శ్రీమద్భాగవతపురాణమ్

వృష్ణులు, తమకు అత్యంత ప్రీతికరమైన కృష్ణుని భక్తిని కోరుతూ, తమ భోజనాన్ని ప్రముఖ ద్విజులకు సమర్పించి, వారి అనుమతి తీసుకుని తామూ భక్తితో భోజనం చేశారు. భోజనం చేసిన తరువాత, వారు సుమధురమైన నీడ కలిగిన చెట్ల క్రింద, ఎవరి ఇష్టానుసారం కూర్చున్నారు. అక్కడికి వచ్చిన రాజులు, స్నేహితులు, బంధువులను వారు చూశారు. వారు మత్స్యులు, శీనులు, కౌశల్యులు, విదర్భులు, కురు, సృంజయ, కాంబోజ, కైకేయ, మద్ర, కుంతి, అనర్త, కేరళ దేశాధిపతులను చూశారు. రాజా! వీరితో పాటు, వందలాది ఇతర రాజులు—వారి మిత్రులు, ప్రత్యర్థులు, నందుడు, ఇతర గోపులు, గోపికలు—ఎప్పటినుంచో కలుసుకోవాలని ఆకాంక్షించినవారు కూడా అక్కడ ఉన్నారు. ఎంతకాలం తర్వాత ఒకరినొకరు చూసిన ఆనందంతో, వారి హృదయాలు, ముఖాలు కమలపుష్పాల వలె వికసించాయి. వారు బలంగా ఆలింగనం చేసుకుని, కన్నీళ్లు కార్చుతూ, ఆనందంతో గాత్రం కంపించడంతో, శరీరం పులకరించిపోయింది; పరమానందాన్ని అనుభవించారు. స్త్రీలు కూడా పరస్పర ప్రేమతో చూసుకుంటూ, పవిత్రమైన చిరునవ్వుతో, కుంకుమ రాసిన వక్షోజాలను ఒకదానికొకటి ఆనించి, చేతులతో ఆలింగనం చేసుకుని, ప్రేమతో కన్నీళ్లు కార్చుకున్నారు. తర్వాత, పెద్దవారికి నమస్కరించి, చిన్నవారు నమస్కరించగా, పరస్పరం పలకరింపులు, క్షేమ ప్రశ్నలు చేసుకున్నారు. అందరూ కృష్ణుని గురించిన సంభాషణలో మునిగిపోయారు. అప్పుడు పృథ, తన అన్నదమ్ములు, అక్కచెల్లెళ్ళు, వారి కుమారులు, తల్లిదండ్రులు, అన్నదమ్ముల భార్యలు, ముకుందుని చూసి, సంభాషణ ద్వారా తన దుఃఖాన్ని విడిచిపెట్టింది. కుంతీ ఇలా అన్నారు: ‘‘ధన్యులైన అన్నదమ్ములారా, మీరు కష్టకాలంలో నా బాధను గుర్తు చేసుకోకపోవడం వల్ల నాకు సంపూర్ణమైన ఆశీర్వాదాలు లభించలేదనిపిస్తోంది. స్నేహితులు, బంధువులు, కుమారులు, అన్నదమ్ములు, తల్లిదండ్రులు—దురదృష్టం ముంచుకొస్తే, ఎవ్వరూ తమవారిని గుర్తు చేసుకోరు.’’ అప్పుడు శ్రీ వసుదేవుడు ఇలా అన్నారు: ‘‘అమ్మా, ఈ విషయంలో ఈ పురుషులపై నీకు అపార్థం ఉండకూడదు. అందరూ విధి చేతుల్లో బొమ్మలే. జగత్తు అంతా భగవంతుని ఆధీనంలో ఉంది; ఆయనే అన్నిటికీ కారణుడు, ప్రేరకుడు. మేమంతా కంసుని బాధల వల్ల చిత్తు చిత్తుగా విడిపోయాం. కానీ, ఓ సోదరి! విధివశాత్తూ మళ్లీ మనం సరిగ్గా కలుసుకునే అవకాశం లభించింది.’’ శ్రీ శుకుడు వివరించాడు: ‘‘వసుదేవుడు, ఉగ్రసేనుడు, యదువులు రాజులకు గౌరవం చూపగా, రాజులు అచ్యుతుని దర్శనంతో పరమానందాన్ని, సంతృప్తిని పొందారు. భీష్ముడు, ద్రోణుడు, అంబికా కుమారుడు (ధృతరాష్ట్రుడు), గాంధారి మరియు ఆమె కుమారులు, పాండవులు, వారి భార్యలు, కుంతీ, సంజయుడు, విదురుడు, కృపాచార్యుడు—అందరూ అక్కడ ఉన్నారు. కుంతీభోజుడు, విరాటుడు, భీష్మకుడు, మహా నాగ్నజిత్, పురుజిత్, ద్రుపదుడు, శల్యుడు, ధృష్టకేతు, కాశీ రాజు, దమఘోషుడు, విశాలాక్షుడు, మిథిలా రాజు, మద్ర, కైకేయ రాజులు, యుధామన్యుడు, సుశర్మ, బాహ్లిక కుమారులు—ఇంకా అనేక రాజులు అక్కడ ఉన్నారు. యుధిష్ఠిరునికి భక్తిగా ఉన్న రాజులు, శ్రీ దేవి నిలయం అయిన శౌరిలో, ఆయన భార్యలతో కూడిన మహిమను చూసి ఆశ్చర్యపోయారు. రాముడు, కృష్ణుడు వారిని సత్కరించగా, వారు ఆనందంతో వృష్ణులను, కృష్ణుని అనుచరులను స్తుతించారు. ‘‘బోజ రాజా! మానవుల్లో మీరు నిజంగా ధన్యులు. యోగులు కూడా సులభంగా చూడలేని కృష్ణుని మీరు మళ్లీ మళ్లీ దర్శిస్తున్నారు. వేదాలు ఆయన కీర్తిని స్తుతిస్తాయి. ఆయన పవిత్ర కీర్తి, పాదతీర్థం, వాక్కులు, ఉపదేశం—అన్ని పవిత్రతను ప్రసాదిస్తాయి. కాలం వల్ల భాగ్యం పోయిన ఈ భూమికీ, ఆయన పాదస్పర్శ వల్ల మళ్లీ మంగళం కలుగుతోంది. ఆయనను చూడడం, తాకడం, ఆయన వెంట నడవడం, సంభాషించడం, ఆయనతో పాటుగా నిద్రించటం, భోజనం చేయడం, బంధుత్వం, కుటుంబ సంబంధాలు—even నరక మార్గంలో ఉన్న ఇళ్లలో నివసించినా—విష్ణువు స్వయంగా మీకు సహచరుడయ్యాడు; ఆయనే స్వర్గాన్ని, మోక్షాన్ని ప్రసాదించే వాడు.’’ శ్రీ శుకుడు తిరిగి వివరించాడు: ‘‘నందుడు యదువులు కృష్ణునితో వచ్చారని తెలిసి, గోపులతో పాటు వారికి తగిన బహుమతులతో అక్కడికి వచ్చాడు. వృష్ణులు నందుని చూసి, తమ ప్రాణమే మళ్లీ శరీరంలోకి వచ్చినట్టు పరవశించి, ఎంతో కాలం తర్వాత కలుసుకున్న ఆనందంలో బలంగా ఆలింగనం చేసుకున్నారు. వసుదేవుడు, నందుని ఆలింగనం చేసుకుంటూ, కంసుని బాధలు, తన కుమారుని గోకులంలో అప్పగించాల్సి వచ్చిన సందర్భాన్ని గుర్తు చేసుకుని, ప్రేమతో కన్నీళ్లు కార్చాడు. కృష్ణుడు, రాముడు తమ తల్లిదండ్రులను ఆలింగనం చేసి, నమస్కారాలు చేశారు. కానీ, ప్రేమతో గళం కంపించడంతో ఒక్క మాట కూడా పలకలేకపోయారు. వారు తల్లిదండ్రులను తమ సీటులో కూర్చోబెట్టి, రెండు చేతులతో బలంగా ఆలింగనం చేశారు. యశోద, ఆమె భర్త, తమ కుమారుల కోసం ఎంతకాలంగా ఉన్న దుఃఖాన్ని పూర్తిగా విడిచిపెట్టారు. రోహిణి, దేవకీలు వ్రజరాణిని ఆలింగనం చేసి, ఆమె చూపిన స్నేహాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, కన్నీళ్లు ఆపుకోలేక మాట్లాడారు: ‘‘ఓ వ్రజరాణీ! నీ స్థిరమైన స్నేహాన్ని ఎవరూ మరచిపోలేరు. ఇంద్ర పదవిని పొందినా, వదిలిపెట్టినా, నీ స్నేహానికి సమానమైన ప్రతిఫలం ఈ లోకంలో లేదు. నీ తల్లిదండ్రులు నిన్ను ఆనందపరిచి, పోషించి, కాపాడి, తమ ధర్మాన్ని నెరవేర్చారు. కనురెప్పలు కన్నును రక్షించునట్లు, సద్గుణులు భయపడరు; వారికి స్వర్గమే లక్ష్యం కాదు.’’ శుకుడు వివరించాడు: ‘‘గోపికలు, ఎంతోకాలం తర్వాత తమ ప్రియమైన కృష్ణుని చూసి, కనురెప్పలు చూపును అడ్డుకుంటున్నాయని తాము తిట్టుకున్నారు. కృష్ణుని చూపులతో ఆలింగనం చేసి, హృదయంలో ఆయనను నిలిపేసుకున్నారు. ఎవరూ సులభంగా పొందలేని భక్తిని వారు సంపాదించారు. భగవంతుడు, ఒంటరిగా ఉన్న వారి వద్దకు వచ్చి, క్షేమ ప్రశ్నలు అడిగి, చిరునవ్వుతో ఇలా మాట్లాడాడు: ‘‘మీరు మన స్నేహాన్ని గుర్తుంచుకున్నారా? మేము మన స్వప్రయోజనాల కోసం, శత్రు వర్గాన్ని నాశనం చేయడంలో మనస్సు నిమగ్నం చేసుకుని, ఎంతోకాలం దూరంగా ఉన్నాం. మీరు మమ్మల్ని కృతఘ్నులమని అనుమానించి, మనసులో ఏమైనా బాధ పెట్టుకున్నారా? భగవంతుడే సమస్తులను కలిపి, వేరుచేస్తాడు. గాలివల్ల మేఘాలు, గడ్డి, పత్తి, ధూళి ఒకచోటికి చేరి, మళ్లీ విడిపోతున్నట్లే, సృష్టికర్త సమస్త జంతువులను కలిపి, వేరుచేస్తాడు. ప్రాణులందరిలో నాకు భక్తి కలిగితే, వారు అమృతత్వాన్ని పొందుతారు. మీకు నా మీద ప్రేమ కలిగిందనేది మీకు గొప్ప అదృష్టం; ఇది అన్ని అడ్డంకులను తొలగిస్తుంది. నేనే సమస్త ప్రాణుల ఆద్యంతమూ, అంతర్ముఖబాహ్య స్వరూపమూ. భూతాలకు ఆకాశం, నీరు, భూమి, వాయువు, వెలుగు ఎలా ఉంటాయో, అలాగే నేను సమస్త ప్రాణుల్లో అంతర్యామిగా ఉన్నాను. ఈ ప్రాణులు, పరమాత్మ ద్వారా, పరమాత్మలోనే పరస్పరం ఉంటాయి. నశ్వరాన్ని దర్శించేవారు, నాలోనే, పరమాత్మలోనే, అన్ని జీవులనూ చూస్తారు.’’ శుకుడు వివరించాడు: ‘‘కృష్ణుడు ఇచ్చిన ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని గ్రహించి, గోపికలు తమ ప్రాణశక్తిని ఆయన ధ్యానంలో లీనంచేసి, స్వహితాన్ని మించిపోయారు. వారు ఇలా ప్రార్థించారు: ‘యోగులు హృదయంలో ధ్యానించే, సంసారసాగరంలో మునిగినవారిని రక్షించే, పద్మపాదుడైన భగవంతుడు, మనం ఇళ్లలో ఉన్నా, ఆయన పదాలను, రూపాన్ని మన హృదయాల్లో ఎప్పుడూ నిలిపేలా దీవించాలి.’ ఇలా, వృష్ణులు, గోపులు కలిసిన ఈ మహాసమ్మేళనం, భాగవత పురాణంలో పదహారవ భాగంలోని ఎనభై రెండవ అధ్యాయంగా ముగిసింది.