శ్రీమద్భాగవతంలోని ఈ శ్లోకాల కథను మనం ఇలా అనుసంధానంగా చెప్పుకోవచ్చు: శ్రీనివాసుడు ఇక భూమిపై లేకపోవడం వల్ల, పాపాత్ముడైన కలియుగం యొక్క దుష్టదృష్టి భూమిని తాకినందున, భూమాదేవి లోకాన్ని చూసి విచారించింది. ‘‘ధర్మమా, నీకు, నాకు, దేవతలకు, పితృదేవతలకు, ఋషులకు, సద్గుణ సంపన్నులందరికీ, నాలుగు varnāsrama ధర్మాలలోని ప్రతి ఒక్కరికీ నేను శోకిస్తున్నాను’’ అని ఆమె తన బాధను వ్యక్తపరిచింది. బ్రహ్మాదులు కూడా భగవంతుని కేవలం ఒక చూపు కోసం తీవ్ర తపస్సు చేశారు. అలాంటి శ్రీదేవి కూడా తన స్వస్థానమైన పద్మవనాన్ని విడిచి, ఆయన పాదధూళిని భక్తితో సేవిస్తోంది. ‘‘నాకు భగవంతుని పాదచిహ్నాలు—పద్మం, వజ్రం, అంకుశం, ధ్వజం వంటి పవిత్ర గుర్తులతో—అలంకరించబడ్డాయి. అయినా, ఆ మహిమను పొందిన నేను ఆయన అనుగ్రహాన్ని పొందలేకపోయాను. చివరికి ఆయన నన్ను వదిలేశాడు, లోకమూ నన్ను తిరస్కరించింది,’’ అని భూమాదేవి తన దుఃఖాన్ని ధర్మదేవునికి వివరించింది. ‘‘ఆయన తన స్వశక్తితో భూభారం అయిన దురాత్మ రాజుల శతసైన్యాలను నాశనం చేసి, నీ స్థితి క్షీణించినప్పుడు నిన్ను తిరిగి స్థాపించాడు; యాదవ వంశాన్ని సుందర రూపాలతో ఆనందింపజేశాడు. అలాంటి పరమాత్మను వదిలి ఉండడం ఎవరు భరించగలరు? ఆయన పాదధూళి నాకు ముదితిని కలిగిస్తుంది, ఆయన ప్రేమభరిత చూపులు, చిరునవ్వులు, మధుర వాక్యాలు తేనెటీగలకూ స్థిరతను లేకుండా చేస్తాయి.’’ భూమి, ధర్ముడు ఇలా సంభాషించుకుంటుండగా, ఆ సమయంలో రాజర్షి పరీక్షితుడు తూర్పు సరస్వతి నదీ తీరం వద్దకు చేరుకున్నాడు. అక్కడ ఆయన పరమాత్మకు నమస్కరించుచు ఇలా ప్రార్థించాడు: ‘‘పరమాత్మా! మహాత్మా! సమస్త భూతాల నివాసా! జగత్కారణా! గుణాతీతుడా! నిర్వికారుడా! పరమజ్ఞానాన్ని, బుద్ధిని కలిగినవాడా! కాల స్వరూపుడా! కాలానికి మూలమైనవాడా! జగత్కర్త, జగన్నియంతా! భూత, ఇంద్రియ, ప్రాణ, మనస్సు, బుద్ధి, చిత్తముల అంతర్యామీ! మాయతో మరుగున పడినవాడా! సర్వశాస్త్రములకు మూలమైనవాడా! కర్మ, త్యాగ మార్గములకు ఆధారమైన వేదస్వరూపుడా! కృష్ణా! రామా! వసుదేవుని కుమారా! ప్రతిది నీకు నమస్సులు. గుణాల దీపమా! గుణాలతో తన్ను మరుగున ముంచుకున్నవాడా! గుణాల క్రియ ద్వారా గ్రహించబడే సాక్షివా! హృషీకేశా! అవ్యక్తంలో విహరించువాడా! దృష్ట్యాదుల ద్వారా జగత్తును నిర్వహించువాడా! మాయకు అతీతుడవైనా, జనన, స్థితి, లయలను నిర్వహించేవాడవు. నీ అనుగ్రహ దృష్టితో జీవుల్లో వివిధ స్వభావాలను ప్రబోధించేవాడవు. మూడు లోకాలలోని శాంత స్వభావమున్నవారు నీకు ప్రీతిపాత్రులు; ధర్మరక్షణ కోసమే నీవు ప్రయత్నిస్తున్నావు. నీ ప్రజల్లో ఒకరు తప్పు చేసినా, రాజు క్షమించాలి. మేము దుఃఖితులమై, నీ దయను కోరుతున్నాము; మా భర్త అయిన నాగుడు, ప్రాణాన్ని విడిచిపెడుతున్నాడు—ఆయనను మాకు తిరిగి ఇవ్వు. నీ సేవకులమైన మేము, నీ ఆజ్ఞను పాటించేందుకు సిద్ధంగా ఉన్నాము; నీ ఆజ్ఞను చెప్పు, మేము భయాన్ని దాటి విముక్తి పొందుతాము.’’ ఇలా నాగపత్నులు ప్రార్థించగా, భగవంతుడు అపస్మార స్థితిలో ఉన్న కాళియను తన పాదాల నుబంధన నుంచి విడుదల చేశాడు. కాళియకు స్పృహ, శ్వాసలు తిరిగిరాగానే, అతడు హరి దర్శించుకుని, బలహీనంగా, బాధతో, చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు: ‘‘ప్రభూ! మేము పాపాత్ములం; మనస్సు మాయలో, కోపంలో కూరుకుపోయాం. ఈ స్వభావాన్ని విడిచిపెట్టడం చాలా కష్టం. జగత్కర్తవైన నీవు, భిన్నమైన గుణాలతో ఈ విశ్వాన్ని సృష్టించావు. వాటిలో మేము నాగులు కోప స్వభావంతో పుట్టాము. నీ మాయను మేం ఎలా విడిచిపెట్టగలం? నీవు దయ చూపినా, శిక్షించినా, నీకు అనుగుణంగా జరిగించు.’’ అప్పుడు భగవాన్ కృష్ణుడు మానవ రూపంలో ఇలా పలికాడు: ‘‘ఓ నాగ! ఇక్కడ ఇక ఉండకూడదు; వెంటనే సముద్రానికి వెళ్ళిపో. ఈ నదిని గోవులు, మనుషులు, నీ సోదరులు, పిల్లలు, భార్యలు ఉపయోగించేందుకు వదిలిపెట్టు. నా ఈ ఉపదేశాన్ని ఎవరైనా ఉదయం, సాయంత్రం జపిస్తే, నీ భయము కలుగదు. నేను ఆడిన ఈ ప్రదేశంలో స్నానం చేసి, దేవతలకు తర్పణం చేసి, ఉపవాసంతో, నన్ను ధ్యానిస్తూ పూజిస్తే, వారు పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారు. రమణక ద్వీపాన్ని విడిచి, ఈ సరస్సులో ఆశ్రయించావు; నీవు నా పాదచిహ్నాన్ని ధరించినందువల్ల, సుపర్ణుడు (గరుడుడు) నిన్ను భయంతో తినలేదు.’’ కృష్ణుని ఈ మాటలు విని, నాగపత్నులు ఆనందంతో, గౌరవంతో ఆయనను దేవవస్త్రాలు, పుష్పమాలలు, మణులు, అభరణాలు, సుగంధ ద్రవ్యాలు, పద్మమాలతో పూజించారు. వారు కృష్ణుని ప్రదక్షిణ చేసి, నమస్కరించి, కాళియుడు తన భార్యలు, స్నేహితులు, పిల్లలతో సముద్రద్వీపానికి వెళ్ళిపోయాడు. ఆ సమయంలో యమున నది విషముక్తమైంది—మనుష్యరూపంలో క్రీడించిన కృష్ణుని కృపవల్ల. తర్వాత, కాళియుడు ద్వాదశాక్షర మంత్రంతో ధూపం, గంధం, ఇతర పూజాసామగ్రితో కృష్ణుని పూజించాడు. ఇంతలో, సూత మహర్షి చెబుతాడు—అక్కడ రాజు పరీక్షితుడు ఒక ఆవును, ఒక ఎద్దును చూస్తాడు; అవి బలహీనంగా, నిస్సహాయంగా కొట్టబడుతున్నాయి. ఒక శూద్రుడు గదను పట్టుకుని, రాజ్యానికి అవమానంగా, వాటిని కొడుతున్నాడు. ఆ ఎద్దు, పద్మదండం వలె తెల్లగా, భయంతో వణుకుతూ, మిగిలిన కాళ్లు విరిగిపోయినట్టు ఒకే కాలు మీద నిలబడి ఉంది. ఆవు, ఒకప్పుడు పుష్కలంగా పాలిచ్చేది, ఇప్పుడు తీవ్రంగా బాధపడుతూ, శూద్రుడి కాలితో కొట్టబడి, తన కుందేలు దూరంగా ఉండటంతో కన్నీళ్లతో, శోకంతో, ఆకలితో వాడిపోయి ఉంది. ఈ విధంగా, భూమి, ధర్మం, పరమాత్మ, నాగుడు, కృష్ణుడు, పరీక్షితుడు, ఆవు, ఎద్దు, కలియుగం—all ఈ భాగవత కధలో పరస్పర సంబంధాలతో మన ముందుకు వస్తారు.