దేవహూర్నామ పుర్యా ద్వా ఉత్తరేణ పురఞ్జనః । రాష్ట్రం ఉత్తరపఞ్చాలం యాతి శ్రుతధరాన్వితః
దేవహూ అనే ఉత్తర ద్వారం ద్వారా పురంజనుడు శ్రుతిని కలిగినవారితో కలిసి ఉత్తర పాంచాల దేశంలోకి ప్రవేశిస్తాడు.
ఆసురీ నామ పశ్చాద్ ద్వాః తయా యాతి పురఞ్జనః । గ్రామకం నామ విషయం దుర్మదేన సమన్వితః
ఆసురీ అనే పడమర ద్వారం ద్వారా పురంజనుడు దురహంకారంతో కూడిన గ్రామక అనే ప్రాంతంలోకి ప్రవేశిస్తాడు.
నిర్ఋతిర్నామ పశ్చాద్ ద్వాః తయా యాతి పురఞ్జనః । వైశసం నామ విషయం లుబ్ధకేన సమన్వితః
నిరృతి అనే పడమర ద్వారం ద్వారా పురంజనుడు లోభంతో కూడిన వైశస అనే ప్రాంతంలోకి ప్రవేశిస్తాడు.
అన్ధావమీషాం పౌరాణాం నిర్వాక్ పేశస్కృతావుభౌ । అక్షణ్వతామధిపతిః తాభ్యాం యాతి కరోతి చ
అంధ, అవమీషా అనే రెండు ద్వారాలు పట్టణానికి చెందినవే. అవి మౌనంగా, నైపుణ్యంగా ఉంటాయి. చూపు ఉన్న వారి అధిపతి ఆ ద్వారాల ద్వారా వెళ్లి కార్యాలు చేస్తాడు.
స యర్హ్యన్తఃపురగతో విషూచీనసమన్వితః । మోహం ప్రసాదం హర్షం వా యాతి జాయాత్మజోద్భవమ్
ఆయన అంతఃపురంలోకి వెళ్లినప్పుడు, విషూచీతో కలిసి, భార్యా సంతానాల వల్ల కలిగే మోహం, ఆనందం లేదా సంతోషాన్ని అనుభవిస్తాడు.
ఏవం కర్మసు సంసక్తః కామాత్మా వఞ్చితోఽబుధః । మహిషీ యద్ యద్ ఈహేత తత్తద్ ఏవాన్వవర్తత
ఇలా, కర్మల్లో మునిగి, కోరికలతో నిండిపోయి, మోసపోయి, అజ్ఞానంగా ఉన్నవాడు, తన రాణి ఏది కోరినా దానినే అనుసరిస్తూ ఉంటాడు.
క్వచిత్పిబన్త్యాం పిబతి మదిరాం మదవిహ్వలః । అశ్నన్త్యాం క్వచిదశ్నాతి జక్షత్యాం సహ జక్షితి
ఎప్పుడైనా ఆమె మద్యం తాగితే, అతడూ మత్తులో మునిగి తాగుతాడు. ఆమె తింటే అతడూ తింటాడు. ఆమె ఆస్వాదిస్తే అతడూ ఆమెతో పాటు ఆస్వాదిస్తాడు.
క్వచిద్గాయతి గాయన్త్యాం రుదత్యాం రుదతి క్వచిత్ । క్వచిద్ హసన్త్యాం హసతి జల్పన్త్యామను జల్పతి
ఎప్పుడైనా ఆమె పాడితే అతడూ పాడుతాడు. ఆమె ఏడ్చినప్పుడు అతడూ ఏడుస్తాడు. ఆమె నవ్వినప్పుడు అతడూ నవ్వుతాడు. ఆమె మాట్లాడితే అతడూ వెంటనే మాట్లాడతాడు.
క్వచిద్ ధావతి ధావన్త్యాం తిష్ఠన్త్యామను తిష్ఠతి । అను శేతే శయానాయాం అన్వాస్తే క్వచిదాసతీమ్
ఎప్పుడైనా ఆమె పరుగెత్తితే అతడూ పరుగెత్తుతాడు. ఆమె నిల్చుంటే అతడూ నిలబడతాడు. ఆమె పడుకుంటే అతడూ ఆమెతో పాటు పడుకుంటాడు. కొన్నిసార్లు ఆమెతో పాటు కూర్చుంటాడు.
క్వచిత్ శ్రృణోతి శ్రృణ్వన్త్యాం పశ్యన్త్యామను పశ్యతి । క్వచిత్ జిఘ్రతి జిఘ్రన్త్యాం స్పృశన్త్యాం స్పృశతి క్వచిత్
ఎప్పుడైనా ఆమె వినిపిస్తే అతడూ వింటాడు. ఆమె చూస్తే అతడూ చూస్తాడు. ఆమె వాసన పీల్చితే అతడూ పీలుస్తాడు. ఆమె తాకితే అతడూ తాకుతాడు.
క్వచిచ్చ శోచతీం జాయాం అను శోచతి దీనవత్ । అను హృష్యతి హృష్యన్త్యాం ముదితామను మోదతే
ఎప్పుడైనా భార్య దుఃఖిస్తే, అతడూ ఆమెతో పాటు దుఃఖించేవాడు. ఆమె ఆనందపడితే, అతడూ ఆమెతో కలిసి ఆనందిస్తాడు.
విప్రలబ్ధో మహిష్యైవం సర్వప్రకృతివఞ్చితః । నేచ్ఛన్ అనుకరోత్యజ్ఞః క్లైబ్యాత్ క్రీడామృగో యథా
ఇలా భార్య చేత మోసపోయి, అన్ని స్వభావాల వల్ల మోసపోయి, ఇష్టపడకపోయినా, అజ్ఞానంతో, బలహీనతతో, ఆటపాటల జంతువులా ఆమెను అనుకరిస్తూ ఉంటాడు.
శ్రీకృష్ణస్య అలౌకికం ప్రభావం దృష్ట్వా చకితాన్ గోపాన ప్రతి నన్దస్య గర్గోక్తికథనమ్ శ్రీశుక ఉవాచ - ( అనుష్టుప్ ) ఏవంవిధాని కర్మాణి గోపాః కృష్ణస్య వీక్ష్య తే । అతద్వీర్యవిదః ప్రోచుః సమభ్యేత్య సువిస్మితాః
శ్రీశుకుడు ఇలా చెప్పాడు: కృష్ణుని అద్భుతమైన కార్యాలను చూసి, గోపకులు ఆశ్చర్యంతో నందుని దగ్గరకు వచ్చి, గర్గుడు చెప్పిన మాటలను గుర్తు చేసుకుంటూ మాట్లాడారు.
బాలకస్య యదేతాని కర్మాణి అతి అద్భుతాని వై । కథమర్హత్యసౌ జన్మ గ్రామ్యేష్వాత్మజుగుప్సితమ్
వారు ఇలా అన్నారు: ఈ బాలుడు చేసే పనులు నిజంగా ఆశ్చర్యకరంగా ఉన్నాయి. ఇలాంటి వాడు గ్రామంలో పుట్టడం ఎలా సాధ్యమవుతుంది? ఇక్కడ పుట్టిన పిల్లలను సాధారణంగా ఎవ్వరూ ఇష్టపడరు కదా!
యః సప్తహాయనో బాలః కరేణైకేన లీలయా । కథం బిభ్రద్ గిరివరం పుష్కరం గజరాడివ
ఏడు రోజులు మాత్రమే ఉన్న ఈ చిన్నవాడు, ఒక చేతితో ఆడుకుంటూ పెద్ద కొండను ఎత్తిపట్టాడు. అది ఏనుగు రాజు తామరను తేలికగా ఎత్తినట్లే ఉంది.
తోకేనామీలితాక్షేణ పూతనాయా మహౌజసః । పీతః స్తనః సహ ప్రాణైః కాలేనేవ వయస్తనోః
పిల్లలా కళ్లను మూసుకున్నట్టుగా పెట్టి, మహాశక్తి గల పూతన తన పాలతో పాటు ఆమె ప్రాణాలను కూడా తాగేసాడు. అది కాలం మన వయస్సును తినేసినట్టు.
హిన్వతోఽధః శయానస్య మాస్యస్య చరణావుదక్ । అనోఽపతద్ విపర్యస్తం రుదతః ప్రపదాహతమ్
కింద పడుకుని ఉండగా, ఏడ్చుతూ కాలితో బండిని తన్నాడు. దాంతో చక్రం తలక్రిందుగా పడిపోయింది.
ఏకహాయన ఆసీనో హ్రియమాణో విహాయసా । దైత్యేన యస్తృణావర్త మహన్ కణ్ఠగ్రహాతురమ్
ఒక సంవత్సరం వయస్సులో ఉన్నప్పుడు, తృణావర్త అనే రాక్షసుడు మెడ పట్టుకుని ఆకాశంలోకి ఎత్తుకెళ్లినా, ఆ పెద్ద కష్టాన్ని కూడా అతడు జయించాడు.
క్వచిద్ హైయఙ్గవస్తైన్యే మాత్రా బద్ధ ఉలూఖలే । గచ్ఛన్ అర్జునయోర్మధ్యే బాహుభ్యాం తావపాతయత్
ఒకసారి వెన్న దొంగిలించాడని తల్లి ఉలూఖలానికి కట్టేసింది. అప్పుడు అతడు రెండు అర్జున వృక్షాల మధ్యన నడిచి, తన చేతులతో వాటిని కూల్చేశాడు.
వనే సఞ్చారయన్ వత్సాన్ సరామో బాలకైర్వృతః । హన్తుకామం బకం దోర్భ్యాం ముఖతోఽరిమపాటయత్
అడవిలో, ఇతర పిల్లలతో కలిసి దూడలను కాపాడుతూ, బకాసురుడు తనను చంపాలని వచ్చాడు. కాని అతడు తన చేతులతో బకాసురుని నోటిని చీల్చేశాడు.
వత్సేషు వత్సరూపేణ ప్రవిశన్తం జిఘాంసయా । హత్వా న్యపాతయత్తేన కపిత్థాని చ లీలయా
ఒకసారి దూడ రూపంలో వచ్చిన రాక్షసుడు దూడల మధ్యకి వచ్చి తనను చంపాలని చూశాడు. కానీ అతడు ఆ రాక్షసుని చంపి, ఆ kapittha పండ్లను కూడా సరదాగా కూల్చేశాడు.
హత్వా రాసభదైతేయం తద్బన్ధూంశ్చ బలాన్వితః । చక్రే తాలవనం క్షేమం పరిపక్వ ఫలాన్వితమ్
ఆ రాసభ రాక్షసుని, అతని బలమైన తోడుళ్లను చంపి, తాళ వనాన్ని సురక్షితంగా చేసి, పండిన తాళపండ్లతో నింపాడు.
ప్రలమ్బం ఘాతయిత్వోగ్రం బలేన బలశాలినా । అమోచయద్ వ్రజపశూన్ గోపాంశ్చారణ్యవహ్నితః
తన బలంతో ఉగ్రమైన ప్రలంబాసురుని సంహరించి, అడవిలో అగ్నిలో చిక్కుకున్న గోపలు, పశువులను విడిపించాడు.
ఆశీవిషతమాహీన్ద్రం దమిత్వా విమదం హ్రదాత్ । ప్రసహ్యోద్వాస్య యమునాం చక్రేఽసౌ నిర్విషోదకామ్
పెద్ద పాము రాజును గర్వం లేకుండా చేసి, ఆ సరస్సు నుంచి తరిమేశాడు. దాంతో యమునా నది నీరు విషం లేకుండా అయింది.
దుస్త్యజశ్చానురాగోఽస్మిన్ సర్వేషాం నో వ్రజౌకసామ్ । నన్ద తే తనయేఽస్మాసు తస్యాప్యౌత్పత్తికః కథమ్
వ్రజవాసులందరికీ ఈ బాలుడిపై విడిచిపెట్టలేని ప్రేమ ఉంది. నందా, నీ కుమారునిపై మనకు ఇలాంటి సహజమైన ప్రేమ ఎలా కలిగింది?
క్వ సప్తహాయనో బాలః క్వ మహాద్రివిధారణమ్ । తతో నో జాయతే శఙ్కా వ్రజనాథ తవాత్మజే
ఏడు రోజులు వయస్సున్న పిల్లవాడు పెద్ద కొండను ఎలా పట్టుకోగలడు? అందుకే, వ్రజనాథా, నీ కుమారుని గురించి మాకు సందేహాలు వస్తున్నాయి.
శ్రీనన్ద ఉవాచ - శ్రూయతాం మే వచో గోపా వ్యేతు శఙ్కా చ వోఽర్భకే । ఏనం కుమారముద్దిశ్య గర్గో మే యదువాచ హ
శ్రీనందుడు ఇలా అన్నాడు — గోపులారా! నా మాట వినండి. ఈ బాలుడి గురించి మీకున్న సందేహాలు పోయిపోవాలి. ఈ కుమారుని గురించి యదువు వంశానికి చెందిన గర్గుడు నాకు చెప్పాడు.
వర్ణాస్త్రయః కిలాస్యాసన్ గృహ్ణతోఽనుయుగం తనూః । శుక్లో రక్తస్తథా పీత ఇదానీం కృష్ణతాం గతః
ప్రతి యుగంలో ఇతడు మూడు రంగులు ధరించాడు — తెలుపు, ఎరుపు, పసుపు. ఇప్పుడు నలుపు రంగులో ఉన్నాడు.
ప్రాగయం వసుదేవస్య క్వచిత్ జాతః తవాత్మజః । వాసుదేవ ఇతి శ్రీమాన్ అభిజ్ఞాః సమ్ప్రచక్షతే
మునుపు ఇతడు వసుదేవునికి కుమారుడిగా జన్మించాడు. ఇప్పుడు నీ కుమారుడిగా ఉన్నాడు. జ్ఞానులు ఇతడిని వాసుదేవుడు అంటారు.
బహూని సన్తి నామాని రూపాణి చ సుతస్య తే । గుణ కర్మానురూపాణి తాన్యహం వేద నో జనాః
నీ కుమారుడికి అనేక పేర్లు, రూపాలు ఉన్నాయి. అవన్నీ అతని లక్షణాలు, పనులకు అనుగుణంగా ఉంటాయి. వాటిని నేను తెలుసు, కానీ జనాలు తెలియరు.