శ్రీమద్భాగవతపురాణమ్

ఏవం స్ఫుటం బ్రహ్మవివేకహేతుభిః । పరాపవాదేన విశారదేన । ఛిత్త్వాఽఽత్మసన్దేహముపారమేత । స్వానన్దతుష్టోఽఖిలకాముకేభ్యః

ఇలా స్పష్టమైన తర్కంతో బ్రహ్మాన్ని తెలుసుకునే జ్ఞానం, ఇతరుల వాదనలను ఖండించే నైపుణ్యం కలిగి, మనసులో ఉన్న సందేహాన్ని తొలగించి, తన ఆనందంలో తృప్తిగా, అన్ని విషయాల పట్ల ఆసక్తి లేకుండా ఉండాలి.

నాత్మా వపుః పార్థివమిన్ద్రియాణి దేవా హ్యసుర్వాయుర్జలమ్ హుతాశః । మనోఽన్నమాత్రం ధిషణా చ సత్త్వమ్ అహఙ్కృతిః ఖం క్షితిరర్థసామ్యమ్

ఆత్మ శరీరం కాదు, భూమి కాదు, ఇంద్రియాలు కాదు, దేవతలు కాదు, అసురులు కాదు, గాలి, నీరు, అగ్ని కాదు. మనస్సు అన్నం వంటిది, బుద్ధి సత్త్వం, అహంకారం ఆకాశం, భూమి అనగా భూతాల సమతుల్యత.

సమాహితైః కః కరణైర్గుణాత్మభి ర్గుణో భవేన్మత్సువివిక్తధామ్నః । విక్షిప్యమాణైరుత కిం ను దూషణం । ఘనైరుపేతైర్విగతై రవేః కిమ్

గుణాలవల్ల ఏర్పడిన ఇంద్రియాలు, నా స్వరూపాన్ని పూర్తిగా తెలుసుకున్నవారిని ఎలా ప్రభావితం చేయగలవు? అవి కలవరపడ్డా దోషమేముంది? మేఘాలు ఉన్నా, పోయిన తర్వాత సూర్యుడికి ఎలాంటి భేదం ఉండదు కదా.

యథా నభో వాయ్వనలామ్బుభూగుణై ర్గతాగతైర్వర్తుగుణైర్న సజ్జతే । తథాక్షరం సత్త్వరజస్తమోమలై రహంమతేః సంసృతిహేతుభిః పరమ్

ఎలా ఆకాశం గాలి, అగ్ని, నీరు, భూమి లక్షణాలకు వాటి వచ్చిపోతులో అంటుకోదో, అలాగే అక్షరం అయిన పరమాత్మ, సత్త్వ, రజస్సు, తమస్సు అనే మానసిక బంధాలకు అంటుకోదు.

తథాపి సఙ్గః పరివర్జనీయో గుణేషు మాయారచితేషు తావత్ । మద్‍భక్తియోగేన దృఢేన యావద్ రజో నిరస్యేత మనఃకషాయః

అయినా, మాయ ద్వారా ఏర్పడిన గుణాలతో సాంగత్యాన్ని విడిచిపెట్టాలి. నా పట్ల దృఢమైన భక్తి యోగంతో మనస్సులోని రజోగుణపు మలినత తొలగేవరకు దూరంగా ఉండాలి.

కుయోగినో యే విహితాన్తరాయై ర్మనుష్యభూతైస్త్రిదశోపసృష్టైః । తే ప్రాక్తనాభ్యాసబలేన భూయో యుఞ్జన్తి యోగం న తు కర్మతన్త్రమ్

దేవతలు లేదా మనుషుల వల్ల ఏర్పడిన అడ్డంకులతో కుయోగులు మళ్లీ పూర్వపు అలవాటుతో యోగాన్ని ఆచరిస్తారు, కానీ అది కర్మ మార్గం ప్రకారం కాదు.

కరోతి కర్మ క్రియతే చ జన్తుః కేనాప్యసౌ చోదిత ఆనిపతాత్ । న తత్ర విద్వాన్ ప్రకృతౌ స్థితోఽపి నివృత్తతృష్ణః స్వసుఖానుభూత్యా

కర్మ జరుగుతుంది, జీవి కూడా ఏదో కారణంతో లేదా విధితో ప్రేరేపితుడై పని చేస్తాడు. కానీ జ్ఞాని, ప్రకృతిలో ఉన్నా, తాపత్రయాన్ని విడిచిపట్టి, తన ఆనందాన్ని అనుభవిస్తాడు.

తిష్ఠన్తమాసీనముత వ్రజన్తం శయానముక్షన్తమదన్తమన్నమ్ । స్వభావమన్యత్ కిమపీహమానం ఆత్మానమాత్మస్థమతిర్న వేద

నిల్చున్నా, కూర్చున్నా, నడిచినా, పడుకున్నా, విసర్జన చేసినా, తిన్నా, ఆత్మ ఏ స్థితిలో ఉన్నా, మనస్సు ఆత్మలో స్థిరంగా ఉన్నవాడు దానిని వేరుగా అనుకోడు.

యది స్మ పశ్యత్యసదిన్ద్రియార్థం నానానుమానేన విరుద్ధమన్యత్ । న మన్యతే వస్తుతయా మనీషీ స్వాప్నం యథోత్థాయ తిరోదధానమ్

ఇంద్రియాలకు సంబంధించిన అసత్యమైన వస్తువును చూసినా, అనేక విధాలుగా తర్కించి విరుద్ధంగా కనిపించినా, జ్ఞాని దాన్ని వాస్తవంగా భావించడు. కల లాగా, మేలుకున్న తర్వాత అది కనబడదు.

పూర్వం గృహీతం గుణకర్మచిత్రమ్ అజ్ఞానమాత్మన్యవివిక్తమఙ్గ । నివర్తతే తత్పునరీక్షయైవ న గృహ్యతే నాపి విసృజ్య ఆత్మా

గతంలో గుణాలు, కర్మల కలయికను అవివేకంతో ఆత్మతో కలిపి భావించినా, దాన్ని కేవలం పరిశీలనతో విడదీయగలుగుతారు. ఆత్మను పట్టుకోలేరు, వదిలేయలేరు కూడా.

యథా హి భానోరుదయో నృచక్షుషాం తమో నిహన్యాన్న తు సద్ విధత్తే । ఏవం సమీక్షా నిపుణా సతీ మే హన్యాత్తమిస్రం పురుషస్య బుద్ధేః

ఎలా సూర్యోదయం మనుషుల కళ్లకు చీకటిని పోగొట్టి, చీకటి సృష్టించదో, అలాగే నా సూక్ష్మమైన విచక్షణ, మనిషి బుద్ధిలోని అజ్ఞాన చీకటిని తొలగిస్తుంది.

ఏష స్వయంజ్యోతిరజోఽప్రమేయో మహానుభూతిః సకలానుభూతిః । ఏకోఽద్వితీయో వచసాం విరామే యేనేషితా వాగసవశ్చరన్తి

ఈ పరమాత్మ స్వయంగా ప్రకాశించే, జన్మలేని, కొలవలేని, మహానుభూతి, అన్నింటినీ అనుభవించేవాడు. ఒక్కటే, రెండవదేమీ లేదు. మాట ఆగినపుడు, మాటకూ ప్రాణానికీ దిశానిర్దేశం చేసే వాడు ఇదే.

( అనుష్టుప్ ) ఏతావాన్ ఆత్మసమ్మోహో యద్ వికల్పస్తు కేవలే । ఆత్మన్నృతే స్వమాత్మానం అవలమ్బో న యస్య హి

శుద్ధమైనదానిలో భేద భావన కలిగి ఉండడమే ఆత్మ మోహం. ఆత్మ తప్ప తనకు వేరే ఆధారం లేదు.

యన్నామాకృతిభిర్గ్రాహ్యం పఞ్చవర్ణమబాధితమ్ । వ్యర్థేనాప్యర్థవాదోఽయం ద్వయం పణ్డితమానినామ్

పేరు, రూపం ద్వారా, అయిదు విధాలుగా, నిరోధించలేని దాన్ని గ్రహించినా, అది అర్థం లేకపోయినా, కేవలం ప్రశంస మాత్రమే. ఈ ద్వంద్వ భావన తాము పండితులమని భావించే వారికే చెందింది.

యోగినోఽపక్వయోగస్య యుఞ్జతః కాయ ఉత్థితైః । ఉపసర్గైర్విహన్యేత తత్రాయం విహితో విధిః

యోగి యోగంలో పూర్తిగా స్థిరపడకపోతే, శరీరంలో కలిగే అడ్డంకులు అతన్ని కలవరపెడతాయి. అలాంటి సందర్భంలో పాటించాల్సిన నియమం ఇదే.

యోగధారణయా కాంశ్చిద్ ఆసనైర్ధారణాన్వితైః । తపోమన్త్రౌషధైః కాంశ్చిద్ ఉపసర్గాన్ వినిర్దహేత్

యోగ సాధనతో, కొందరు శరీరాన్ని స్థిరంగా ఉంచే ఆసనాలు, ప్రాణాయామం వంటివి చేసి తమ బాధలను పోగొడతారు. మరికొందరు తపస్సు, మంత్రాలు, ఔషధాలతో కలిగే కలహాలను తొలగిస్తారు.

కాంశ్చిత్ మమానుధ్యానేన నామసఙ్కీర్తనాదిభిః । యోగేశ్వరానువృత్త్యా వా హన్యాద్ అశుభదాన్ఛనైః

కొంతమంది నా ధ్యానం, నా నామస్మరణ, ఇతర భక్తిపద్ధతులతో, లేదా యోగేశ్వరుల మార్గాన్ని అనుసరించి, అశుభ ప్రభావాలను తొలగిస్తారు.

కేచిద్ దేహమిమం ధీరాః సుకల్పం వయసి స్థిరమ్ । విధాయ వివిధోపాయైః అథ యుఞ్జన్తి సిద్ధయే

కొంతమంది జ్ఞానులు, యవ్వనంలో శరీరాన్ని బలంగా, స్థిరంగా తయారు చేసి, వివిధ మార్గాల్లో సిద్ధిని సాధించేందుకు ప్రయత్నిస్తారు.

న హి తత్ కుశలాదృత్యం తదాయాసో హ్యపార్థకః । అన్తవత్త్వాత్ శరీరస్య ఫలస్యేవ వనస్పతేః

అలాంటి నైపుణ్యాన్ని గొప్పదిగా భావించాల్సిన అవసరం లేదు, ఎందుకంటే శరీరం నశించిపోతుంది. చెట్టులో పండు ఎలా క్షణికమో, అలాగే శరీర ఫలితాలు కూడా నిలవవు.

యోగం నిషేవతో నిత్యం కాయశ్చేత్ కల్పతామియాత్ । తత్ శ్రద్దధ్యాన్న మతిమాన్ యోగముత్సృజ్య మత్పరః

యోగాన్ని నిత్యం అభ్యసిస్తూ శరీరం దీర్ఘాయువుతో ఉండగలిగితేనూ, తెలివైనవాడు దానిపై విశ్వాసం పెట్టకూడదు. యోగాన్ని వదిలి నా భక్తిలో లీనమవ్వాలి.

యోగచర్యామిమాం యోగీ విచరన్ మదపాశ్రయః । నాన్తరాయైర్విహన్యేత నిఃస్పృహః స్వసుఖానుభూః

ఈ యోగ సాధనను నన్ను ఆశ్రయంగా తీసుకుని చేసే యోగి, ఎలాంటి ఆటంకాలు వచ్చినా కలవరపడడు. అతడు ఆశలు లేకుండా, తన ఆనందాన్ని అనుభవిస్తూ ఉంటాడు.

అజానతీ ప్రియతమం యదోపరతమఙ్‌గనా । సుస్థిరాసనమాసాద్య యథాపూర్వముపాచరత్

తన ప్రియుడు విడిచి వెళ్ళిన సంగతి తెలియని భార్య, స్థిరంగా కూర్చుని, మునుపటిలాగే ప్రవర్తిస్తుంది.

యదా నోపలభేతాఙ్ఘ్రౌ ఊష్మాణం పత్యురర్చతీ । ఆసీత్ సంవిగ్నహృదయా యూథభ్రష్టా మృగీ యథా

భర్త పాదాలకు సేవ చేస్తూ, వాటిలో వేడి కనిపించకపోతే, ఆమె హృదయం కలవరంతో నిండిపోతుంది. గుంపు నుండి విడిపోయిన జింకలా బాధపడుతుంది.

ఆత్మానం శోచతీ దీనం అబన్ధుం విక్లవాశ్రుభిః । స్తనౌ ఆసిచ్య విపినే సుస్వరం ప్రరురోద సా

ఆమె తనను తాను దుఃఖిస్తూ, సహాయసహకారంలేని స్థితిలో కన్నీళ్లు కార్చింది. అడవిలో, తన వక్షోజాలను ఒత్తుకుంటూ, స్పష్టమైన స్వరంతో విలపించింది.

ఉత్తిష్ఠోత్తిష్ఠ రాజర్షే ఇమాం ఉదధిమేఖలామ్ । దస్యుభ్యః క్షత్రబన్ధుభ్యో బిభ్యతీం పాతుమర్హసి

లేచి లేచి, ఓ రాజర్షీ! సముద్రంతో చుట్టబడిన ఈ భూమిని దుష్టులనుండి, క్షత్రియ బంధుళనుండి భయపడుతున్న ఈ దేశాన్ని నీవే రక్షించాలి.

ఏవం విలపన్తీ బాలా విపినేఽనుగతా పతిమ్ । పతితా పాదయోర్భర్తూ రుదత్యశ్రూణ్యవర్తయత్

ఇలా విలపిస్తూ, ఆ యువతి అడవిలో భర్తను అనుసరించింది. భర్త పాదాల వద్ద పడి, ఆపకుండా కన్నీళ్లు కార్చింది.

చితిం దారుమయీం చిత్వా తస్యాం పత్యుః కలేవరమ్ । ఆదీప్య చానుమరణే విలపన్తీ మనో దధే

ఆమె కలపతో చితి కట్టి, భర్త శరీరాన్ని దానిపై ఉంచి, అతనితో కలిసి మరణించేందుకు సిద్ధమై, విలపిస్తూ మనసును స్థిరపరిచింది.

తత్ర పూర్వతరః కశ్చిత్ సఖా బ్రాహ్మణ ఆత్మవాన్ । సాన్త్వయన్వల్గునా సామ్నా తామాహ రుదతీం ప్రభో

అక్కడ, పూర్వంలో వచ్చిన ఒక బ్రాహ్మణ స్నేహితుడు, ఆత్మజ్ఞానంతో నిండినవాడు, ఆమెను మృదువుగా ఓదార్చుతూ, కన్నీళ్లు కారుస్తున్న ఆమెతో ఇలా అన్నాడు.

బ్రాహ్మణ ఉవాచ - కా త్వం కస్యాసి కో వాయం శయానో యస్య శోచసి । జానాసి కిం సఖాయం మాం యేనాగ్రే విచచర్థ హ

బ్రాహ్మణుడు ఇలా అన్నాడు: నువ్వెవరు? ఎవరి వారు? ఎవరు ఈ పడుకుని ఉన్నవాడు, నువ్వు ఎవరి కోసం దుఃఖిస్తున్నావు? నన్ను స్నేహితుడిగా గుర్తుపెట్టుకున్నావా? మునుపు నాతో కలిసి తిరిగినవా?