శ్రీమద్భాగవతపురాణమ్

ఇతి స్వాఘమనుస్మృత్య కృష్ణే తే కృతహేలనాః । దిదృక్షవోఽప్యచ్యుతయోః కంసాద్‍భీతా న చాచలన్

తమ తప్పును గుర్తు చేసుకుని, కృష్ణుని నిర్లక్ష్యం చేసినా, కంసుడి భయంతో ఉన్నా, అచ్యుతులను దర్శించాలనే తపనలో వారు వెనక్కి తగ్గలేదు.

గ్రహా నిమిత్తం సుఖదుఃఖయోశ్చేత్కిమాత్మనోఽజస్య జనస్య తే వై। గ్రహైర్గ్రహస్యైవ వదన్తి పీడాం క్రుధ్యేత కస్మై పురుషస్తతోఽన్యః

గ్రహాలు మనకు సుఖదుఃఖాలకు కారణమైతే, అది జన్మలేని ఆత్మకు ఏమిటి సంబంధం? పండితులు గ్రహాలు ఇతర గ్రహాలకే బాధ కలిగిస్తాయని చెబుతారు. మరి మనిషి ఎవరి మీద కోపపడాలి?

కర్మాస్తు హేతుః సుఖదుఃఖయోశ్చేత్కిమాత్మనస్తద్ధి జడాజడత్వే। దేహస్త్వచిత్పురుషోఽయం సుపర్ణః క్రుధ్యేత కస్మై న హి కర్మ మూలమ్

కర్మ మనకు సుఖదుఃఖాలకు కారణమైతే, అది ఆత్మకు ఏమిటి సంబంధం? కర్మ జడమైనదానికీ, చైతన్యమైనదానికీ సంబంధించినది. ఈ శరీరం కేవలం చర్మం; మనిషి మాత్రం చైతన్యస్వరూపి. మరి ఎవరి మీద కోపపడాలి? కర్మే మూలం కాదు.

కాలస్తు హేతుః సుఖదుఃఖయోశ్చేత్కిమాత్మనస్తత్ర తదాత్మకోఽసౌ। నాగ్నేర్హి తాపో న హిమస్య తత్స్యాత్క్రుధ్యేత కస్మై న పరస్య ద్వన్ద్వమ్

కాలమే సుఖదుఃఖాలకు కారణమైతే, అది ఆత్మకు ఏమిటి సంబంధం? కాలం కూడా ఆత్మతో ఒకటే. అగ్నికి వేడి, మంచుకు చలిని అంటించలేము. మరి ఎవరి మీద కోపపడాలి? ద్వంద్వం పరానికి చెందదు.

న కేనచిత్క్వాపి కథఞ్చనాస్య ద్వన్ద్వోపరాగః పరతః పరస్య। యథాహమః సంసృతిరూపిణః స్యాదేవం ప్రబుద్ధో న బిభేతి భూతైః

ఎక్కడా, ఎవరూ, ఎప్పుడూ, పరమాత్మకు ద్వంద్వం కలగదు. నేను ఉన్నట్లే, సంసారం కూడా అలాగే ఉంటుంది. ఎవరు నిజంగా జ్ఞానం పొందారో, వారు భూతాలను భయపడరు.

ఏతాం స ఆస్థాయ పరాత్మనిష్ఠామధ్యాసితాం పూర్వతమైర్మహర్షిభిః। అహం తరిష్యామి దురన్తపారం తమో ముకున్దాఙ్ఘ్రినిషేవయైవ

ఈ పరమాత్మ భక్తిని, పురాతన మహర్షులు ఆచరించిన విధంగా, ఆశ్రయించి, ముకుందుని పాదసేవ ద్వారా నేను ఈ అపారమైన అంధకారాన్ని దాటి పోతాను.

శ్రీభగవానువాచ। నిర్విద్య నష్టద్రవిణే గతక్లమః ప్రవ్రజ్య గాం పర్యటమాన ఇత్థమ్। నిరాకృతోఽసద్భిరపి స్వధర్మాదకమ్పితోఽమూం మునిరాహ గాథామ్

శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు: ఆసక్తి లేకుండా, ధనం కోల్పోయి, అలసట లేకుండా, వనవాసిగా భూమి మీద తిరుగుతూ, దుష్టులు తిరస్కరించినా, తన ధర్మంలో కదలకుండా ఉన్న ముని ఈ గాథను చెప్పాడు.

సుఖదుఃఖప్రదో నాన్యః పురుషస్యాత్మవిభ్రమః। మిత్రోదాసీనరిపవః సంసారస్తమసః కృతః

ఒక మనిషికి సుఖదుఃఖాలకు కారణం ఆత్మ తప్ప మరొకటి లేదు. స్నేహితులు, మధ్యస్థులు, శత్రువులు అన్నీ సంసార అజ్ఞానంతో ఏర్పడినవే.

తస్మాత్సర్వాత్మనా తాత నిగృహాణ మనో ధియా। మయ్యావేశితయా యుక్త ఏతావాన్యోగసఙ్గ్రహః

కాబట్టి, ప్రియమైనవాడా! నీ మనస్సును నా మీద స్థిరంగా ఉంచి, బుద్ధితో అదుపులో పెట్టు. ఇదే యోగసారము.

య ఏతాం భిక్షుణా గీతాం బ్రహ్మనిష్ఠాం సమాహితః। ధారయఞ్ఛ్రావయఞ్ఛృణ్వన్ద్వన్ద్వైర్నైవాభిభూయతే

బ్రహ్మనిష్ఠుడైన భిక్షువు పాడిన ఈ గీతను ఏవ్వరైనా ఏకాగ్రతతో జ్ఞాపకం చేసుకుంటూ, వినిపిస్తూ, శ్రద్ధగా వింటూ ఉంటే, జీవితం లోని సుఖ–దుఃఖాల వంటి ద్వంద్వాలు వారిని అధిగమించలేవు.

ఇంద్రమఖభఙ్గ - శ్రీశుక ఉవాచ - ( అనుష్టుప్ ) భగవానపి తత్రైవ బలదేవేన సంయుతః । అపశ్యత్ నివసన్ గోపాన్ ఇన్ద్రయాగకృతోద్యమాన్

శ్రీశుకుడు ఇలా చెప్పాడు — ఆ సమయంలో భగవంతుడు బాలరామునితో కలసి అక్కడే ఉండేవాడు. అప్పటికి గోపకులు ఇంద్రునికి యాగం చేయడానికి ఏర్పాట్లు చేస్తున్నారు అని ఆయన చూశాడు.

తదభిజ్ఞోఽపి భగవాన్ సర్వాత్మా సర్వదర్శనః । ప్రశ్రయావనతోఽపృచ్ఛత్ వృద్ధాన్ నన్దపురోగమాన్

అన్ని తెలిసినవాడైన భగవంతుడు, అందరి హృదయాల్లో ఉన్నవాడు, వినయంగా వృద్ధుల దగ్గరకు, నందుని ముందుగా ఉంచుకొని, అడిగాడు.

కథ్యతాం మే పితః కోఽయం సమ్భ్రమో వ ఉపాగతః । కిం ఫలం కస్య చోద్దేశః కేన వా సాధ్యతే మఖః

నాన్నా, ఈ కలకలం ఎందుకు ఏర్పడింది? దీని ప్రయోజనం ఏమిటి? ఎవరి కోసం ఇది జరుగుతోంది? ఎవరు ఈ యాగాన్ని నిర్వహిస్తున్నారు? నాకు వివరంగా చెప్పండి.

ఏతద్‍బ్రూహి మహాన్ కామో మహ్యం శుశ్రూషవే పితః । న హి గోప్యం హి సాధూనాం కృత్యం సర్వాత్మనామిహ

నాన్నా, నేను ఎంతో ఆసక్తిగా వింటున్నాను, దయచేసి నాకు చెప్పండి. మంచి మనుషులు తమ పనులను ఎవరి దగ్గరా దాచిపెట్టరు కదా.

అస్త్యస్వ-పరదృష్టీనాం అమిత్రోదాస్తవిద్విషామ్ । ఉదాసీనోఽరివద్ వర్జ్య ఆత్మవత్ సుహృదుచ్యతే

ఎవరైనా స్నేహితులు, మధ్యవర్తులు, శత్రువుల పట్ల సమానంగా ఉండి, ఎవ్వరితోనూ విరోధం లేకుండా, అందరినీ తనలాగే భావిస్తే, అతడే నిజమైన మిత్రుడు అని అంటారు.

జ్ఞాత్వాజ్ఞాత్వా చ కర్మాణి జనోఽయమనుతిష్ఠతి । విదుషః కర్మసిద్ధిః స్యాత్ తథా నావిదుషో భవేత్

ప్రజలు తెలియకపోయినా, తెలిసినా పనులు చేస్తారు. కానీ జ్ఞానులు చేసిన పనులకు ఫలితం లభిస్తుంది, అజ్ఞానులకు మాత్రం అలా జరగదు.

తత్ర తావత్ క్రియాయోగో భవతాం కిం విచారితః । అథ వా లౌకికస్తన్మే పృచ్ఛతః సాధు భణ్యతామ్

మీరు ఈ క్రియను ఎందుకు చేయాలని నిర్ణయించుకున్నారు? లేదా ఇది సంప్రదాయంగా వస్తున్నదా? నేను అడుగుతున్నాను, దయచేసి సరిగ్గా చెప్పండి.

శ్రీనన్ద ఉవాచ - పర్జన్యో భగవాన్ ఇన్ద్రో మేఘాస్తస్యాత్మమూర్తయః । తేఽభివర్షన్తి భూతానాం ప్రీణనం జీవనం పయః

శ్రీనందుడు ఇలా అన్నాడు — వానకు అధిపతైన ఇంద్రుడు దేవుడు. మేఘాలు ఆయన రూపమే. అవే జంతువులందరికీ ఆనందాన్ని, జీవాన్ని ఇచ్చే నీటిని కురిపిస్తాయి.

తం తాత వయమన్యే చ వార్ముచాం పతిమీశ్వరమ్ । ద్రవ్యైస్తద్ రేతసా సిద్ధైః యజన్తే క్రతుభిర్నరాః

బిడ్డా, మేము మాత్రమే కాదు, మరెందరో వానను కురిపించే ఇంద్రుని, ఆ ప్రభువును, ద్రవ్యాలు, నెయ్యి వంటి పదార్థాలతో, యాగాలతో పూజిస్తారు.

తచ్ఛేషేణోపజీవన్తి త్రివర్గఫలహేతవే । పుంసాం పురుషకారాణాం పర్జన్యః ఫలభావనః

ఆ యాగంలో మిగిలిన వాటితో మనుషులు ధర్మ, అర్థ, కామాల కోసం జీవిస్తారు. మనుషుల ప్రయత్నాలకు ఫలితాన్ని ఇంద్రుడు వాన రూపంలో ఇస్తాడు.

య ఏనం విసృజేత్ ధర్మం పరమ్పర్యాగతం నరః । కామాల్లోభాత్ భయాద్ ద్వేషాత్ స వై నాప్నోతి శోభనమ్

పురాతనంగా వస్తున్న ఈ ధర్మాన్ని ఎవరు కోరిక, లోభం, భయం లేదా ద్వేషంతో వదిలేస్తే, వారికి మంచి ఫలితం కలగదు.

శ్రీశుక ఉవాచ - వచో నిశమ్య నన్దస్య తథాన్యేషాం వ్రజౌకసామ్ । ఇన్ద్రాయ మన్యుం జనయన్ పితరం ప్రాహ కేశవః

శ్రీశుకుడు ఇలా అన్నాడు — నందుడు, ఇతర గోపకుల మాటలు విని, ఇంద్రునిపై కోపాన్ని రేపుతూ, కేశవుడు తన తండ్రితో మాట్లాడాడు.

శ్రీభగవానువాచ - కర్మణా జాయతే జన్తుః కర్మణైవ విలీయతే । సుఖం దుఃఖం భయం క్షేమం కర్మణైవాభిపద్యతే

శ్రీభగవంతుడు ఇలా అన్నాడు — ప్రతి జీవి కర్మ వల్లే పుడతాడు, కర్మ వల్లే లయమవుతాడు. సుఖం, దుఃఖం, భయం, రక్షణ అన్నీ కర్మ వల్లే కలుగుతాయి.

అస్తి చేదీశ్వరః కశ్చిత్ ఫలరూప్యన్యకర్మణామ్ । కర్తారం భజతే సోఽపి న హ్యకర్తుః ప్రభుర్హి సః

ఇతరుల కర్మలకు ఫలితాన్ని ఇచ్చే దేవుడు ఎవరైనా ఉంటే, అతడూ కర్తపై ఆధారపడి ఉంటాడు. ఎందుకంటే, ఏమీ చేయని వాడిపై అతనికి అధికారముండదు.

కిమిన్ద్రేణేహ భూతానాం స్వస్వకర్మానువర్తినామ్ । అనీశేనాన్యథా కర్తుం స్వభావవిహితం నృణామ్

ప్రతి జీవి తన కర్మను అనుసరించేవాడైతే, ఇంద్రుడి అవసరం ఏముంది? తన స్వభావం ప్రకారం జరిగే విషయాలను ఇంద్రుడు మార్చలేడు.

స్వభావతన్త్రో హి జనః స్వభావమనువర్తతే । స్వభావస్థమిదం సర్వం సదేవాసురమానుషమ్

ప్రజలు తమ స్వభావానికి లోబడి, దానిని అనుసరిస్తారు. ఈ లోకంలో దేవతలు, అసురులు, మనుషులు — అందరూ తమ స్వభావంలోనే ఉంటారు.

దేహానుచ్చావచాఞ్జన్తుః ప్రాప్యోత్ సృజతి కర్మణా । శత్రుర్మిత్రముదాసీనః కర్మైవ గురురీశ్వరః

ప్రతి జీవి ఎలాంటి శరీరం పొందినా, కర్మ వల్లే పనులు చేస్తాడు, వదులుతాడు. స్నేహితుడు, శత్రువు, మధ్యవర్తి ఎవరికైనా — కర్మే గురువు, కర్మే అధికారి.

తస్మాత్ సంపూజయేత్కర్మ స్వభావస్థః స్వకర్మకృత్ । అన్జసా యేన వర్తేత తదేవాస్య హి దైవతమ్

అందువల్ల, ప్రతి ఒక్కరూ తన సహజ స్వభావాన్ని అనుసరించి, తన పనిని నిజాయితీగా చేస్తూ, ఆ పనిని పూజగా భావించాలి. మన జీవనం నడిపించే పని మన దేవుడే.

ఆజీవ్యైకతరం భావం యస్త్వన్యముపజీవతి । న తస్మాద్ విన్దతే క్షేమం జారాన్నార్యసతీ యథా

ఒకరు తనకు ఉన్న ఉపాధిని వదిలిపెట్టి, ఇంకొకటి ఆశ్రయిస్తే, అతడికి శ్రేయస్సు కలగదు. అది, పతివ్రత లేని ఒక స్త్రీ పరపురుషుడి దగ్గర ఆనందాన్ని పొందలేనట్టే.