శ్రీమద్భాగవతపురాణమ్

ఇదం మమాచక్ష్వ తవాధిమూలం వసున్ధరే యేన వికర్శితాసి । కాలేన వా తే బలినాం బలీయసా సురార్చితం కిం హృతమమ్బ సౌభగమ్

ఓ vasundhara! నిన్ను బాధిస్తున్న ఆ మూలకారణం ఏమిటో నాకు చెప్పు. దేవతలు పూజించే నీ శుభం, కాలమనే మహాశక్తివంతుడు తీసుకుపోయాడా, అమ్మా?

ధరణ్యువాచ భవాన్ హి వేద తత్సర్వం యన్మాం ధర్మానుపృచ్ఛసి । చతుర్భిర్వర్తసే యేన పాదైర్లోకసుఖావహైః

భూమి ఇలా చెప్పింది: ధర్మా! నీవు అడిగిన వాటన్నింటినీ నీవే బాగా తెలుసు. నీవు లోకానికి సుఖాన్ని కలిగించే నాలుగు పాదాలతో నిలబడుతున్నావు.

సత్యం శౌచం దయా క్షాన్తిస్త్యాగః సన్తోష ఆర్జవమ్ । శమో దమస్తపః సామ్యం తితిక్షోపరతిః శ్రుతమ్

సత్యం, పవిత్రత, దయ, సహనం, త్యాగం, సంతృప్తి, సరళత, మనశ్శాంతి, ఇంద్రియనిగ్రహం, తపస్సు, సమత్వం, ఓర్పు, విరమణ, విద్య—

జ్ఞానం విరక్తిరైశ్వర్యం శౌర్యం తేజో బలం స్మృతిః । స్వాతన్త్ర్యం కౌశలం కాన్తిర్ధైర్యం మార్దవమేవ చ

జ్ఞానం, వైరాగ్యం, ఐశ్వర్యం, వీరత్వం, తేజస్సు, బలం, స్మృతి, స్వాతంత్ర్యం, నైపుణ్యం, అందం, ధైర్యం, మృదుత్వం—

ప్రాగల్భ్యం ప్రశ్రయః శీలం సహ ఓజో బలం భగః । గామ్భీర్యం స్థైర్యమాస్తిక్యం కీర్తిర్మానోఽనహఙ్కృతిః

ధైర్యం, వినయం, మంచితనం, సహనం, శక్తి, బలం, ఐశ్వర్యం, లోతైన మనస్సు, స్థిరత్వం, ఆస్తికత్వం, కీర్తి, గౌరవం, అహంకారరాహిత్యం—

ఏతే చాన్యే చ భగవన్నిత్యా యత్ర మహాగుణాః । ప్రార్థ్యా మహత్త్వమిచ్ఛద్భిర్న వియన్తి స్మ కర్హిచిత్

ఈ గొప్ప లక్షణాలు అన్నీ, ఇంకా మరెన్నో, ఓ భాగవంతుడా! నీవులో ఎప్పుడూ ఉంటాయి. గొప్పతనం కోరేవారు వీటిని కోరుతారు. ఇవి నీవులో ఎప్పుడూ తగ్గవు.

తేనాహం గుణపాత్రేణ శ్రీనివాసేన సామ్ప్రతమ్ । శోచామి రహితం లోకం పాప్మనా కలినేక్షితమ్

అందుకే, అన్ని గుణాలకు పాత్రమైన శ్రీనివాసుడు లేని ఈ లోకాన్ని, కలియుగపు పాపదృష్టి తాకినదిగా చూసి నేను ఇప్పుడు ఎంతో విచారిస్తున్నాను.

ఆత్మానం చానుశోచామి భవన్తం చామరోత్తమమ్ । దేవాన్ పితౄనృషీన్ సాధూన్ సర్వాన్ వర్ణాంస్తథాశ్రమాన్

నేను నా కోసం, నీ కోసం — రాజులలో శ్రేష్ఠుడవైన నీ కోసం, దేవతలు, పితృదేవతలు, ఋషులు, సద్గుణులు, అన్ని వర్ణాలు, ఆశ్రమాలు — వీళ్లందరి కోసం కూడా దుఃఖిస్తున్నాను.

బ్రహ్మాదయో బహుతిథం యదపాఙ్గమోక్ష కామాస్తపః సమచరన్ భగవత్ప్రపన్నాః । సా శ్రీః స్వవాసమరవిన్దవనం విహాయ యత్పాదసౌభగమలం భజతేఽనురక్తా

బ్రహ్మ మొదలైన వారు కేవలం ఆయన దయాదృష్టి కోసం ఎన్నో తపస్సులు చేసి, భగవంతుని ఆశ్రయించారు. అలాంటి వారు కూడా కోరే ఆ మహాలక్ష్మి, తన పద్మవనాన్ని వదిలి, ఆయన పాదధూళిని ఎంతో ప్రేమతో సేవిస్తోంది.

* తస్యాహమబ్జకులిశాఙ్కుశకేతుకేతైః శ్రీమత్పదైర్భగవతః సమలఙ్కృతాఙ్గీ । త్రీనత్యరోచ ఉపలభ్య తతో విభూతిం లోకాన్ స మాం వ్యసృజదుత్స్మయతీం తదన్తే

భగవంతుని పదచిహ్నాలతో — పద్మం, వజ్రం, అంకుశం, ధ్వజం మొదలైన వాటితో — నా శరీరం అలంకరించబడింది. అయినా, అంత గొప్ప వైభవాన్ని పొందినా, ఆయనకు నేను ఇష్టపడలేదు. చివరికి ఆయన నన్ను వదిలేశాడు, లోకాలు కూడా నన్ను తక్కువగా చూశాయి.

* యో వై మమాతిభరమాసురవంశరాజ్ఞామ్ అక్షౌహిణీశతమపానుదదాత్మతన్త్రః । త్వాం దుఃస్థమూనపదమాత్మని పౌరుషేణ సమ్పాదయన్ యదుషు రమ్యమబిభ్రదఙ్గమ్

ఆయనే, అసురవంశపు రాజుల వంద సేనల భారాన్ని తన స్వంత శక్తితో భూమిపై నుంచి తొలగించాడు. నీవు స్థిరంగా లేక, బలహీనంగా ఉన్నప్పటికీ, నిన్ను మళ్లీ బలంగా నిలబెట్టాడు. యదువంశాన్ని అందమైన రూపాలతో ఆనందింపజేశాడు.

* కా వా సహేత విరహం పురుషోత్తమస్య ప్రేమావలోకరుచిరస్మితవల్గుజల్పైః । స్థైర్యం సమానమహరన్మధుమానినీనాం రోమోత్సవో మమ యదఙ్ఘ్రివిటఙ్కితాయాః

పురుషోత్తముడి ప్రేమతో నిండిన చూపులు, ప్రకాశించే నవ్వులు, మధురమైన మాటలు — ఇవి తేనెటీగల స్థిరతను కూడా పోగొడతాయి. ఆయన పాదాల ధూళి నా శరీరాన్ని ఆనందంతో నింపినప్పుడు, ఆయన వేరుపు బాధను ఎవరు భరించగలరు?

* తయోరేవం కథయతోః పృథివీధర్మయోస్తదా । పరీక్షిన్నామ రాజర్షిః ప్రాప్తః ప్రాచీం సరస్వతీమ్

భూమి, ధర్ముడు ఇద్దరూ ఇలా మాట్లాడుతున్న సమయంలో, రాజర్షి అయిన పరీక్షితుడు తూర్పు దిశలో ప్రవహించే సరస్వతి నదికి వచ్చాడు.

( అనుష్టుప్ ) నమస్తుభ్యం భగవతే పురుషాయ మహాత్మనే । భూతావాసాయ భూతాయ పరాయ పరమాత్మనే

భగవంతుడైన మహాత్ముడా! భూతాల నివాసమైనవాడా! భూతరూపుడా! పరమాత్ముడా! నీకు నమస్కారం.

జ్ఞానవిజ్ఞాననిధయే బ్రహ్మణేఽనన్తశక్తయే । అగుణాయావికారాయ నమస్తేఽప్రాకృతాయ చ

జ్ఞానం, విజ్ఞానం సంపద అయినవాడా! పరబ్రహ్మ స్వరూపుడా! అనంతశక్తి కలవాడా! గుణరహితుడా! మార్పు లేనివాడా! ప్రకృతికి అతీతుడా! నీకు నమస్కారం.

కాలాయ కాలనాభాయ కాలావయవసాక్షిణే । విశ్వాయ తదుపద్రష్ట్రే తత్కర్త్రే విశ్వహేతవే

కాలమూ, కాలానికి మూలమైనవాడా, కాల విభాగాలకు సాక్షిగా ఉన్నవాడా, విశ్వస్వరూపుడా, విశ్వాన్ని చూడువాడా, సృష్టికర్తా, కారణమైనవాడా! నీకు నమస్కారం.

భూతమాత్రేన్ద్రియప్రాణ మనోబుద్ధ్యాశయాత్మనే । త్రిగుణేనాభిమానేన గూఢస్వాత్మానుభూతయే

భూతాలు, ఇంద్రియాలు, ప్రాణం, మనస్సు, బుద్ధి, హృదయానికి ఆత్మ అయినవాడా! మూడు గుణాల మాయతో ఆత్మను దాచుకున్నవాడా! అంతరంగా అనుభవించదగినవాడా! నీకు నమస్కారం.

నమోఽనన్తాయ సూక్ష్మాయ కూటస్థాయ విపశ్చితే । నానావాదానురోధాయ వాచ్యవాచక శక్తయే

అనంతుడా! సూక్ష్మ స్వరూపుడా! స్థిరుడా! సర్వజ్ఞుడా! అన్ని మతాలను అంగీకరించేవాడా! మాటకు, అర్థానికి మూలమైన శక్తివంతుడా! నీకు నమస్కారం.

నమః ప్రమాణమూలాయ కవయే శాస్త్రయోనయే । ప్రవృత్తాయ నివృత్తాయ నిగమాయ నమో నమః

ప్రామాణిక జ్ఞానానికి మూలమైనవాడా! మహాకవిగా, శాస్త్రాలకు మూలంగా ఉన్నవాడా! ప్రవృత్తి, నివృత్తి మార్గాల రూపమైన వేదస్వరూపుడా! మళ్లీ మళ్లీ నీకు నమస్కారం.

నమః కృష్ణాయ రామాయ వసుదేవసుతాయ చ । ప్రద్యుమ్నాయానిరుద్ధాయ సాత్వతాం పతయే నమః

కృష్ణుడా! రాముడా! వసుదేవుని కుమారుడా! ప్రద్యుమ్నుడా! అనిరుద్ధుడా! సాత్వతుల అధిపతిగా ఉన్నవాడా! నీకు నమస్కారం.

నమో గుణప్రదీపాయ గుణాత్మచ్ఛాదనాయ చ । గుణవృత్త్యుపలక్ష్యాయ గుణద్రష్టే స్వసంవిదే

గుణాలకు దీపంగా ఉన్నవాడా! గుణాలతో తన్ను మాయచేసుకునేవాడా! గుణాల క్రియ ద్వారా తెలిసేవాడా! గుణాలను చూసేవాడా! అంతరాత్మగా ఉన్నవాడా! నీకు నమస్కారం.

అవ్యాకృతవిహారాయ సర్వవ్యాకృతసిద్ధయే । హృషీకేశ నమస్తేఽస్తు మునయే మౌనశీలినే

అవ్యక్తంలో విహరించేవాడా! సకల ప్రకటనలకు సిద్ధిని ఇచ్చేవాడా! హృషీకేశుడా! మౌనవ్రతాన్ని పాటించే మునివరుడా! నీకు నమస్కారం.

పరావరగతిజ్ఞాయ సర్వాధ్యక్షాయ తే నమః । అవిశ్వాయ చ విశ్వాయ తద్ద్రష్టేఽస్య చ హేతవే

పర, అపర మార్గాలను తెలిసినవాడా! అన్నింటికీ అధిక్షణుడా! అవ్యక్తమైనవాడా, వ్యక్తమైనవాడా! ఈ జగత్తును చూసేవాడా, కారణమైనవాడా! నీకు నమస్కారం.

( మిశ్ర ) త్వం హ్యస్య జన్మస్థితిసంయమాన్ ప్రభో గుణైరనీహోఽకృత కాలశక్తిధృక్ । తత్తత్ స్వభావాన్ ప్రతిబోధయన్ సతః సమీక్షయామోఘవిహార ఈహసే

ప్రభువా! నీవు గుణాలకు అతీతుడవైనా, ఈ జగత్తు జననం, స్థితి, లయాలను నీవే నిర్వహిస్తున్నావు. కాలశక్తిని నీవే పట్టుకున్నావు. భూతాలలో వివిధ స్వభావాలను నీవే ప్రబోధిస్తావు. నీ దృష్టి వల్ల సృష్టిలో అద్భుతమైన లీలలు జరుగుతుంటాయి.

( ఇంద్రవంశా ) తస్యైవ తేఽమూస్తనవస్త్రిలోక్యాం శాన్తా అశాన్తా ఉత మూఢయోనయః । శాన్తాః ప్రియాస్తే హ్యధునావితుం సతాం స్థాతుశ్చ తే ధర్మపరీప్సయేహతః

ఇంద్రవంశీయా! ఈ మూడు లోకాలలో నీకు ఉన్న శరీరాలు — కొన్నివి శాంతంగా, మరికొన్నివి అశాంతంగా, మరికొన్నివి మూర్ఖత్వంతో పుట్టినవిగా ఉన్నాయి. వాటిలో శాంతమైనవే నీకు ఎంతో ప్రియమైనవి. ఎందుకంటే, ఇప్పుడు నీకు ధర్మాన్ని కాపాడాలని తపన కలిగి, సజ్జనులను రక్షించేందుకు నీవు ప్రయత్నిస్తున్నావు.

( అనుష్టుప్ ) అపరాధః సకృద్ భర్త్రా సోఢవ్యః స్వప్రజాకృతః । క్షన్తుమర్హసి శాన్తాత్మమ్ మూఢస్య త్వామజానతః

ఒక పాలకుడి ప్రజలు చేసిన తప్పును ఒక్కసారి అయినా సహించాలి. మూర్ఖుడైనవాడు తెలియక చేసిన అపరాధాన్ని నీవు శాంతమైన హృదయంతో క్షమించాలి.

అనుగృహ్ణీష్వ భగవన్ ప్రాణాంస్త్యజతి పన్నగః । స్త్రీణాం నః సాధుశోచ్యానాం పతిః ప్రాణః ప్రదీయతామ్

ప్రభూ! ఆ పాము ప్రాణాలు విడిచిపెడుతోంది. మేము దయకు పాత్రమైన దుఃఖిత స్త్రీలు. మా ప్రాణమైన భర్తను మాకు తిరిగి ఇవ్వమని నీకు వేడుకుంటున్నాము.

విధేహి తే కిఙ్‌కరీణాం అనుష్ఠేయం తవాజ్ఞయా । యచ్ఛ్రద్ధయానుతిష్ఠన్ వై ముచ్యతే సర్వతో భయాత్

ప్రభూ! మేము నీ సేవకులం. నీ ఆజ్ఞను మేము నమ్మకంతో పాటిస్తాము. దయచేసి మేము చేయవలసిన పనిని చెప్పు. ఎందుకంటే, నీ ఆజ్ఞను విశ్వాసంతో పాటించే వారికి అన్ని భయాలు తొలగిపోతాయి.

శ్రీశుక ఉవాచ । ఇత్థం స నాగపత్‍నీభిః భగవాన్ సమభిష్టుతః । మూర్చ్ఛితం భగ్నశిరసం విససర్జాఙ్‌ఘ్రికుట్టనైః

శ్రీశుకుడు ఇలా చెప్పాడు: ఆ పాము భార్యలు భగవంతుని స్తుతించగా, ఆయన తన పాదములతో నుజ్జుకుర్చబడిన, స్పృహ కోల్పోయిన ఆ పామును విడిచిపెట్టాడు.