శ్రీమద్భాగవతపురాణమ్

ప్రావృట్‌శ్రియం చ తాం వీక్ష్య సర్వభూతముదావహామ్ । భగవాన్ పూజయాంచక్రే ఆత్మశక్త్యుపబృంహితామ్

ప్రావృత్కాలం అందరికీ ఆనందాన్ని ఇచ్చేలా, తన శక్తితో మరింత అందంగా కనిపించగా, భగవంతుడు దాన్ని పూజించాడు.

ఏవం నివసతోస్తస్మిన్ రామకేశవయోర్వ్రజే । శరత్ సమభవద్ వ్యభ్రా స్వచ్ఛామ్బ్వపరుషానిలా

అలా రాముడు, కేశవుడు వ్రజలో నివసిస్తున్నప్పుడు, శరదృతువు వచ్చింది. ఆకాశం నిర్మలంగా, నీళ్లు స్వచ్ఛంగా, గాలి మృదువుగా వీసింది.

శరదా నీరజోత్పత్త్యా నీరాణి ప్రకృతిం యయుః । భ్రష్టానామివ చేతాంసి పునర్యోగనిషేవయా

శరదృతువులో కమలాలు పూయడంతో, నీళ్లు మళ్లీ సహజస్థితికి వచ్చాయి. అలాగే, యోగాన్ని ఆచరించే వారు, పతించిపోయిన మనస్సును తిరిగి సాధించగలుగుతారు.

వ్యోమ్నోఽబ్భ్రం భూతశాబల్యం భువః పఙ్‌కమపాం మలమ్ । శరత్ జహారాశ్రమిణాం కృష్ణే భక్తిర్యథాశుభమ్

శరదృతువు ఆకాశంలో మేఘాలను, భూమిపై మలినాన్ని, నీళ్లలో మురికిని తొలగించింది. అలాగే, కృష్ణుడిపై భక్తి ఉన్న వ్రతులు తమ లోపాలను పోగొంటారు.

సర్వస్వం జలదా హిత్వా విరేజుః శుభ్రవర్చసః । యథా త్యక్తైషణాః శాన్తా మునయో ముక్తకిల్బిషాః

తమ వద్ద ఉన్న అన్నిటినీ వదిలిపెట్టి, వారు నిర్మలమైన కాంతితో ప్రకాశించారు. ఇది, అన్ని కోరికలను వదిలిన మునులు శాంతంగా, పాపరహితులుగా ఉండినట్లే.

గిరయో ముముచుస్తోయం క్వచిన్న ముముచుః శివమ్ । యథా జ్ఞానామృతం కాలే జ్ఞానినో దదతే న వా

పర్వతాలు నీటిని విడిచిపెట్టాయి, కానీ కొన్నిసార్లు మంగళకరమైనదాన్ని ఆపివేశాయి. ఇది, జ్ఞానులు సరైన సమయంలో జ్ఞానామృతాన్ని ఇస్తారు, లేకపోతే ఇక్కడివ్వరు అన్నట్లే.

నైవావిదన్ క్షీయమాణం జలం గాధజలేచరాః । యథాఽఽయురన్వహం క్షయ్యం నరా మూఢాః కుటుమ్బినః

లోతైన నీటిలో జీవించే జంతువులు నీరు తగ్గిపోతున్నదాన్ని గమనించలేదు. అలాగే, మూర్ఖమైన గృహస్తులు తమ ఆయుష్షు రోజుకో రోజు తగ్గిపోతున్నదాన్ని గుర్తించరు.

గాధవారిచరాస్తాపం అవిన్దన్ శరదర్కజమ్ । యథా దరిద్రః కృపణః కుటుమ్బ్యవిజితేన్ద్రియః

లోతైన నీటిలో ఉండే జీవులు శరదృతువులో సూర్యుని వేడిని అనుభవించలేదు. అలాగే, బీదగా, దయనీయంగా, ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకోని గృహస్తుడు బాధను గ్రహించడు.

శనైః శనైర్జహుః పఙ్‌కం స్థలాన్యామం చ వీరుధః । యథాహంమమతాం ధీరాః శరీరాదిష్వనాత్మసు

చెట్లు ముద్దును, పొడిబారినదాన్ని నెమ్మదిగా వదిలిపెట్టినట్లుగా, ధీరులు తమ శరీరాది అనాత్మ వస్తువులపై 'నేను', 'నాది' అనే భావనలను క్రమంగా విడిచిపెడతారు.

నిశ్చలామ్బురభూత్ తూష్ణీం సముద్రః శరదాగమే । ఆత్మని ఉపరతే సమ్యఙ్‌ మునిర్వ్యుపరతాగమః

శరదృతువు రాగానే సముద్రం నిశ్చలంగా, నిశ్శబ్దంగా మారింది. అలాగే, ముని అన్ని చలనలు ఆగిపోయినప్పుడు పూర్తిగా తనలో తాను లీనమవుతాడు.

కేదారేభ్యస్త్వపోఽగృహ్ణన్ కర్షకా దృఢసేతుభిః । యథా ప్రాణైః స్రవజ్జ్ఞానం తన్నిరోధేన యోగినః

రైతులు బలమైన కట్టలతో పొలాల నుండి నీటిని తీసుకున్నారు. అలాగే, యోగులు ప్రాణశక్తితో జ్ఞానప్రవాహాన్ని నియంత్రించి, దాన్ని ఆపుతారు.

శరదర్కాంశుజాంస్తాపాన్ భూతానాం ఉడుపోఽహరత్ । దేహాభిమానజం బోధో ముకున్దో వ్రజయోషితామ్

శరదృతువులో సూర్యకిరణాల వల్ల వచ్చిన వేడిని చంద్రుడు జీవుల నుండి తొలగించాడు. అలాగే, ముకుందుడు వ్రజస్త్రీలలో శరీరాభిమానంతో కలిగిన బాధను పోగొట్టాడు.

ఖమశోభత నిర్మేఘం శరద్ విమలతారకమ్ । సత్త్వయుక్తం యథా చిత్తం శబ్దబ్రహ్మార్థదర్శనమ్

శరదృతువులో ఆకాశం మేఘరహితంగా, నిర్మలమైన నక్షత్రాలతో మెరిసింది. అలాగే, సత్త్వగుణంతో ఉన్న మనస్సు శబ్దబ్రహ్మార్థాన్ని గ్రహిస్తుంది.

అఖణ్డమణ్డలో వ్యోమ్ని రరాజోడుగణైః శశీ । యథా యదుపతిః కృష్ణో వృష్ణిచక్రావృతో భువి

నక్షత్రాలతో చుట్టుముట్టబడి, చంద్రుడు ఆకాశంలో పూర్ణవృత్తంగా ప్రకాశించాడు. అలాగే, వృష్ణివంశంతో కూడిన కృష్ణుడు భూమిపై వెలిగాడు.

ఆశ్లిష్య సమశీతోష్ణం ప్రసూన వనమారుతమ్ । జనాస్తాపం జహుర్గోప్యో న కృష్ణహృతచేతసః

పువ్వుల సువాసనతో కూడిన, చల్లదనమూ, వేడదనమూ సమంగా ఉన్న అరణ్యవాయువును ఆలింగనం చేసుకుని, ప్రజలు తమ బాధను వదిలారు. కానీ కృష్ణుని ప్రేమలో మునిగిపోయిన గోపికలు మాత్రం వదలలేకపోయారు.

గావో మృగాః ఖగా నార్యః పుష్పిణ్యః శరదాభవన్ । అన్వీయమానాః స్వవృషైః ఫలైరీశక్రియా ఇవ

గోవులు, జంతువులు, పక్షులు, స్త్రీలు, పుష్పించే మొక్కలు శరదృతువులో సంతోషంగా ఉండాయి. అవి తమ సొంత పురుషులచేత అన్వేషించబడ్డాయి. ఇది, ఫలాలు భగవంతుని కార్యఫలితంగా కలిగినట్లే.

ఉదహృష్యన్ వారిజాని సూర్యోత్థానే కుముద్‌ వినా । రాజ్ఞా తు నిర్భయా లోకా యథా దస్యూన్ వినా నృప

సూర్యుడు ఉదయించగానే కమలాలు ఆనందించాయి, కానీ రాత్రిపూట వికసించే కుముదాలు మాత్రం కాదు. రాజు ఉన్నప్పుడు ప్రజలు భయములేకుండా ఉంటారు, దొంగలు ఉన్నప్పుడు మాత్రం కాదు.

పురగ్రామేష్వాగ్రయణైః ఇన్ద్రియైశ్చ మహోత్సవైః । బభౌ భూః పక్వసస్యాఢ్యా కలాభ్యాం నితరాం హరేః

పట్టణాలు, గ్రామాలలో పండుగలు, ఇంద్రియాల ఆనందంతో, భూమి పండిన ధాన్యాలతో సంపన్నంగా మెరిసింది. ఇది హరిదేవుని కళల వల్ల మరింత అందంగా అయింది.

వణిఙ్‌ముని నృపస్నాతా నిర్గమ్యార్థాన్ ప్రపేదిరే । వర్షరుద్ధా యథా సిద్ధాః స్వపిణ్డాన్ కాల ఆగతే

వాణిజులు, మునులు, రాజులు స్నానం చేసి బయటకు వెళ్లి తమ పనులను అనుసరించారు. వర్షకాలంలో నిరోధించబడిన సిద్ధులు కాలం వచ్చినప్పుడు తమ శరీరాలను అన్వేషించినట్లే.

తేభ్యః సోఽసృజత్స్వీయం పురం పురుషమాత్మవాన్ । తాన్ దృష్ట్వా యే పురా సృష్టాః ప్రశశంసుః ప్రజాపతిమ్

ఆత్మవంతుడు తన వారికోసం తన నగరాన్ని, ప్రజలను సృష్టించాడు. మునుపు సృష్టించబడిన వారిని చూసి, వారు ప్రజాపతిని స్తుతించారు.

అహో ఏతత్ జగత్స్రష్టః సుకృతం బత తే కృతమ్ । ప్రతిష్ఠితాః క్రియా యస్మిన్ సాకం అన్నమదామ హే

ఓ జగత్కర్తా! నీ కార్యం ఎంత గొప్పదో! అందులో అన్ని కర్మలు స్థిరంగా ఉన్నాయి. మనమందరం కలసి అన్నాన్ని పంచుకుందాం.

తపసా విద్యయా యుక్తో యోగేన సుసమాధినా । ఋషీన్ ఋషిః హృషీకేశః ససర్జాభిమతాః ప్రజాః

తపస్సు, విద్య, యోగంతో, లోతైన ధ్యానంతో కూడిన హృషీకేశుడు, ఋషుల్లో శ్రేష్ఠుడు, తనకు ఇష్టమైన ప్రజలను సృష్టించాడు.

తేభ్యశ్చైకైకశః స్వస్య దేహస్యాంశమదాదజః । యత్తత్ సమాధియోగర్ద్ధి తపోవిద్యావిరక్తిమత్

వారి ఒక్కొక్కరికి, ఆజన్ముడు తన శరీరంలోని భాగాన్ని ఇచ్చాడు. అది అంటే — ధ్యానం, యోగం వలన కలిగే ఐశ్వర్యం, తపస్సు, జ్ఞానం, విరక్తి — ఇవన్నీ ఆయన వారికిచ్చాడు.

వేణుగీతమ్ - భగవతో మధురం వేణునాదం ఆకర్ణ్య గోపీభిః తద్‌గుణగానమ్ శ్రీశుక ఉవాచ । ( అనుష్టుప్ ) ఇత్థం శరత్ స్వచ్ఛజలం పద్మాకరసుగన్ధినా । న్యవిశద్ వాయునా వాతం స గోగోపాలకోఽచ్యుతః

శ్రీశుకుడు ఇలా అన్నాడు: శరదృతువులో, స్వచ్ఛమైన నీరు, పరిమళభరితమైన కమలాల వాసనతో కూడిన ఆ కాలంలో, అచ్యుతుడు, గోప బాలురూ, ఆవులతో కలిసి, చల్లని గాలితో మురిసిన అడవిలోకి ప్రవేశించాడు.

( పుష్పితాగ్రా ) కుసుమితవనరాజిశుష్మిభృఙ్‌గ ద్విజకులఘుష్టసరఃసరిన్మహీధ్రమ్ । మధుపతిరవగాహ్య చారయన్ గాః సహపశుపాలబలశ్చుకూజ వేణుమ్

పుష్పాలతో అలంకరించిన అడవుల్లో, తేనెటీగల గుంపులు గుంపులుగా గుంచుకొని మధురంగా హుమ్ములు పెట్టగా, పక్షుల కిలకిలారావాలతో సరస్సులు, నదులు, కొండలు మారుమోగుతుండగా, తేనెపటిని పోలిన కృష్ణుడు తనతోటి గోప బాలులతో కలిసి ఆవులను మేపుతూ అడవిలోకి ప్రవేశించి, తన వేణువును మధురంగా ఊదాడు.

( అనుష్టుప్ ) తద్ వ్రజస్త్రియ ఆశ్రుత్య వేణుగీతం స్మరోదయమ్ । కాశ్చిత్ పరోక్షం కృష్ణస్య స్వసఖీభ్యోఽన్వవర్ణయన్

వ్రజలోని యువతులు ఆ వేణువుల పాటను విని, అది ప్రేమను రేకెత్తించేదిగా ఉండటంతో, కొందరు కృష్ణుడు చూడకుండా తమ స్నేహితులకు దాని గురించి వివరించసాగారు.

తద్ వర్ణయితుమారబ్ధాః స్మరన్త్యః కృష్ణచేష్టితమ్ । నాశకన్ స్మరవేగేన విక్షిప్తమనసో నృప

వారు కృష్ణుని క్రీడలను జ్ఞాపకం చేసుకుంటూ ఆ వేణుగానాన్ని వివరించడానికి ప్రయత్నించారు. కానీ, రాజా! ప్రేమవేగానికి లోనై, వారి మనస్సులు చంచలమై, వివరించలేకపోయారు.

( మందాక్రాంతా ) బర్హాపీడం నటవరవపుః కర్ణయోః కర్ణికారం । బిభ్రద్ వాసః కనకకపిశం వైజయన్తీం చ మాలామ్ । రన్ధ్రాన్ వేణోరధరసుధయాపూరయన్ గోపవృన్దైః । వృన్దారణ్యం స్వపదరమణం ప్రావిశద్ గీతకీర్తిః

తలపై నెమలి పిచ్చుక, నాట్యములో నిపుణుడైన రూపం, చెవుల్లో కర్ణికారపు పువ్వులు, బంగారు వర్ణపు వస్త్రాలు, వైజయంతి మాల ధరించి, తన పెదవుల అమృతాన్ని వేణువులో పోసి, గోప బాలులతో కలిసి, వృందావనంలో తన అడుగుల చిహ్నాలతో ఆనందాన్ని పంచుతూ, గానం చేస్తూ అడవిలోకి ప్రవేశించాడు.

( అనుష్టుప్ ) ఇతి వేణురవం రాజన్ సర్వభూతమనోహరమ్ । శ్రుత్వా వ్రజస్త్రియః సర్వా వర్ణయన్త్యోఽభిరేభిరే

రాజా! ఆ వేణువుల స్వరం అన్ని జీవులను ఆకర్షించేలా ఉండగా, వ్రజలోని యువతులు దాన్ని విని, దాని గురించి మాట్లాడుకుంటూ, దానిలో మునిగిపోయారు.