శ్రీమద్భాగవతపురాణమ్

( మిశ్ర ) సమాశ్రితా యే పదపల్లవప్లవం మహత్పదం పుణ్యయశో మురారేః । భవామ్బుధిర్వత్సపదం పరం పదం పదం పదం యద్ విపదాం న తేషామ్

మురారి పవిత్రమైన మహిమ గల పాదపద్మాలను ఆశ్రయించినవారికి, సంసారసాగరం కుందేలు అడుగుజాడంత చిన్నదైపోతుంది. ఆ పరమపదాన్ని వారు పొందుతారు, అక్కడ ఎప్పుడూ ఎలాంటి కష్టం ఉండదు.

( అనుష్టుప్ ) ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం యత్ పృష్టోఽహమిహ త్వయా । యత్ కౌమారే హరికృతం పౌగణ్డే పరికీర్తితమ్

నీకు కావలసినదంతా, హరి బాల్యంలో చేసినవి, బాల్యావస్థలో ప్రసిద్ధమైనవి అన్నీ నేను చెప్పాను.

( మిశ్ర ) ఏతత్సుహృద్‌భిశ్చరితం మురారేః అఘార్దనం శాద్వలజేమనం చ । వ్యక్తేతరద్ రూపమజోర్వభిష్టవం శృణ్వన్ గృణన్నేతి నరోఽఖిలార్థాన్

మురారి తన మిత్రులతో చేసిన చేష్టలు, దుష్టులను సంహరించడం, పచ్చిక మైదానాల్లో ఆడుకోవడం, ఆయన ప్రత్యక్షమైన రూపాలు, భూమి కోరికలు తీర్చడం—ఇవి వినిపిస్తూ, పొగిడే వాడు అన్ని ఫలితాలు పొందుతాడు.

( అనుష్టుప్ ) ఏవం విహారైః కౌమారైః కౌమారం జహతుర్వ్రజే । నిలాయనైః సేతుబన్ధైః మర్కటోత్ప్లవనాదిభిః

ఇలా, చిన్నతనంలో దాగుడుమూతలు, వంతెనలు కట్టడం, కోతిలా ఎగరడం వంటి ఆటలతో వారు వ్రజలో బాల్యాన్ని గడిపారు.

సూత ఉవాచ । ఏవం కృష్ణసఖః కృష్ణో భ్రాత్ర రాజ్ఞాఽఽవికల్పితః । నానాశంకాస్పదం రూపం కృష్ణవిశ్లేషకర్షితః

సూతుడు చెప్పాడు: ఇలా, కృష్ణుని మిత్రుడు అయిన కృష్ణుడు, తన అన్న రాజు అనేక అనుమానాలతో బాధపడుతూ, కృష్ణుడి వियोगంలో తల్లడిల్లుతూ, ఏమీ చేయలేని స్థితిలో ఉన్నాడు.

శోకేన శుష్యద్వదనహృత్సరోజో హతప్రభః । విభుం తమేవానుధ్యాయన్నాశక్రోత్ప్రతిభాషితూమ

విషాదంతో ముఖం, హృదయం వాడిపోయాయి, కాంతి పోయింది. ఆ ప్రభువుని ధ్యానిస్తూ, మాట్లాడలేకపోయాడు.

కృచ్ఛ్రేణ సంస్తభ్య శుచః పాణినాఽఽమృజ్య నేత్రయోః । పరోక్షేణ సమున్నద్ధప్రణయౌత్కణ్ఠ్యకాతరః

బాధను ఎంతో కష్టంగా ఆపుకొని, చేతితో కన్నీళ్లు తుడుచుకుంటూ, ప్రభువు కనబడకపోవడం వల్ల కలిగిన తపనతో పూర్తిగా మునిగిపోయాడు.

సఖ్య మైత్రీం సౌహృదం చ సారథ్యాదిషు సంస్మరన । నృపమగ్రజమిత్యాహ బాష్పగద్గదయా గిరా

స్నేహం, మైత్రి, హృదయబంధం, రథసారథిగా చేసిన సేవలు—allవన్నీ గుర్తు చేసుకుంటూ, కన్నీళ్లతో గొంతు కట్టుకొని తన అన్న రాజును ఉద్దేశించి మాట్లాడాడు.

అర్జున ఉవాచ । వఞ్చితోఽహం మహారాజ హరిణా బన్ధురుపిణా । యేన మేఽపహృతం తేజో దేవవిస్మాపనం మహత

అర్జునుడు చెప్పాడు: మహారాజా! హరి నా బంధువుగా కనిపించి నన్ను మోసగించాడు. ఆయన వల్లే నా తేజస్సు, దేవతలను కూడా ఆశ్చర్యపరిచిన శక్తి పోయింది.

యస్య క్షణవియోగేన లోకో హ్యప్రియదర్శనః । ఉక్థేన రహితో హ్యేష మృతకః ప్రోచ్యతే యథా

ఆయన వేరు అయిన క్షణంలోనే ఈ లోకం ఆనందం లేని దానిలా అనిపిస్తుంది. ఆయన మహిమ వినిపించకపోతే, నేను మృతుడినే అని అంటారు.

యత్సంశ్రయాద్ ద్రుపదగేహముపాగతానాం రాజ్ఞా స్వయంవరముఖే స్మరదుర్మదానామ్ । తేజో హృతం ఖలు మయాభిహతశ్చ మత్స్యః సజ్జీకృతేన ధనుష్యాధిగతా చ కృష్ణా

ఆయన ఆశ్రయంతోనే నేను ద్రుపదుని ఇంట్లో స్వయంవరానికి వెళ్లాను. అక్కడ గర్వంతో ఉన్న రాజులను ఓడించి, విజయాన్ని సాధించి, కృష్ణను పొందాను.

యత్సంనిధావహము ఖాణ్డవమగ్నయేఽదామిన్ద్రం చ సామరగణం తరసా విజిత్య । లబ్ధా సభా మయకృతాద్భుతశిల్పమాయా దిగ్భ్యోఽహరన్నృపతయో బలిమధ్వరే తే

ఆయన సమక్షంలోనే నేను ఖాండవ వనాన్ని అగ్నికి ఇచ్చాను. ఇంద్రుడిని, దేవతలను ఓడించి, మాయ నిర్మించిన అద్భుత సభను పొందాను. అన్ని దిక్కుల రాజులు నీ యజ్ఞానికి బలిని తెచ్చారు.

యత్తేజసా నృపశిరోఽఙ్ఘ్రిమహన్మఖార్థే ఆర్యోఽనుజస్తవ గజాయుతసత్వవీర్యః । తేనాహృతాః ప్రమథనాథమఖాయ భూపా యన్మోచితాస్తదనయన్ బలిమధ్వరే తే

నీ తేజస్సుతోనే, రాజా! నీ తమ్ముడు భీముడు, పది వేల ఏనుగుల బలంతో, భూమిపై రాజులను ఓడించాడు. యజ్ఞం కోసం వారు బలిని తెచ్చారు.

పత్‍న్యాస్తవధిమఖక్లృప్తమహాభిషేకశ్‍లాఘిష్ఠన్చారుకాబరం కితవైః సభాయామ । స్పృష్టం వికీర్య పదయోః పతితాశ్రుముఖ్యా యస్తత్స్త్రియోఽకృత హతేశవిముక్తకేశాః

నీ మహాయజ్ఞంలో, నీ భార్య మహాభిషేకానికి అలంకరించబడినప్పుడు, జూదగాళ్ళు సభలో ఆమెను అవమానించారు. ఆమె కన్నీళ్లు నీ పాదాలపై పడిపోయాయి, రక్షకులు ఓడిపోయి ఆమె జుట్టు విప్పబడింది—ఆ స్త్రీలు ఎంతో బాధపడ్డారు.

యో నో జుగోప వనమేత్య దురన్తకృచ్ఛ్రాద దుర్వాససోఽరివిహతాదయుతాగ్రభుగ యః । శాకాన్నశిశఃటముపయుజ్య యతాస్త్రిలోకీం తృప్తామమంస్త సలిలే వినిమంగ్నసంఘః

అతిపెద్ద కష్టాల్లో, దుర్వాసుడు కలిగించిన బాధల్లో, శత్రువులు మాపై దాడి చేసినప్పుడు, మేము కూరగాయలు మాత్రమే తింటూ, అన్ని మార్గాలు తీరిపోయినప్పుడు, అటువంటి అరణ్యంలో మమ్మల్ని కాపాడినవాడు ఆయన. ఆయన దయ వల్ల మేము నీటిలో మునిగిపోయి ఉన్నా, మూడు లోకాలకు తృప్తి కలిగింది.

యత్తేజసాథ భగవాన యుధి శులపాణి ర్విస్మాపితః సగిరిజోఽస్త్రమదాన్నిజం మే । అన్యేఽపి చాహమమునైవ కలేవరేణ ప్రాప్తో మహేన్ద్రభవనే మహదాసనార్ధమ

నీ తేజస్సుతో, ఓ ప్రభూ! యుద్ధంలో త్రిశూలాన్ని పట్టుకున్న శివుడు, పార్వతితో కలిసి ఆశ్చర్యపోయి తన ఆయుధాన్ని నాకు ఇచ్చాడు. ఇదే శరీరంతో నేను ఇంద్రుని సభలో గొప్ప గౌరవాసనం పొందాను.

తత్రైవ మే విహరతో భుజదణ్డయుగ్మం గాణ్డీవలక్షణమరాతివధాయ దేవాః । సేన్ద్రా శ్రితా యదనుభావితమాజమీఢ తేనాహమద్య ముషితః పురుషేణ భూమ్ర

అక్కడ నేను ఆనందంగా ఉన్నప్పుడు, శత్రువులను సంహరించేందుకు గాండీవం గుర్తుగా ఉన్న నా రెండు బలమైన చేతులను, ఇంద్రుడు సహా దేవతలు ఆశ్రయించి, గౌరవించారు. కానీ ఇప్పుడు, ప్రభూ, నీవు లేని కారణంగా, నేను సామాన్యుడిలా అయిపోయాను.

యద్వాన్ధవః కురుబలాబ్ధిమనన్తపార మేకో రథేన తతరేఽహమతార్యసత్త్వమ । ప్రత్యాహృతం బహు ధనం చ మయో పరేషాం తేజాస్పదం మణీమయం చ హృతం శిరోభ్యః

నీ దయ వల్ల, బంధువా! నేను ఒక్కడే ఒక రథంతో, అంతులేని కౌరవ సైన్యాన్ని దాటి, మహావీరుల ధైర్యాన్ని చూపాను. శత్రువుల నుంచి ఎన్నో ధనాలు, రత్నాలు తిరిగి తెచ్చాను, వారి తలలపై ఉన్న మణిమయ కిరీటాలను కూడా గెలుచుకున్నాను.

యో భీష్మకర్ణగురుశల్యమూష్వదభ్ర రజన్యవర్యరథమణ్డలమన్డితాసు । అగ్రేచరో మమ విభో రథయూథపానా మాయుర్మనాంసి చ దృశా సహ ఓజ ఆర్చ్ఛత

భీష్ముడు, కర్ణుడు, ద్రోణుడు, శల్యుడు వంటి మహారథుల ముందు, శుభ్రమైన రాత్రుల్లో ఉత్తమ రథాల మధ్య ముందుగా నడిచినవాడు ఆయన. ఆయన చూపుతో నా శత్రువుల నాయకుల బలం, మనస్సులు 모두 తగ్గిపోయాయి.

యద్దోష్షు మా ప్రాణీహితం గురుభిష్మకర్ణ నప్తృత్రిగర్తశలసైన్ధవబాహ్నికాద్యేః । అస్త్రాణ్యమోఘమాహిమాని నిరుపితానే నో పస్పృశుర్నృహరిదాసమివాసురాణి

భీష్ముడు, కర్ణుడు, ద్రోణుడు, శల్యుడు, సైంధవుడు వంటి మహాశక్తివంతుల ఆయుధాలు ఎంత బలమైనవైనా, ఆయన దయ వల్ల నాకు ఏమాత్రం హాని చేయలేకపోయాయి. హరిదాసుడైన నృహరి దేవునికి రాక్షసుల ఆయుధాలు తాకలేకపోయినట్లు.

సౌత్యే వృతః కుమతినాఽఽత్మదం ఈశ్వరో మే యత్పాదపద్మమభవాయ భజన్తి భవ్యాః । మాం శ్రాన్తవాహమరయో రథినో భువిష్ఠం న ప్రాహరన యదనుభావనిరస్తచిస్తాః । \

ప్రభాసలో జరిగిన యుద్ధంలో, చెడు ఆలోచనలతో ఉన్నవారు నన్ను చుట్టుముట్టినప్పుడు, ముక్తికి పూజించబడే ఆయన పాదపద్మాలను భక్తులు ఆరాధిస్తారు. నా గుర్రాలు అలసిపోయి నేలపై నిలిచినప్పటికీ, శత్రు రథసారథులు ఆయన ప్రభావంతో మాయలో పడి నన్ను దాడి చేయలేకపోయారు.

నర్మాణ్యుదారరుచిరస్మితశోభితాని హే పార్థ హేఽర్జున సఖే కురునన్దనేతి । సంజల్పితాని నరదేవ హృదిస్పృశాని స్మర్తూర్లుఠన్తి హృదయం మమ మాధవస్య

ఆయన పలికిన ఆ హాస్యభరితమైన, మధురమైన, 'హే పార్థ! హే అర్జునా! సఖా! కురునందన!' అనే మాటలు, ఓ రాజా, నా హృదయాన్ని తాకి, వాటిని జ్ఞాపకం చేసుకున్నప్పుడు నా గుండె కరిగిపోతుంది.

శయ్యాసనాటనవికథనభోజనాది ష్వైక్యాద్వయస్య ఋతవానితి విప్రలబ్ధః । సఖ్యుః సఖేవ పితృవత్తనయస్య సర్వం సేహే మహాన్మహితయా కుమతేరఘం మే

ఒకే మంచం, ఒకే ఆసనం, కలిసినడక, మాటలు, భోజనం—ఇలా స్నేహంతో కలిసి ఉండగా, ఆయనను నా సమానుడిగా, స్నేహితుడిగా, కొడుకుగా భావించి, నేను కొన్ని సార్లు మోసపోయాను. అయినా, ఆయన గొప్ప ప్రేమతో నా అజ్ఞానపు తప్పులను సహించేవాడు.

సోఽహం నృపేన్ద్ర రహితః పురుషోత్తమేన సఖ్యా ప్రియేణ సుహృదా హృదయనే శున్య । అధ్వన్యురుక్రమపరిగ్రహమంగ రక్షన గోపైరసాద్భిబలేవ వినిర్జితోఽస్మి

ఇప్పుడు, ఓ రాజా, ఆ పరమపురుషుడు, నా ప్రియమైన స్నేహితుడు లేని నేను, హృదయం ఖాళీగా ఉంది. ఆయన గొప్ప రక్షణ ఉన్నా, జీవనయాత్రలో దొంగల చేతిలో ఓడిపోయిన మహిళలా, నేను అశక్తుడినైపోయాను.

తద్వై ధనుస్త ఇషవః స రథో హయాస్తే సోఽహం రథీ నౄపతయో యత ఆనమన్తి । సర్వ క్షణేన తదభుదసదీశరిక్తం భస్మన హుతం కుహకారాద్భమోవోత్పముష్యామ

ఆ ధనుస్సు, ఆ బాణాలు, ఆ రథం, ఆ గుర్రాలు, నేను రథసారథిగా ఉండగా రాజులు కూడా నమస్కరించేవారు—ఇవి అన్నీ ఒక్క క్షణంలో శక్తిలేని, ఉపయోగం లేని వాటిగా మారిపోయాయి. అవి మాయ వల్ల బూడిదలో వేసిన హవిసుల్లా అయిపోయాయి.

రాజంస్త్వయాభిషుష్టాంనా సుహృదాం న సుహృత్పురేః । విప్రశపవిముఢాంనా నిఘ్నతాం ముష్టిభిర్మిథః

ఓ రాజా! నీ ఇష్టప్రకారం, యాదవులు తమ స్వంత పట్టణానికి నిజమైన మిత్రులు కాక, బ్రాహ్మణుల శాపంతో మూర్ఖులై, ఒకరినొకరు ముష్టులతో కొట్టుకోవడం మొదలుపెట్టారు.

వారుణీం మదిరాం పీత్వా మదోన్మథితచేతసామ । అజానతామివ్యాన్యోన్య చతూః పంచావశేషితాః

వారు వారుణీ మద్యం తాగి, మదంతో మనస్సులు కలవరపడి, ఒకరినొకరు గుర్తించలేక పోయారు. చివరికి నలుగురు లేదా ఐదుగురు మాత్రమే మిగిలారు.

ప్రాయేణైతద భగవత ఈశ్వరస్య విచేష్టితమ । మిథో నిఘ్నన్తి భూతాని భావయన్తి చ యన్మిథః

ఓ రాజా! ఇది భగవంతుని లీల. ఆయన సంకల్పంతో, జీవులు ఒకరినొకరు నాశనం చేస్తారు, ఒకరినొకరు పోషిస్తారు కూడా.

జలౌకసాం జలే యద్వన్మహాన్తోఽదన్త్యణీయసః । దుర్బలాన్బాలినో రాజన్మహాన్తో బలినో మిథః

నీటిలో పెద్ద చేపలు చిన్నవాటిని తినిపోతాయిలా, మానవుల్లో బలవంతులు బలహీనులను, శక్తివంతులు తక్కువ శక్తివంతులను జయిస్తారు.