహించినా, అది అర్థం లేకపోయినా, కేవలం ప్రశంస మాత్రమే. ఈ ద్వంద్వ భావన తాము పండితులమని భావించే వారికే చెందింది.

యోగినోఽపక్వయోగస్య యుఞ్జతః కాయ ఉత్థితైః । ఉపసర్గైర్విహన్యేత తత్రాయం విహితో విధిః

యోగి యోగంలో పూర్తిగా స్థిరపడకపోతే, శరీరంలో కలిగే అడ్డంకులు అతన్ని కలవరపెడతాయి. అలాంటి సందర్భంలో పాటించాల్సిన నియమం ఇదే.

యోగధారణయా కాంశ్చిద్ ఆసనైర్ధారణాన్వితైః । తపోమన్త్రౌషధైః కాంశ్చిద్ ఉపసర్గాన్ వినిర్దహేత్

యోగ సాధనతో, కొందరు శరీరాన్ని స్థిరంగా ఉంచే ఆసనాలు, ప్రాణాయామం వంటివి చేసి తమ బాధలను పోగొడతారు. మరికొందరు తపస్సు, మంత్రాలు, ఔషధాలతో కలిగే కలహాలను తొలగిస్తారు.

కాంశ్చిత్ మమానుధ్యానేన నామసఙ్కీర్తనాదిభిః । యోగేశ్వరానువృత్త్యా వా హన్యాద్ అశుభదాన్ఛనైః

కొంతమంది నా ధ్యానం, నా నామస్మరణ, ఇతర భక్తిపద్ధతులతో, లేదా యోగేశ్వరుల మార్గాన్ని అనుసరించి, అశుభ ప్రభావాలను తొలగిస్తారు.

కేచిద్ దేహమిమం ధీరాః సుకల్పం వయసి స్థిరమ్ । విధాయ వివిధోపాయైః అథ యుఞ్జన్తి సిద్ధయే

కొంతమంది జ్ఞానులు, యవ్వనంలో శరీరాన్ని బలంగా, స్థిరంగా తయారు చేసి, వివిధ మార్గాల్లో సిద్ధిని సాధించేందుకు ప్రయత్నిస్తారు.

న హి తత్ కుశలాదృత్యం తదాయాసో హ్యపార్థకః । అన్తవత్త్వాత్ శరీరస్య ఫలస్యేవ వనస్పతేః

అలాంటి నైపుణ్యాన్ని గొప్పదిగా భావించాల్సిన అవసరం లేదు, ఎందుకంటే శరీరం నశించిపోతుంది. చెట్టులో పండు ఎలా క్షణికమో, అలాగే శరీర ఫలితాలు కూడా నిలవవు.

యోగం నిషేవతో నిత్యం కాయశ్చేత్ కల్పతామియాత్ । తత్ శ్రద్దధ్యాన్న మతిమాన్ యోగముత్సృజ్య మత్పరః

యోగాన్ని నిత్యం అభ్యసిస్తూ శరీరం దీర్ఘాయువుతో ఉండగలిగితేనూ, తెలివైనవాడు దానిపై విశ్వాసం పెట్టకూడదు. యోగాన్ని వదిలి నా భక్తిలో లీనమవ్వాలి.

యోగచర్యామిమాం యోగీ విచరన్ మదపాశ్రయః । నాన్తరాయైర్విహన్యేత నిఃస్పృహః స్వసుఖానుభూః

ఈ యోగ సాధనను నన్ను ఆశ్రయంగా తీసుకుని చేసే యోగి, ఎలాంటి ఆటంకాలు వచ్చినా కలవరపడడు. అతడు ఆశలు లేకుండా, తన ఆనందాన్ని అనుభవిస్తూ ఉంటాడు.

అజానతీ ప్రియతమం యదోపరతమఙ్‌గనా । సుస్థిరాసనమాసాద్య యథాపూర్వముపాచరత్

తన ప్రియుడు విడిచి వెళ్ళిన సంగతి తెలియని భార్య, స్థిరంగా కూర్చుని, మునుపటిలాగే ప్రవర్తిస్తుంది.

యదా నోపలభేతాఙ్ఘ్రౌ ఊష్మాణం పత్యురర్చతీ । ఆసీత్ సంవిగ్నహృదయా యూథభ్రష్టా మృగీ యథా

భర్త పాదాలకు సేవ చేస్తూ, వాటిలో వేడి కనిపించకపోతే, ఆమె హృదయం కలవరంతో నిండిపోతుంది. గుంపు నుండి విడిపోయిన జింకలా బాధపడుతుంది.

ఆత్మానం శోచతీ దీనం అబన్ధుం విక్లవాశ్రుభిః । స్తనౌ ఆసిచ్య విపినే సుస్వరం ప్రరురోద సా

ఆమె తనను తాను దుఃఖిస్తూ, సహాయసహకారంలేని స్థితిలో కన్నీళ్లు కార్చింది. అడవిలో, తన వక్షోజాలను ఒత్తుకుంటూ, స్పష్టమైన స్వరంతో విలపించింది.

ఉత్తిష్ఠోత్తిష్ఠ రాజర్షే ఇమాం ఉదధిమేఖలామ్ । దస్యుభ్యః క్షత్రబన్ధుభ్యో బిభ్యతీం పాతుమర్హసి

లేచి లేచి, ఓ రాజర్షీ! సముద్రంతో చుట్టబడిన ఈ భూమిని దుష్టులనుండి, క్షత్రియ బంధుళనుండి భయపడుతున్న ఈ దేశాన్ని నీవే రక్షించాలి.

ఏవం విలపన్తీ బాలా విపినేఽనుగతా పతిమ్ । పతితా పాదయోర్భర్తూ రుదత్యశ్రూణ్యవర్తయత్

ఇలా విలపిస్తూ, ఆ యువతి అడవిలో భర్తను అనుసరించింది. భర్త పాదాల వద్ద పడి, ఆపకుండా కన్నీళ్లు కార్చింది.

చితిం దారుమయీం చిత్వా తస్యాం పత్యుః కలేవరమ్ । ఆదీప్య చానుమరణే విలపన్తీ మనో దధే

ఆమె కలపతో చితి కట్టి, భర్త శరీరాన్ని దానిపై ఉంచి, అతనితో కలిసి మరణించేందుకు సిద్ధమై, విలపిస్తూ మనసును స్థిరపరిచింది.

తత్ర పూర్వతరః కశ్చిత్ సఖా బ్రాహ్మణ ఆత్మవాన్ । సాన్త్వయన్వల్గునా సామ్నా తామాహ రుదతీం ప్రభో

అక్కడ, పూర్వంలో వచ్చిన ఒక బ్రాహ్మణ స్నేహితుడు, ఆత్మజ్ఞానంతో నిండినవాడు, ఆమెను మృదువుగా ఓదార్చుతూ, కన్నీళ్లు కారుస్తున్న ఆమెతో ఇలా అన్నాడు.

బ్రాహ్మణ ఉవాచ - కా త్వం కస్యాసి కో వాయం శయానో యస్య శోచసి । జానాసి కిం సఖాయం మాం యేనాగ్రే విచచర్థ హ

బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు: నువ్వెవరు? ఎవరి వారు? ఎవరు ఈ పడుకుని ఉన్నవాడు, నువ్వు ఎవరి కోసం దుఃఖిస్తున్నావు? నన్ను స్నేహితుడిగా గుర్తుపెట్టుకున్నావా? మునుపు నాతో కలిసి తిరిగినవా?

అపి స్మరసి చాత్మానం అవిజ్ఞాతసఖం సఖే । హిత్వా మాం పదమన్విచ్ఛన్ భౌమభోగరతో గతః

ఓ స్నేహితుడా! నువ్వు నిన్ను నీవు గుర్తుపట్టుకుంటున్నావా? నేను నీకు తెలియని స్నేహితుడిని. నన్ను వదిలి, భూమిపై సుఖాలకు లోనై, మరో స్థలాన్ని వెతికావు.

హంసావహం చ త్వం చార్య సఖాయౌ మానసాయనౌ । అభూతామన్తరా వౌకః సహస్రపరివత్సరాన్

ఓ ఆర్యా! నువ్వు నేనూ, మనస్సు సరస్సులో నివసించే హంసలమై, స్నేహితులమై, వేల సంవత్సరాలు విడిపోకుండా ఉన్నాం.

స త్వం విహాయ మాం బన్ధో గతో గ్రామ్యమతిర్మహీమ్ । విచరన్ పదమద్రాక్షీః కయాచిన్ నిర్మితం స్త్రియా

కానీ, ఓ మిత్రమా! నువ్వు నన్ను వదిలి, లోకసంబంధ భావాలతో భూమిపైకి వచ్చి, తిరుగుతూ, ఒక స్త్రీ నిర్మించిన స్థలాన్ని చూశావు.

పఞ్చారామం నవద్వారం ఏకపాలం త్రికోష్ఠకమ్ । షట్కులం పఞ్చవిపణం పఞ్చప్రకృతి స్త్రీధవమ్

అక్కడ ఐదు తోటలు, తొమ్మిది ద్వారాలు, ఒక కాపలాదారు, మూడు గదులు, ఆరు కుటుంబాలు, ఐదు మార్కెట్లు, ఐదు స్వభావాలు కలిగిన — స్త్రీ నివాసమైన ఆ స్థలాన్ని చూశావు.

పఞ్చేన్ద్రియార్థా ఆరామా ద్వారః ప్రాణా నవ ప్రభో । తేజోఽబన్నాని కోష్ఠాని కులమిన్ద్రియసఙ్‌గ్రహః

ఐదు ఇంద్రియాలకు సంబంధించిన విషయాలే ఆనందాలుగా ఉంటాయి. తొమ్మిది ద్వారాలే ప్రాణాలకు మార్గాలుగా ఉంటాయి, ప్రభూ. అగ్నులు, ఆహారమే కడుపులో భాగాలుగా ఉంటాయి. కుటుంబమే ఇంద్రియాల సమాహారంగా ఉంటుంది.

విపణస్తు క్రియాశక్తిః భూతప్రకృతిరవ్యయా । శక్త్యధీశః పుమాంస్త్వత్ర ప్రవిష్టో నావబుధ్యతే

వ్యాపారం చేసే స్థలమే క్రియాశక్తి. భూతప్రకృతి ఎప్పుడూ మారదు. ఆ శక్తికి అధిపతి అయినవాడు ఇక్కడికి వచ్చి ఉన్నా, తనను తానే గుర్తించడు.

తస్మింస్త్వం రామయా స్పృష్టో రమమాణోఽశ్రుతస్మృతిః । తత్సఙ్‌గాదీదృశీం ప్రాప్తో దశాం పాపీయసీం ప్రభో

అక్కడ నీవు రామతో సాంగత్యం పొందినప్పుడు, ఆనందంలో మునిగి, వినికిడి, జ్ఞాపకశక్తి కోల్పోయావు. ఆ సాంగత్యం వల్ల, ప్రభూ, నీవు ఇలాంటి దిగజారిన స్థితిని పొందావు.

న త్వం విదర్భదుహితా నాయం వీరః సుహృత్తవ । న పతిస్త్వం పురఞ్జన్యా రుద్ధో నవముఖే యయా

నీవు విదర్భ రాజకుమార్తె కాదూ, ఇతడు నీ మిత్రుడూ కాదు. నీవు పురంజనీకి భర్తవు కూడా కాదు. ఆమె తొమ్మిదవ ద్వారంలో నిన్ను నిరోధించింది.

మాయా హ్యేషా మయా సృష్టా యత్పుమాంసం స్త్రియం సతీమ్ । మన్యసే నోభయం యద్వై హంసౌ పశ్యావయోర్గతిమ్

ఇది నా చేత సృష్టించబడిన మాయ మాత్రమే. దీనివల్ల నీవు పురుషుడిని, సతీమంతుడిని నిజమైనవారిగా భావిస్తున్నావు. నిజానికి ఈ రెండూ వాస్తవం కావు. ఇద్దరం హంసలు మన మార్గాన్ని చూస్తున్నట్టు ఇది కూడా ఒక మాయే.

అహం భవాన్న చాన్యస్త్వం త్వమేవాహం విచక్ష్వ భోః । న నౌ పశ్యన్తి కవయః ఛిద్రం జాతు మనాగపి

నేను నీవే, నువ్వు వేరే వాడవు కాదు. నువ్వే నేనని తెలుసుకో, స్నేహితా. మన ఇద్దరిలో ఎలాంటి తేడా లేదని జ్ఞానులు ఎప్పుడూ భావిస్తారు.