శ్రీమద్భాగవతంలోని ఈ మహత్తర ఘట్టంలో పరమ పవిత్రమైన సందేశాలు, ప్రకృతి వైభవాలు, భక్తుల అనుభూతులు మన కళ్లముందు ప్రత్యక్షమవుతాయి. పరమహంసుడు శుకదేవుడు భగవంతుని గుణాలను, ధర్మాన్ని వివరించుచు, “సంతృప్తి లేని వాడు నిజంగా పేదవాడు; ఇంద్రియాలను జయించని వాడు దయనీయుడు. గుణాలతో అసక్తి లేని వాడే నిజమైన అధిపతి; గుణాలలో ఆసక్తి కలిగి ఉండటం దానికి విరుద్ధం,” అని ఉపదేశించాడు. అప్పుడు ఆయన, “హే ఉద్ధవా! నీవడిగిన ప్రశ్నలకు సముచితంగా సమాధానమిచ్చాను. ధర్మ, అధర్మ లక్షణాలను మరింత వివరించనక్కర లేదు. ధర్మంలో దోషాలను చూడటమే దోషం; ధర్మం అంటే రెండింటి నుంచి విముక్తి,” అని మహత్తరమైన తాత్పర్యాన్ని వివరించాడు. ఇంతలో, వ్రజ వాసులు—గోపులు—వారు, కృష్ణుడు, రాముడు చేసిన అద్భుత కార్యాలను గోపికలకు వివరించారు. అరణ్యాగ్ని నుండి రక్షణ, ప్రలంబాసురుని సంహారం వంటి మహిమలను విని, వృద్ధ గోపులు, గోపికలు ఆశ్చర్యచకితులై, వ్రజలో వచ్చిన కృష్ణుడు, రాముడు దేవతల్లో అగ్రగణ్యులని భావించారు. ఈ సమయంలో వర్షాకాలం ప్రారంభమైంది. ఆకాశమంతా మేఘాలతో నిండి, మెరుపులతో, మేఘగర్జనలతో భూ లోకమంతా మార్మోగింది. ఆ మేఘాలు, ఎనిమిది నెలలుగా భూమి నుండి ఆహరించిన నీటిని, తాము స్వయంగా సముదాయించిన శక్తితో, కురిపించడం ప్రారంభించాయి. ఉగ్రమైన గాలులతో ఊదబడుతున్న పెద్ద మేఘాలు, మానవాళిపై కరుణగా, జీవానికి ప్రాణంగా వర్షాన్ని కురిపించాయి. ఎండకు ఎండిపోయిన భూమి, వర్షపు నీటితో తడిసి, తపస్సు వల్ల క్షీణించిన శరీరం ఫలితం దొరికినప్పుడు పునరుద్ధరించబడినట్టు, పునః సజీవంగా మారింది. రాత్రి ప్రారంభంలో, చీకటిలో నక్షత్రాలు, గ్రహాలు కనిపించక, పర్వాలేదు, చిన్న చిన్న జ్యోతులు—జ్యోతిర్మయమైన పురుగులు మాత్రమే మెరిశాయి. ఇది కలియుగంలో దుర్మార్గుల వలన వేదాలు వెలుగునివ్వని స్థితిని సూచిస్తుంది. వర్షపు మేఘాల గర్జన విని, నిశ్శబ్దంగా ఉన్న బొద్దింకలు, బ్రాహ్మణులు వ్రతసమాప్తి తరువాత మంత్రముల ఉచ్చారణ చేయునట్లు, మళ్లీ గోల గోలగా అరవడం ప్రారంభించాయి. ఎండిపోయి, మార్గాన్ని కోల్పోయిన చిన్న నదులు, స్వేచ్ఛ కలిగిన పురుషునికి సంపద, బలము తిరిగి లభించినట్టు మళ్లీ ప్రవహించాయి. భూమి పచ్చని గడ్డి, ఎర్రని ఇంద్రగోప పురుగులు, శామలమైన పుట్టగొడుగులతో అలంకరించబడింది. ఇది పురుషులకు లభించే అదృష్టాన్ని పోలి ఉంటుంది. పంటలు పండిన పొలాలు రైతులకు ఆనందాన్ని ఇచ్చినా, దురహంకారులైనవారికి, నడిచే దారంతా విధినిర్ణయమని గ్రహించని వారికి మాత్రం విచారం మిగిలింది. భూమి మీద, నీటిలోని అన్ని జీవులు, కొత్త వర్షపు తడిపాటితో, విష్ణువుని సేవచేత అందమైన రూపాన్ని పొందినట్టు, సుందరంగా మారాయి. అనేక ఉపనదులు కలిసిన నది, గాలితో అలలు తాకుతూ ఉప్పొంగింది. ఇది రజోగుణ, తామోగుణాల వల్ల అలమటించే యోగి మనస్సును పోలి ఉంది. కొండలు, వర్షపు ధారలు తాకినా, నిశ్చలంగా ఉండిపోయాయి. ఇది పరమాత్మలో స్థిరమైన మనస్సు కలిగి ఉన్నవారు కష్టాల్లో కదలకపోవడాన్ని సూచిస్తుంది. గడ్డి పెరిగి, దారులు కనిపించకుండా పోయాయి. ఇది కలియుగంలో వేదాలు, బ్రాహ్మణులు నిర్లక్ష్యం వల్ల, కలహం వల్ల అర్థం కానివైపోవడాన్ని సూచిస్తుంది. మేఘాలలో మెరుపులు కనిపించేంత మాత్రాన, మానవుల మధ్య బంధాలు కూడా అలా క్షణికమే. అలాగే, సద్గుణాలు ఉన్నవారిపట్ల స్త్రీలకు స్థిరత ఉండదు. ఆకాశంలో కనబడే వర్ణరహితమైన రామధను, గుణాలు లేనివాడికీ గుణాలు ఉన్నట్టు కనిపించడాన్ని సూచిస్తుంది. మేఘాలతో కప్పబడిన చంద్రుడు, తన స్వీయ కాంతిని వెదజల్లలేకపోయాడు. ఇది అహంకారంలో మునిగిపోయినవాడు తన సహజ కాంతిని వెలిగించలేకపోవడాన్ని సూచిస్తుంది. మేఘాలు వచ్చిన ఆనందంతో నాట్యమాడే నెమళ్లను చూసినప్పుడు, తమ ఇళ్లలో, వేదనతో, భగవంతుని దర్శనాన్ని ఆశిస్తూ ఎదురుచూస్తున్న భక్తులు గుర్తుకొస్తారు. వృక్షాలు, వేర్ల ద్వారా నీరు పీల్చుకుని, తపస్సు వల్ల క్షీణించిన శరీరం కోలుకున్నట్లు, మళ్లీ ఆకుపచ్చగా, సజీవంగా మారాయి. సరస్సులు, హృదయాలు ప్రశాంతంగా ఉండగా, క్రేన్ పక్షులు అక్కడ నివసించాయి. ఇది నిస్సారమైన ఆశలతో, గృహస్థాశ్రమంలో చిక్కుకున్నవారి స్థితిని సూచిస్తుంది. వర్షపు అధిపతి పంపిన నీటి ప్రవాహాలతో, చెరువుల కట్టలు తెగిపోయాయి. ఇదే విధంగా, కలియుగంలో వేద మార్గాలు, మాయావాదుల తప్పుడు మాటల వల్ల విచ్ఛిన్నం అవుతాయి. గాలితో నడిపించబడిన మేఘాలు, జీవులకు అమృతంగా వర్షాన్ని కురిపించాయి. ఇది ధనవంతులు, ద్విజుల సూచనతో, సరైన సమయంలో దానం చేయడాన్ని పోలి ఉంది. అలా, హరి తన మిత్రులతో, గోపులతో, ఆ పండిన ఖర్జూర, జంబూ వృక్షాలతో అలంకృతమైన అరణ్యంలో ప్రవేశించి ఆనందించాడు. గోపికలు పిలిచినపుడు, తమ ఉత్పలబరువుతో నెమ్మదిగా నడిచే ఆవులు, ప్రేమతో తడి అయిన ఉత్పలాలతో వేగంగా వచ్చాయి. అరణ్యవాసులు, తేనెతో తడిసిన చెట్ల వరుసలను, కొండలు దగ్గర గుహల్లో నీటి ధ్వనిని ఆనందంగా చూశారు. కొన్నిసార్లు, వాన చెట్ల లోపల, గుహల్లో పడినపుడు, భగవంతుడు అక్కడే ఉండి, మూలకందులు, పండ్లు ఆస్వాదిస్తూ సంతోషించాడు. సంకర్షణుడు, గోపులతో కలసి, నదికట్టు దగ్గర రాయిపై కూర్చుని, తాము తెచ్చిన పెరుగు అన్నాన్ని పంచుకుని తిన్నాడు. గడ్డి మీద కూర్చొని, మేకలు, దూడలు, ఆవులు, తమ ఉత్పలబరువుతో అలసిపోయి, కళ్లను మూసుకుని తృప్తిగా విశ్రాంతి పొందాయి. వర్షాకాల వైభవాన్ని, తన శక్తితో మరింత అందంగా చేసిన ఆ కాలాన్ని, భగవంతుడు పూజించాడు. అలా రాముడు, కేశవుడు వ్రజలో నివసించగా, శరదృతువు వచ్చింది. ఆకాశం నిర్మలంగా, నదులు స్వచ్ఛంగా, గాలులు మృదువుగా మారాయి. శరదృతువులో, కమలాలు వికసించగా, నీళ్ళు సహజస్థితికి చేరినట్టు, యోగ సాధన వల్ల పతితుల మనస్సులు తిరిగి చైతన్యాన్ని పొందుతాయి. శరదృతువు, ఆకాశపు మేఘాలను, భూమి మలినాన్ని, నీటి మురికిని తొలగించింది. ఇదే విధంగా, కృష్ణుని భక్తి, తపస్సులో ఉన్నవారి మలినాన్ని తొలగిస్తుంది. సర్వాన్ని వదిలిన వారు, పరమ పవిత్రతతో ప్రకాశిస్తారు. ఇదే విధంగా, కామాలను త్యజించిన మునులు, పాపరహితులై శాంతిగా వెలుగుతారు. కొండలు, నీటిని విడుదల చేస్తూ, కొన్ని సందర్భాల్లో మంగళకరమైనదాన్ని నిలిపివేశాయి. ఇదే విధంగా, జ్ఞానులు, జ్ఞానామృతాన్ని సరైన సమయంలో ప్రసాదిస్తారు. లోతైన నీటిలో నివసించే ప్రాణులు, నీరు తగ్గిపోతున్నదాన్ని గ్రహించలేవు. అలాగే, మూర్ఖ గృహస్థులు, రోజురోజుకు తమ ఆయుష్కాలం తగ్గిపోతున్నదాన్ని గుర్తించరు. మరియు, లోతైన నీటిలో ఉన్న ప్రాణులు, శరదృతువు సూర్యుడి వేడిని అనుభవించలేవు. అలాగే, ఇంద్రియ నియమనిలేని, దయనీయమైన పేద గృహస్థుడు, తన బాధను గ్రహించలేడు. ఇలా, ప్రకృతి వైభవం, భగవంతుని లీలలు, జీవుల స్థితి, ధర్మ తత్వం—all ఒకే ప్రవాహంలో మన ముందుకు వస్తాయి.