శ్రీమద్భాగవతపురాణమ్

సోఽయం దీపోఽర్చిషాం యద్వత్స్రోతసాం తదిదం జలమ్। సోఽయం పుమానితి నృణాం మృషా గీర్ధీర్మృషాయుషామ్

ఈ దీపాన్ని జ్వాల అని, ఈ నీటిని ప్రవాహం అని, ఈ మనిషిని పురుషుడు అని అంటారు — ఇలాంటి మాటలు అబద్ధం, అలాగే ఆయుష్షు శాశ్వతమని అనుకోవడమూ అబద్ధమే.

మా స్వస్య కర్మబీజేన జాయతే సోఽప్యయం పుమాన్। మ్రియతే వామరో భ్రాన్త్యా యథాగ్నిర్దారుసంయుతః

ఈ మనిషి తన కర్మఫలంతో పుడతాడు, లేదా నిజంగా చనిపోతాడు అని అనుకోవద్దు; అది భ్రమ మాత్రమే, ఎలా అగ్ని కలపతో పుట్టి, కలిపినప్పుడు మాయమవుతుందో అలాగే.

నిషేకగర్భజన్మాని బాల్యకౌమారయౌవనమ్। వయోమధ్యం జరా మృత్యురిత్యవస్థాస్తనోర్నవ

గర్భధారణ, గర్భంలో పెరగడం, జననం, బాల్యం, కౌమారం, యౌవనం, మధ్య వయస్సు, వృద్ధాప్యం, మరణం — ఇవే శరీరానికి తొమ్మిది స్థితులు.

ఏతా మనోరథమయీర్హాన్యస్యోచ్చావచాస్తనూః। గుణసఙ్గాదుపాదత్తే క్వచిత్కశ్చిజ్జహాతి చ

ఈ రకరకాల ఉన్నత, తక్కువ శరీరాలు ఊహలతో ఏర్పడతాయి. గుణాల అనుసంధానంతో కొంతమంది వాటిని పొందుతారు, కొంతమంది వదిలిపెడతారు.

ఆత్మనః పితృపుత్రాభ్యామనుమేయౌ భవాప్యయౌ। న భవాప్యయవస్తూనామభిజ్ఞో ద్వయలక్షణః

ఆత్మ పుట్టడం, పోవడం అన్నీ తండ్రి, కుమారుడి ద్వారా ఊహించబడతాయి. కానీ వస్తువుల పుట్టుక, నాశనం తెలిసినవాడు ఈ రెండింటికీ లోబడి ఉండడు.

తరోర్బీజవిపాకాభ్యాం యో విద్వాఞ్జన్మసంయమౌ। తరోర్విలక్షణో ద్రష్టా ఏవం ద్రష్టా తనోః పృథక్

వృక్షానికి విత్తనం, పండు తెలిసినవాడు దాని జననం, నాశనాన్ని అర్థం చేసుకుంటాడు, కానీ వృక్షానికి వేరుగా ఉంటాడు. అలాగే, శరీరానికి దృష్టా వేరుగా ఉంటాడు.

ప్రకృతేరేవమాత్మానమవివిచ్యాబుధః పుమాన్। తత్త్వేన స్పర్శసమ్మూఢః సంసారం ప్రతిపద్యతే

ఇలా, ఆత్మను ప్రకృతితో వేరుచేసి చూడని అవివేకి, సంయోగం వల్ల మాయలో పడి, సంసారంలో పడిపోతాడు.

సత్త్వసఙ్గాదృషీన్దేవాన్రజసాసురమానుషాన్। తమసా భూతతిర్యక్త్వం భ్రామితో యాతి కర్మభిః

సత్త్వగుణంతో మమకారం కలిగి ఉంటే దేవతల స్థితిని పొందుతారు; రజోగుణంతో అసురులు, మనుషుల జన్మలు కలుగుతాయి; తమోగుణంతో పిశాచులు, పశువుల జన్మలు వస్తాయి. మనిషి తన కర్మల వల్ల వీటిలో తిరుగుతూ ఉంటాడు.

నృత్యతో గాయతః పశ్యన్యథైవానుకరోతి తాన్। ఏవం బుద్ధిగుణాన్పశ్యన్ననీహోఽప్యనుకార్యతే

ఇతరులు నాట్యం చేస్తూ, పాటలు పాడుతూ ఉంటే మనం కూడా వారిని అనుకరిస్తాం. అలాగే, మనస్సు గుణాలను చూస్తూ, ఏమీ చేయని వారు కూడా అవే అనుసరిస్తారు.

యథామ్భసా ప్రచలతా తరవోఽపి చలా ఇవ। చక్షుషా భ్రామ్యమాణేన దృశ్యతే భ్రమతీవ భూః

నీరు ప్రవహిస్తుంటే చెట్లు కదులుతున్నట్టు కనిపించటం, కన్ను తిప్పితే భూమి తిరుగుతున్నట్టు అనిపించటం లాంటివే మన భావనలు కూడా తప్పుగా కనిపిస్తాయి.

యథా మనోరథధియో విషయానుభవో మృషా। స్వప్నదృష్టాశ్చ దాశార్హ తథా సంసార ఆత్మనః

మనస్సులో ఊహించుకునే విషయాల అనుభవం ఎంత అబద్ధమో, కలలో కనిపించే దృశ్యాలు ఎంత వాస్తవం కానివో, అలాగే దాశార్హ వంశజా, ఈ లోక జీవితం కూడా ఆత్మకు అబద్ధమే.

అర్థే హ్యవిద్యమానేఽపి సంసృతిర్న నివర్తతే। ధ్యాయతో విషయానస్య స్వప్నేఽనర్థాగమో యథా

విషయం నిజంగా లేకపోయినా, లోకంలో తిరుగుడు ఆగదు; ఎవరు విషయాలను మనస్సులో తలచుకుంటారో, వారికి కలలో కూడా అపశ్రేయస్సు కలుగుతుంది.

తస్మాదుద్ధవ మా భుఙ్క్ష్వ విషయానసదిన్ద్రియైః। ఆత్మాగ్రహణనిర్భాతం పశ్య వైకల్పికం భ్రమమ్

కాబట్టి, ఉద్ధవా! నమ్మలేని ఇంద్రియాలతో విషయాలలో మునిగిపోకు. ఆత్మను పట్టుకునే ప్రయత్నం వల్ల కలిగే మాయా భ్రమను గుర్తించు.

క్షిప్తోఽవమానితోఽసద్భిః ప్రలబ్ధోఽసూయితోఽథ వా। తాడితః సన్నిరుద్ధో వా వృత్త్యా వా పరిహాపితః

దుష్టుల చేత తిట్టించబడినా, అవమానించబడినా, అపహాస్యం చేయబడినా, అసూయ పడబడినా, కొట్టించబడినా, నిరోధించబడినా, ఉపాధి పోయినా —

నిష్ఠ్యుతో మూత్రితో వాజ్ఞైర్బహుధైవం ప్రకమ్పితః। శ్రేయస్కామః కృచ్ఛ్రగత ఆత్మనాత్మానముద్ధరేత్

అజ్ఞానుల చేత తుప్పు వేయించబడినా, మూత్రం పోయించబడినా, ఎన్నో విధాలుగా బాధించబడినా — శ్రేయస్సు కోరే వారు ఎంత కష్టంలో ఉన్నా, తానే తనను పైకి తీసుకోవాలి.

శ్రీఉద్ధవ ఉవాచ। యథైవమనుబుధ్యేయం వద నో వదతాం వర

శ్రీఉద్ధవుడు ఇలా అన్నాడు: ఇదంతా నేను ఎలా గ్రహించగలను? వాక్చాతుర్యంలో నిపుణుడవైన మీరు దయచేసి మాకు వివరించండి.

సుదుఃసహమిమం మన్య ఆత్మన్యసదతిక్రమమ్। విదుషామపి విశ్వాత్మన్ప్రకృతిర్హి బలీయసీ। ఋతే త్వద్ధర్మనిరతాన్శాన్తాస్తే చరణాలయాన్

ఈ విధమైన ఆత్మద్రోహాన్ని భరించటం ఎంత కష్టం, విశ్వాత్మా! జ్ఞానులకు కూడా ఇది దాటి పోవడం చాలా కష్టం, ఎందుకంటే ప్రకృతి బలవంతం. మీ ధర్మంలో నిబద్ధులై, శాంతంగా, మీ పాదాలను ఆశ్రయించినవారిని తప్ప మరెవ్వరూ దీనిని తట్టుకోలేరు.

బృహస్పతిర్బ్రహ్మవాదే ఆత్మవత్త్వే స్వయం హరిః । భక్త్యా గోగురువిప్రేషు విష్వక్సేనానువర్తిషు

బృహస్పతి బ్రహ్మతత్వాన్ని బోధిస్తూ, హరి స్వయంగా ఆత్మజ్ఞానంలో, గోవులు, గురువులు, బ్రాహ్మణుల పట్ల భక్తితో, విశ్వక్సేనుని మార్గాన్ని అనుసరిస్తారు.

కీర్త్యోర్ధ్వగీతయా పుమ్భిః త్రైలోక్యే తత్ర తత్ర హ । ప్రవిష్టః కర్ణరన్ధ్రేషు స్త్రీణాం రామః సతామివ

పాటలు, కీర్తనలు ద్వారా మానవులు మూడుళ్లోకాల్లో, వివిధ ప్రదేశాల్లో, స్త్రీల చెవుల ద్వారా ప్రవేశిస్తారు. అలాగే, రాముడు సద్జనుల హృదయాల్లో ప్రవేశిస్తాడు.

అన్నయాఞ్చామిషేణ యజ్ఞపత్‍నీషు అనుగ్రహః - శ్రీగోప ఊచుః - ( అనుష్టుప్ ) రామ రామ మహాబాహో కృష్ణ దుష్టనిబర్హణ । ఏషా వై బాధతే క్షుత్ నః తచ్ఛాన్తిం కర్తుమర్హథః

పూజారుల భార్యలు అన్నదానంతో దయ చూపుతారు. గోపులు ఇలా అన్నారు: రామా! రామా! మహాబాహువా! కృష్ణా! దుష్టులను సంహరించేవాడా! మాకు ఈ ఆకలి బాధిస్తోంది; దయచేసి దీన్ని తొలగించండి.

శ్రీశుక ఉవాచ - ఇతి విజ్ఞాపితో గోపైః భగవాన్ దేవకీసుతః । భక్తాయా విప్రభార్యాయాః ప్రసీదన్ ఇదమబ్రవీత్

శ్రీశుకుడు ఇలా అన్నాడు: గోపులు ఇలా వేడుకున్నప్పుడు, దేవకీపుత్రుడైన భగవంతుడు, భక్తురాలైన బ్రాహ్మణుని భార్య కోసం దయతో ఇలా చెప్పాడు.

ప్రయాత దేవయజనం బ్రాహ్మణా బ్రహ్మవాదినః । సత్రం ఆఙ్‌గిరసం నామ హ్యాసతే స్వర్గకామ్యయా

బ్రాహ్మణులు బ్రహ్మవేదంలో నిష్ణాతులు, స్వర్గాన్ని కోరుతూ ఆంగీరస యజ్ఞాన్ని నిర్వహిస్తున్న ఆ దేవయజ్ఞ స్థలానికి వెళ్లండి.

తత్ర గత్వౌదనం గోపా యాచతాస్మద్ విసర్జితాః । కీర్తయన్తో భగవత ఆర్యస్య మమ చాభిధామ్

అక్కడికి వెళ్లి, మేము పంపినట్లు చెప్పి, భగవంతుని, ఆర్యుని, నా పేర్లు చెప్పి, అన్నం అడగండి.

ఇత్యాదిష్టా భగవతా గత్వా యాచన్త తే తథా । కృతాఞ్జలిపుటా విప్రాన్ దణ్డవత్ పతితా భువి

భగవంతుడు చెప్పిన ప్రకారం, వారు వెళ్లి, చేతులు జోడించి, భూమిపై నమస్కరిస్తూ, బ్రాహ్మణులను ప్రార్థించారు.

హే భూమిదేవాః శ్రృణుత కృష్ణస్యాదేశకారిణః । ప్రాప్తాఞ్జానీత భద్రం వో గోపాన్ నో రామచోదితాన్

భూమిదేవులారా! వినండి. మేము కృష్ణుని ఆజ్ఞను పాటిస్తూ వచ్చాము. మేము రాముని పంపిన గోపులం అని తెలుసుకోండి. మీకు శుభం కలగాలి.

( మిశ్ర ) గాశ్చారయతౌ అవిదూర ఓదనం రామాచ్యుతౌ వో లషతో బుభుక్షితౌ । తయోర్ద్విజా ఓదనమర్థినోర్యది శ్రద్ధా చ వో యచ్ఛత ధర్మవిత్తమాః

ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవారూ, మీ దగ్గరే కొద్దిదూరంలో గోపాలకృష్ణుడు, రాముడు గోవులను మేపుతూ, ఆకలితో మీ వద్దకు తినడానికి అన్నం అడుగుతున్నారు. మీకు విశ్వాసముంటే, వారు కోరుకున్న వంట అన్నాన్ని వారికి ఇవ్వండి.

( అనుష్టుప్ ) దీక్షాయాః పశుసంస్థాయాః సౌత్రామణ్యాశ్చ సత్తమాః । అన్యత్ర దీక్షితస్యాపి నాన్నమశ్నన్ హి దుష్యతి

మీరంతా గొప్పవారు. పశుబలి లేదా సౌత్రామణి యాగం సమయంలో తప్ప, దీక్షలో ఉన్నవారు అన్నం తింటే పాపం కలగదు.

ఇతి తే భగవద్ యాచ్ఞాం శృణ్వన్తోఽపి న శుశ్రువుః । క్షుద్రాశా భూరికర్మాణో బాలిశా వృద్ధమానినః

ప్రభువు కోసం చేసిన ఈ అభ్యర్థనను విన్నా కూడా, వారు వినలేదు. చిన్న ఆశలు, ఎక్కువ కర్మలు, పిల్లలవంటి మూర్ఖత్వం, వయస్సు మీద గర్వం వీరికి ఉన్నాయి.

దేశః కాలః పృథగ్ ద్రవ్యం మంత్రతంత్రర్త్విజోఽగ్నయః । దేవతా యజమానశ్చ క్రతుర్ధర్మశ్చ యన్మయః

దేశం, కాలం, వేర్వేరు వస్తువులు, మంత్రాలు, విధానాలు, ఋత్వికులు, అగ్నులు, దేవతలు, యజమాని, యజ్ఞం, ధర్మం — ఇవన్నీ ఆయనవల్లే ఏర్పడినవి.