అలం వ్రతైః అలం తీర్థైః అలం యోగైరలం మఖైః । అలం జ్ఞానకథాలాపైః భక్తిరేకైవ ముక్తిదా
వ్రతాలు చాలును, తీర్థయాత్రలు చాలును, యోగాలు చాలును, యజ్ఞాలు చాలును, జ్ఞాన చర్చలు చాలును—భక్తి ఒక్కటే విముక్తిని ఇస్తుంది.
సూత ఉవాచ - ఇతి నారదనిర్ణీతం స్వమాయాత్మ్యం నిశమ్య సా । సర్వాఙ్గపుష్టిసంయుక్తా నారదం వాక్యమవ్రవీత్
సూతుడు చెప్పాడు: నారదుడు తన స్వరూపాన్ని వివరించిన మాటలు విని, ఆమె సంపూర్ణ మంగళంతో నారదునితో ఇలా చెప్పింది.
భక్తిరువాచ - అహో నారద ధన్యోఽసి ప్రీతిస్తే మయి నిశ్చలా । న కదాచిద్ విముఞ్చామి చిత్తే స్థాస్యామి సర్వదా
భక్తి ఇలా చెప్పింది: ఓ నారదా, నీవు ఎంత ధన్యుడివో! నీకు నాపై ప్రేమ ఎప్పుడూ అచంచలంగా ఉంది. నేను నిన్ను ఎప్పుడూ వదలనూ, నీ హృదయంలో ఎప్పుడూ ఉంటాను.
కృపాలునా త్వయా సాధో మద్బాధా ధ్వంసితా క్షణాత్ । పుత్రయోశ్చేతనా నాస్తి తతో బోధయ బోధయ
ఓ దయామయుడా, నీ వల్ల నా బాధ క్షణంలో పోయింది. నా ఇద్దరు కుమారులకు చైతన్యం లేదు—కాబట్టి వారిని మేల్కొలుపు, మేల్కొలుపు.
సూత ఉవాచ - తస్యా వచః సమాకర్ణ్య కారుణ్యం నారదో గతః । తయోర్బోధనమారేభే కరాగ్రేణ విమర్దయన్
సూతుడు చెప్పాడు: ఆమె మాటలు విని, నారదుడు కరుణతో నిండిపోయి, తన వేళ్లతో వారిని మెల్లగా మర్దిస్తూ మేల్కొలిపేందుకు ప్రయత్నించాడు.
ముఖం సంయోజ్య కర్ణాన్తే శబ్దముచ్చైః సముచ్చరన్ । జ్ఞాన ప్రబుధ్యతాం శీఘ్రం రే వైరాగ్య ప్రబుధ్యతామ్
తన నోటిని వారి చెవుల దగ్గర పెట్టి, పెద్దగా ఇలా పిలిచాడు: 'ఓ జ్ఞానా, త్వరగా మేలుకో! ఓ వైరాగ్యా, మేలుకో!'
వేదవేదాన్తఘోషైశ్చ గీతాపాఠైర్ముహుర్ముహుః । బోధ్యమానౌ తదా తేన కథంచిత్ చోత్థితౌ బలాత్
వేదాలు, వేదాంతాలు, గీతా పఠనాలు పునఃపునః చదువుతూ వారిని మేల్కొలిపేందుకు ప్రయత్నించాడు. కష్టపడి, వారు ఎట్టకేలకు లేచారు.
నేత్రైః అనవలోకన్తౌ జృమ్భన్తౌ సాలసావుభౌ । బకవత్పలితౌ ప్రాయః శుష్కకాష్ఠసమాఙ్గకౌ
వారు కన్నులు తెరవలేక, జబ్బుగా జబ్బుగా ఊపిరాడుతూ, బకపక్షుల్లా బలహీనంగా, శరీరం ఎండిన దారువులా వాడిపోయి ఉన్నారు.
క్షుత్క్షామౌ తౌ నిరీక్ష్యైవ పునః స్వాపపరాయణౌ । ఋషిశ్చిన్తాపరో జాతః కిం విధేయం మయేతి చ
ఆ ఇద్దరూ ఆకలితో బలహీనమై, మళ్లీ నిద్రలో మునిగిపోయిన వారిని చూసి, ఆ ఋషి మనసులో ఆలోచిస్తూ, 'నేను ఏమి చేయాలి?' అని తలంచాడు.
అహో నిద్రా కథం యాతి వృద్ధత్వం చ మహత్తరమ్ । చిన్తయన్ ఇతి గోవిన్దం స్మారయామాస భార్గవ
'హాయ్, నిద్ర ఎలా వస్తుంది? ఈ వృద్ధాప్యం ఎలా వస్తుంది?' అని ఆలోచిస్తూ, భార్గవుడు గోవిందుని స్మరించసాగాడు.
వ్యోమవాణీ తదైవాభూత్ మా ఋషే ఖిద్యతామితి । ఉద్యమః సఫలస్తేఽయం భవిష్యతి న సంశయః
అప్పుడే ఆకాశవాణి స్పష్టంగా వినిపించింది: 'ఋషీ, నీకు మనస్తాపం అవసరం లేదు. నీవు చేసిన ప్రయత్నం ఫలిస్తుంది, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.'
ఏతదర్థం తు సత్కర్మ సురర్షే త్వం సమాచర । తత్తే కర్మాభిధాస్యన్తి సాధవః సాధుభూషణాః
ఈ కారణంగానే, దేవతలకు మిత్రుడవైన ఋషీ, నీవు మంచి పనులు చేయాలి. నీ ఆ కార్యాన్ని సద్గుణాలతో అలంకరించిన సద్జనులు ప్రశంసిస్తారు.
సత్కర్మణి కృతే తస్మిన్ సనిద్రా వృద్ధతానయోః । గమిష్యతి క్షణాద్భక్తిః సర్వతః ప్రసరిష్యతి
ఆ సత్కార్యం జరిగితే, ఆ ఇద్దరిలో నిద్ర, వృద్ధాప్యం వెంటనే పోతాయి. భక్తి అన్ని వైపులా వ్యాపిస్తుంది.
ఇత్యాకాశవచః స్పష్టం తత్సర్వైరపి విశ్రుతమ్ । నారదో విస్మయం లేభే నేదం జ్ఞాతమితి బ్రువన్
అలా ఆకాశవాణి అందరికీ స్పష్టంగా వినిపించింది. నారదుడు ఆశ్చర్యపడి, 'ఇది నాకు తెలియదు' అని అన్నాడు.
నారద ఉవాచ - అనయాఽఽకాశవాణ్యాపి గోప్యత్వేన నిరూపితమ్ । కిం వా తత్సాధనం కార్యం యేన కార్యం భవేత్ తయోః
నారదుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఈ ఆకాశవాణి ద్వారా కూడా విషయం గోప్యంగా ఉంచబడింది. వారి కోరిక నెరవేర్చేందుకు ఏది సాధనం? ఏ పని చేయాలి?'
క్వ భవిష్యన్తి సన్తస్తే కథం దాస్యన్తి సాధనమ్ । మయాత్ర కిం ప్రకర్తవ్యం యదుక్తం వ్యోమభాషయా
'ఆ సద్జనులు ఎక్కడ ఉంటారు? వారు ఆ సాధనాన్ని ఎలా ఇస్తారు? ఆకాశవాణిలో చెప్పినట్టు నేను ఇక్కడ ఏమి చేయాలి?'
సూత ఉవాచ - తత్ర ద్వౌ అపి సంస్థాప్య నిర్గతో నారదో మునిః । తీర్థం తీర్థం వినిష్క్రమ్య పృచ్ఛన్ మార్గే మునీశ్వరాన్
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: 'ఆ ఇద్దరిని అక్కడే ఉంచి, నారదుడు ముని అక్కడి నుండి బయలుదేరి, తీర్థం తీర్థం తిరుగుతూ మార్గంలో మునిశ్రేష్ఠులను అడిగాడు.'
వృత్తాన్తః శ్రూయతే సర్వైః కించిత్ నిశ్చిత్య నోచ్యతే । అసాధ్యం కేచన ప్రోచుః దుర్జ్ఞేయమితి చాపరే । మూకీభూతాస్తథాన్యే తు కియన్తస్తు పలాయితాః
అందరూ ఆ విషయం విన్నారు కానీ, ఆలోచించిన తర్వాత ఎవ్వరూ ఏమీ చెప్పలేదు. కొందరు 'ఇది సాధ్యం కాదు' అన్నారు, మరికొందరు 'ఇది గ్రహించడానికి కష్టం' అన్నారు. ఇంకొందరు మౌనంగా ఉండిపోయారు, కొంతమంది అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయారు.
హాహాకారో మహానాసీత్ త్రైలోక్యే విస్మయావహః । వేదవేదాన్తఘోషైశ్చ గీతాపాఠైర్విబోధితమ్
మూడు లోకాలలో గొప్ప కలకలం ఏర్పడింది, అందరికీ ఆశ్చర్యం కలిగింది. వేదాలు, వేదాంతాలు, గీతా పఠనాలతో ఆలోచనలకు ఊపొచ్చింది.
భక్తిజ్ఞానవిరాగాణాం నోదతిష్ఠత్ త్రికం యదా ఉపాయో నాపరోఽస్తీతి కర్ణే కర్ణేఽజపఞ్జనాః
భక్తి, జ్ఞానం, వైరాగ్యం ఈ మూడు కలగకపోయినప్పుడు, 'ఇంకా వేరే మార్గం లేదు' అని జనాలు ఒకరికి ఒకరు చెవిలో చెవి చెప్పుకున్నారు.
యోగినా నారదేనాపి స్వయం న జ్ఞాయతే తు యత్ । తత్కథం శక్యతే వక్తుం ఇతరైరిహ మానుషైః
యోగిగా పేరుగాంచిన నారదుడికీ ఇది అర్థం కాలేదు. మరి మానవుల్లోని ఇతరులు దీన్ని ఎలా చెప్పగలరు?
ఏవం ఋషిగణైః పృష్టైః నిర్ణీయోక్తం దురాసదమ్
ఇలా మునులందరూ అడిగినప్పుడు, అది అందరికీ దుర్లభమని నిర్ణయించి చెప్పారు.
తతశ్చిన్తాతురః సోఽథ బదరీవనమాగతః । తపశ్చరామి చాత్రేతి తదర్థం కృతనిశ్చయః
అప్పుడు ఆందోళనతో నారదుడు బదరీవనానికి వచ్చి, ఆ పని కోసం తపస్సు చేయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.
తావద్ దదర్శ పురతః సనకాదీన్ మునీశ్వరాన్ । కోటిసూర్యసమాభాసాన్ ఉవాచ మునిసత్తమః
అప్పుడు అతడు తన ముందర కోటి సూర్యుల్లా ప్రకాశించే సనకాది మునిశ్రేష్ఠులను చూశాడు. అప్పుడు ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు మాట్లాడాడు.
నారద ఉవాచ - ఇదానీం భూరిభాగ్యేన భవద్భిః సంగమోఽభవత్ । కుమారా బ్రువతాం శీఘ్రం కృపాం కృత్వా మమోపరి
నారదుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఇప్పుడు నాకు గొప్ప అదృష్టం కలిగింది, మీతో కలుసుకున్నాను. కుమారులారా, దయచేసి త్వరగా చెప్పండి, నాకు కృప చూపండి.'
భవన్తో యోగినః సర్వే బుద్ధిమన్తో బహుశ్రుతాః । పఞ్చహాయనసంయుక్తాః పూర్వేషామపి పూర్వజాః
మీరు అందరూ యోగులు, జ్ఞానులు, బహుళంగా విన్నవారు, ఐదు నియమాలతో కూడినవారు, పూర్వకాల మునులకంటే ముందుగా పుట్టినవారు.
సదా వైకుణ్ఠనిలయా హరికీర్తనతత్పరాః । లీలామృతరసోన్మత్తాః కథామాత్రైకజీవినః
ఎప్పుడూ వైకుంఠంలో నివసిస్తూ, హరి మహిమను పాడటంలో నిమగ్నమై, ఆయన లీలామృతాన్ని ఆస్వాదిస్తూ, ఆయన కథల కోసమే జీవించే వారు.
హరిః శరణమేవ హి నిత్యం యేషాం ముఖే వచః । అథ కాలసమాదిష్టా జరా యుష్మాన్న బాధతే
హరిని శరణుగా ఎప్పుడూ నోటితో ఉచ్చరిస్తూ ఉండేవారి దగ్గర, కాలం నిర్ణయించిన వృద్ధాప్యం కూడా బాధించదు.
యేషాం భ్రూభఙ్గమాత్రేణ ద్వారపాలౌ హరేః పురా । భ్రూమౌ నిపతితౌ సద్యో యత్కృపాతః పురం గతౌ
వారికి కేవలం కనుబొమ్మలు కుదించగానే, హరిద్వారపాలకులు ఒకసారి వెంటనే వారి పాదాల వద్ద పడిపోయారు; వారి దయ వల్ల ఆ ద్వారపాలకులు మళ్లీ పట్టణానికి వెళ్లారు.
అహో భాగ్యస్య యోగేన దర్శనం భవతామిహ । అనుగ్రహస్తు కర్తవ్యో మయి దీనే దయాపరైః
ఓ, యోగఫలంగా మీ దర్శనం నాకు లభించింది; మీరు దయతో నిండినవారు, నేను దయనీయుడిని, నాపై అనుగ్రహం చూపాలి.