శ్రీమద్భాగవతపురాణమ్

యత్సంశ్రయాద్ ద్రుపదగేహముపాగతానాం రాజ్ఞా స్వయంవరముఖే స్మరదుర్మదానామ్ । తేజో హృతం ఖలు మయాభిహతశ్చ మత్స్యః సజ్జీకృతేన ధనుష్యాధిగతా చ కృష్ణా

ఆయన ఆశ్రయంతోనే నేను ద్రుపదుని ఇంట్లో స్వయంవరానికి వెళ్లాను. అక్కడ గర్వంతో ఉన్న రాజులను ఓడించి, విజయాన్ని సాధించి, కృష్ణను పొందాను.

యత్సంనిధావహము ఖాణ్డవమగ్నయేఽదామిన్ద్రం చ సామరగణం తరసా విజిత్య । లబ్ధా సభా మయకృతాద్భుతశిల్పమాయా దిగ్భ్యోఽహరన్నృపతయో బలిమధ్వరే తే

ఆయన సమక్షంలోనే నేను ఖాండవ వనాన్ని అగ్నికి ఇచ్చాను. ఇంద్రుడిని, దేవతలను ఓడించి, మాయ నిర్మించిన అద్భుత సభను పొందాను. అన్ని దిక్కుల రాజులు నీ యజ్ఞానికి బలిని తెచ్చారు.

యత్తేజసా నృపశిరోఽఙ్ఘ్రిమహన్మఖార్థే ఆర్యోఽనుజస్తవ గజాయుతసత్వవీర్యః । తేనాహృతాః ప్రమథనాథమఖాయ భూపా యన్మోచితాస్తదనయన్ బలిమధ్వరే తే

నీ తేజస్సుతోనే, రాజా! నీ తమ్ముడు భీముడు, పది వేల ఏనుగుల బలంతో, భూమిపై రాజులను ఓడించాడు. యజ్ఞం కోసం వారు బలిని తెచ్చారు.

పత్‍న్యాస్తవధిమఖక్లృప్తమహాభిషేకశ్‍లాఘిష్ఠన్చారుకాబరం కితవైః సభాయామ । స్పృష్టం వికీర్య పదయోః పతితాశ్రుముఖ్యా యస్తత్స్త్రియోఽకృత హతేశవిముక్తకేశాః

నీ మహాయజ్ఞంలో, నీ భార్య మహాభిషేకానికి అలంకరించబడినప్పుడు, జూదగాళ్ళు సభలో ఆమెను అవమానించారు. ఆమె కన్నీళ్లు నీ పాదాలపై పడిపోయాయి, రక్షకులు ఓడిపోయి ఆమె జుట్టు విప్పబడింది—ఆ స్త్రీలు ఎంతో బాధపడ్డారు.

యో నో జుగోప వనమేత్య దురన్తకృచ్ఛ్రాద దుర్వాససోఽరివిహతాదయుతాగ్రభుగ యః । శాకాన్నశిశఃటముపయుజ్య యతాస్త్రిలోకీం తృప్తామమంస్త సలిలే వినిమంగ్నసంఘః

అతిపెద్ద కష్టాల్లో, దుర్వాసుడు కలిగించిన బాధల్లో, శత్రువులు మాపై దాడి చేసినప్పుడు, మేము కూరగాయలు మాత్రమే తింటూ, అన్ని మార్గాలు తీరిపోయినప్పుడు, అటువంటి అరణ్యంలో మమ్మల్ని కాపాడినవాడు ఆయన. ఆయన దయ వల్ల మేము నీటిలో మునిగిపోయి ఉన్నా, మూడు లోకాలకు తృప్తి కలిగింది.

యత్తేజసాథ భగవాన యుధి శులపాణి ర్విస్మాపితః సగిరిజోఽస్త్రమదాన్నిజం మే । అన్యేఽపి చాహమమునైవ కలేవరేణ ప్రాప్తో మహేన్ద్రభవనే మహదాసనార్ధమ

నీ తేజస్సుతో, ఓ ప్రభూ! యుద్ధంలో త్రిశూలాన్ని పట్టుకున్న శివుడు, పార్వతితో కలిసి ఆశ్చర్యపోయి తన ఆయుధాన్ని నాకు ఇచ్చాడు. ఇదే శరీరంతో నేను ఇంద్రుని సభలో గొప్ప గౌరవాసనం పొందాను.

తత్రైవ మే విహరతో భుజదణ్డయుగ్మం గాణ్డీవలక్షణమరాతివధాయ దేవాః । సేన్ద్రా శ్రితా యదనుభావితమాజమీఢ తేనాహమద్య ముషితః పురుషేణ భూమ్ర

అక్కడ నేను ఆనందంగా ఉన్నప్పుడు, శత్రువులను సంహరించేందుకు గాండీవం గుర్తుగా ఉన్న నా రెండు బలమైన చేతులను, ఇంద్రుడు సహా దేవతలు ఆశ్రయించి, గౌరవించారు. కానీ ఇప్పుడు, ప్రభూ, నీవు లేని కారణంగా, నేను సామాన్యుడిలా అయిపోయాను.

యద్వాన్ధవః కురుబలాబ్ధిమనన్తపార మేకో రథేన తతరేఽహమతార్యసత్త్వమ । ప్రత్యాహృతం బహు ధనం చ మయో పరేషాం తేజాస్పదం మణీమయం చ హృతం శిరోభ్యః

నీ దయ వల్ల, బంధువా! నేను ఒక్కడే ఒక రథంతో, అంతులేని కౌరవ సైన్యాన్ని దాటి, మహావీరుల ధైర్యాన్ని చూపాను. శత్రువుల నుంచి ఎన్నో ధనాలు, రత్నాలు తిరిగి తెచ్చాను, వారి తలలపై ఉన్న మణిమయ కిరీటాలను కూడా గెలుచుకున్నాను.

యో భీష్మకర్ణగురుశల్యమూష్వదభ్ర రజన్యవర్యరథమణ్డలమన్డితాసు । అగ్రేచరో మమ విభో రథయూథపానా మాయుర్మనాంసి చ దృశా సహ ఓజ ఆర్చ్ఛత

భీష్ముడు, కర్ణుడు, ద్రోణుడు, శల్యుడు వంటి మహారథుల ముందు, శుభ్రమైన రాత్రుల్లో ఉత్తమ రథాల మధ్య ముందుగా నడిచినవాడు ఆయన. ఆయన చూపుతో నా శత్రువుల నాయకుల బలం, మనస్సులు 모두 తగ్గిపోయాయి.

యద్దోష్షు మా ప్రాణీహితం గురుభిష్మకర్ణ నప్తృత్రిగర్తశలసైన్ధవబాహ్నికాద్యేః । అస్త్రాణ్యమోఘమాహిమాని నిరుపితానే నో పస్పృశుర్నృహరిదాసమివాసురాణి

భీష్ముడు, కర్ణుడు, ద్రోణుడు, శల్యుడు, సైంధవుడు వంటి మహాశక్తివంతుల ఆయుధాలు ఎంత బలమైనవైనా, ఆయన దయ వల్ల నాకు ఏమాత్రం హాని చేయలేకపోయాయి. హరిదాసుడైన నృహరి దేవునికి రాక్షసుల ఆయుధాలు తాకలేకపోయినట్లు.

సౌత్యే వృతః కుమతినాఽఽత్మదం ఈశ్వరో మే యత్పాదపద్మమభవాయ భజన్తి భవ్యాః । మాం శ్రాన్తవాహమరయో రథినో భువిష్ఠం న ప్రాహరన యదనుభావనిరస్తచిస్తాః । \

ప్రభాసలో జరిగిన యుద్ధంలో, చెడు ఆలోచనలతో ఉన్నవారు నన్ను చుట్టుముట్టినప్పుడు, ముక్తికి పూజించబడే ఆయన పాదపద్మాలను భక్తులు ఆరాధిస్తారు. నా గుర్రాలు అలసిపోయి నేలపై నిలిచినప్పటికీ, శత్రు రథసారథులు ఆయన ప్రభావంతో మాయలో పడి నన్ను దాడి చేయలేకపోయారు.

నర్మాణ్యుదారరుచిరస్మితశోభితాని హే పార్థ హేఽర్జున సఖే కురునన్దనేతి । సంజల్పితాని నరదేవ హృదిస్పృశాని స్మర్తూర్లుఠన్తి హృదయం మమ మాధవస్య

ఆయన పలికిన ఆ హాస్యభరితమైన, మధురమైన, 'హే పార్థ! హే అర్జునా! సఖా! కురునందన!' అనే మాటలు, ఓ రాజా, నా హృదయాన్ని తాకి, వాటిని జ్ఞాపకం చేసుకున్నప్పుడు నా గుండె కరిగిపోతుంది.

శయ్యాసనాటనవికథనభోజనాది ష్వైక్యాద్వయస్య ఋతవానితి విప్రలబ్ధః । సఖ్యుః సఖేవ పితృవత్తనయస్య సర్వం సేహే మహాన్మహితయా కుమతేరఘం మే

ఒకే మంచం, ఒకే ఆసనం, కలిసినడక, మాటలు, భోజనం—ఇలా స్నేహంతో కలిసి ఉండగా, ఆయనను నా సమానుడిగా, స్నేహితుడిగా, కొడుకుగా భావించి, నేను కొన్ని సార్లు మోసపోయాను. అయినా, ఆయన గొప్ప ప్రేమతో నా అజ్ఞానపు తప్పులను సహించేవాడు.

సోఽహం నృపేన్ద్ర రహితః పురుషోత్తమేన సఖ్యా ప్రియేణ సుహృదా హృదయనే శున్య । అధ్వన్యురుక్రమపరిగ్రహమంగ రక్షన గోపైరసాద్భిబలేవ వినిర్జితోఽస్మి

ఇప్పుడు, ఓ రాజా, ఆ పరమపురుషుడు, నా ప్రియమైన స్నేహితుడు లేని నేను, హృదయం ఖాళీగా ఉంది. ఆయన గొప్ప రక్షణ ఉన్నా, జీవనయాత్రలో దొంగల చేతిలో ఓడిపోయిన మహిళలా, నేను అశక్తుడినైపోయాను.

తద్వై ధనుస్త ఇషవః స రథో హయాస్తే సోఽహం రథీ నౄపతయో యత ఆనమన్తి । సర్వ క్షణేన తదభుదసదీశరిక్తం భస్మన హుతం కుహకారాద్భమోవోత్పముష్యామ

ఆ ధనుస్సు, ఆ బాణాలు, ఆ రథం, ఆ గుర్రాలు, నేను రథసారథిగా ఉండగా రాజులు కూడా నమస్కరించేవారు—ఇవి అన్నీ ఒక్క క్షణంలో శక్తిలేని, ఉపయోగం లేని వాటిగా మారిపోయాయి. అవి మాయ వల్ల బూడిదలో వేసిన హవిసుల్లా అయిపోయాయి.

రాజంస్త్వయాభిషుష్టాంనా సుహృదాం న సుహృత్పురేః । విప్రశపవిముఢాంనా నిఘ్నతాం ముష్టిభిర్మిథః

ఓ రాజా! నీ ఇష్టప్రకారం, యాదవులు తమ స్వంత పట్టణానికి నిజమైన మిత్రులు కాక, బ్రాహ్మణుల శాపంతో మూర్ఖులై, ఒకరినొకరు ముష్టులతో కొట్టుకోవడం మొదలుపెట్టారు.

వారుణీం మదిరాం పీత్వా మదోన్మథితచేతసామ । అజానతామివ్యాన్యోన్య చతూః పంచావశేషితాః

వారు వారుణీ మద్యం తాగి, మదంతో మనస్సులు కలవరపడి, ఒకరినొకరు గుర్తించలేక పోయారు. చివరికి నలుగురు లేదా ఐదుగురు మాత్రమే మిగిలారు.

ప్రాయేణైతద భగవత ఈశ్వరస్య విచేష్టితమ । మిథో నిఘ్నన్తి భూతాని భావయన్తి చ యన్మిథః

ఓ రాజా! ఇది భగవంతుని లీల. ఆయన సంకల్పంతో, జీవులు ఒకరినొకరు నాశనం చేస్తారు, ఒకరినొకరు పోషిస్తారు కూడా.

జలౌకసాం జలే యద్వన్మహాన్తోఽదన్త్యణీయసః । దుర్బలాన్బాలినో రాజన్మహాన్తో బలినో మిథః

నీటిలో పెద్ద చేపలు చిన్నవాటిని తినిపోతాయిలా, మానవుల్లో బలవంతులు బలహీనులను, శక్తివంతులు తక్కువ శక్తివంతులను జయిస్తారు.

ఏవం బలిష్ఠైర్యదుభిర్మహద్భిరితరాన విభుః । యదున యదుభిరన్యోన్యం భుభారాన సంజహార హ

ఇలా, ప్రభువు యాదవులే పరస్పరం నాశనం చేసుకునేలా చేసి, భూమి భారాన్ని తొలగించాడు. పెద్దవారు చిన్నవారిని జయించినట్లే.

దేశకాలార్థయుక్తాని హృత్తాపోపశమాని చ । హరన్తి స్మరతాశ్చిత్తం గోవిన్దాభిహితాని మే

దేశం, కాలం, సందర్భానికి తగినట్లు, హృదయ బాధను తీరుస్తూ, గోవిందుడు పలికిన మాటలు, వాటిని జ్ఞాపకం చేసుకునే వారికి మనస్సును ఆకర్షిస్తాయి.

సూత ఉవాచ । ఏవం చిన్తయతో జిష్ణోః కృష్ణపాదసరోరుహమ । సౌహార్దేనాతిగాఢేన శాన్తాఽఽసీద్విమలా మతిః

సూతుడు చెప్పాడు: ఇలా అర్జునుడు కృష్ణుని పదపద్మాలను గాఢమైన ప్రేమతో ధ్యానించగా, అతని మనస్సు ప్రశాంతంగా, నిర్మలంగా మారింది.

వాసుదేవాంగఘ్యనుధ్యానపరిబృంహితరంహసా । భక్త్యా నిర్మథితాశేషకషాయాధిషణోఽర్జునః

వాసుదేవుని పాదాలను ఎల్లప్పుడూ ధ్యానిస్తూ, భక్తితో తన మనస్సులో మిగిలిన అన్ని మలినతలను తొలగించుకున్న అర్జునుడు, పరమాత్మ జ్ఞానంలో స్థిరుడయ్యాడు.

గీతం భగవతా జ్ఞాన యత తత సంగ్రామముర్ధని । కాలకర్మతమోరుద్ధం పునరధ్యగమద విభుః

యుద్ధరంగంలో భగవంతుడు ఉపదేశించిన జ్ఞానాన్ని అర్జునుడు గుర్తు చేసుకుని, కాలం, విధి, మాయ అనే అంధకారాన్ని జయించాడు.

విశోకో బ్రహ్మాసమ్పత్యా సంఛిన్నద్వైతసంశయః । లీనప్రకృతినైర్గుణ్యాదలింగత్వాదసమ్భవః

బ్రహ్మానందాన్ని పొందిన అర్జునుడు, ద్వైత భావంలో ఉన్న సందేహాలను పూర్తిగా తొలగించుకుని, ప్రకృతిలోని గుణాలకు అతీతుడై, శరీర భావన లేకుండా జనన మరణాలకు అతీతుడయ్యాడు.

నిశమ్య భగవన్మార్గ సంస్థాం యదుకులస్య చ । స్వఃపథాయ మతిం చక్రే నిభౄతాత్మా యుధిష్ఠిరః

యుదిష్ఠిరుడు, భగవంతుడు లోకాన్ని విడిచిపోయిన వార్తను, యదువంశం అంతమైందని విని, తన మనస్సును శాంతంగా ఉంచి, పరలోక మార్గాన్ని అనుసరించాలనే నిర్ణయం చేసుకున్నాడు.

పృథాప్యనుశ్రుత్య ధనత్ర్జ్యయోదితం నాశ యదునాం భగవద్గతిం చ తామ । ఏకాన్తభక్త్యా భగవత్యధోక్షజే నివేశితాత్మోపరామ సంసృతేః

ప్రిత కూడా, అర్జునుడు చెప్పిన యదువంశ నాశనం, భగవంతుని లోక ప్రయాణాన్ని విని, తన మనస్సును పరమ భక్తితో భగవంతుని మీద నిలిపి, జనన మరణ చక్రాన్ని దాటి విముక్తురాలయ్యింది.

యయాహరదృ భువో భారం తాం తనుం విజహావజః । కణ్టకం కణ్టకేనేవ ద్వయం చాపీశితూః సమమ

ఈ భూమి భారాన్ని తొలగించిన అజన్ముడు, ఆ దేహాన్ని కూడా విడిచిపెట్టాడు. ఒక ముల్లు మరొక ముల్లుతో తీయబడినట్టు, రెండింటినీ విడిచిపెట్టినట్టు చేశాడు.

యథా మత్స్యాదిరుపాణి ధత్తే జాహ్యాద యథా నటః । భూభరః క్షపితో యేన జహౌ తచ్చ కలేవరమ

ఎలాగైతే నటుడు చేప మొదలైన రూపాలను ధరించి మళ్లీ విడిచిపెడతాడో, అలాగే భూమి భారాన్ని తొలగించిన వాడు ఆ దేహాన్ని కూడా విడిచిపెట్టాడు.