ధర్మదేవుడు భూమాతను చూసి, ఆమెకు కలిగిన దుఃఖాన్ని గమనించి, ప్రేమతో అడిగాడు: "భూమాతా! ఈ భయంకరమైన కాలంలో, భూమిపై నిరాశ్రయులైన స్త్రీలు, పిల్లలు క్రూరులైన మానవుల చేతిలో బాధపడుతూ ఉన్నారనే బాధలో ఉన్నావా? లేక బ్రాహ్మణ వర్గంలో పవిత్రమైన వాక్కు అపవిత్రమైందని, ధర్మముతో బ్రతికే గొప్ప వంశాలు అధర్మమయమైన రాజుల చేతిలో క్షీణించిపోతున్నాయని విచారిస్తున్నావా? కలియుగ ప్రభావంతో క్షత్రియ వంశాలు నశించిపోతున్నాయని, రాజ్యాలు పాడైపోయాయని బాధపడుతున్నావా? లేక జీవనోపాధి కోల్పోయిన జనులు ఆహారం, పానీయం, నివాసం, స్నానం కోసం ఎక్కడికక్కడ తిరుగుతూ ఉన్నారని విచారిస్తున్నావా? మాతా! హరి భువి భారాన్ని తీయడానికి అవతరించిపోయి, ఇప్పుడు తిరిగి వెళ్ళిపోయాడని, నీ విమోచనం ఆలస్యమవుతోందని ఆ ఆచరణలు గుర్తుకొస్తున్నాయా? నీకు కలిగిన ఈ దుఃఖానికి మూలమైన కారణం ఏమిటో నాకు చెప్పు. దేవతలందరూ పూజించే నీ శుభదశను కాలమహాశక్తి హరిస్తోందా?" అని అడిగాడు. అప్పుడు భూమాతా ఇలా సమాధానమిచ్చింది: "ధర్మదేవా! నీవు అడిగినది అంతా నీకు తెలుసు. నీవే ప్రపంచానికి ఆనందాన్ని కలిగించే నలుగురు పాదాలైన ధర్మాన్ని నిలుపుతున్నావు. సత్యం, శౌచం, దయ, క్షమ, త్యాగం, సంతుష్టి, సరళత, శాంతి, స్వాధ్యాయ నియమం, తపస్సు, సమత్వం, సహనం, ఇంద్రియనిగ్రహం, విద్య—ఇవి అన్నీ నీవిలో ఉన్న గొప్ప గుణాలు. జ్ఞానం, వైరాగ్యం, ప్రభుత్వం, వీర్యం, తేజస్సు, బలము, స్మృతి, స్వతంత్రత, నైపుణ్యం, సౌందర్యం, ధైర్యం, మృదుత్వం, ధైర్యం, వినయం, మంచి ప్రవర్తన, సహనం, ఉత్సాహం, బలము, ఐశ్వర్యం, లోతు, స్థిరత్వం, విశ్వాసం, ఖ్యాతి, గౌరవం, అహంకారాభావం—ఇవన్నీ నీవిలో నిలిచి ఉంటాయి. మహత్త్వాన్ని కోరేవారు నీను ఆశ్రయిస్తారు. ఇప్పుడైతే, శ్రీనివాసుని, అన్ని గుణాల నిలయమైన భగవంతుని ఉనికిలేని లోకాన్ని, కలిదోషపు దృష్టితో బాధపడుతున్న భూమిని చూసి నేను విచారిస్తున్నాను. నా కోసం, నీ కోసం, ఉత్తమ రాజ్యాధిపతుల కోసం, దేవతలు, పితృదేవతలు, ఋషులు, సద్గుణులు, అన్ని వర్ణాశ్రమాల కోసం కూడా నేను శోకిస్తున్నాను. బ్రహ్మాది దేవతలు కేవలం ఆయన దయ చూపు కోసం కఠిన తపస్సు చేశారు. అలాంటి భగవంతుని పాద ధూళిని, లక్ష్మీదేవి తన స్వస్థానాన్ని వదిలి ప్రేమతో పూజిస్తుంది. నా మీద శ్రీహరి పదచిహ్నాలు—పద్మం, వజ్రం, అంకుశం, ధ్వజం మొదలైనవి—విహరించాయి. అయినా, ఆ మహిమను పొంది కూడా, చివరికి ఆయన నన్ను వదిలేసాడు, లోకాలు కూడా నన్ను నిర్లక్ష్యం చేశాయి. తన స్వశక్తితో భూమి భారం తీయటానికి వచ్చిన వాడు, రాక్షస రాజుల వందలాది సైన్యాలను సంహరించిన వాడు, నీ ధర్మాన్ని స్థాపించిన వాడు, యాదవ వంశాన్ని ఆనందింపజేసిన వాడు—ఆ పరమాత్మను వదిలిపెట్టడం ఎవరికైనా సహించదగినది కాదు. ఆయన పదచిహ్నాల ధూళి నా హృదయాన్ని ఆనందింపజేస్తుంది. ఆయన మధురమైన చూపులు, చిరునవ్వులు, మధుర వాక్యాలు—ఇవి తేనెటీగల స్థిరతను కూడా పోగొడతాయి. అలా భూమి ధర్మంతో మాట్లాడుతున్న సమయంలో, రాజర్షి పరిక్షిత్ తూర్పు దిశలో ప్రవహించే సరస్వతి నదీ తీరానికి వచ్చాడు. ఆయన పరమాత్మకు నమస్కరించాడు: 'హే భగవన్! పరమాత్మ, మహాత్మ, సమస్త జీవుల నివాసస్థానం, మూలకారణమైనవాడు, అనంతుడు, పరమస్వరూపుడా! జ్ఞానవిజ్ఞాన నిధిగా, పరబ్రహ్మగా, అపారశక్తుడిగా, గుణాతీతుడిగా, స్థిరుడిగా, లోకానికి అతీతుడిగా నీకు నమస్సులు. కాలస్వరూపుడా, కాలానికి మూలమైనవాడా, కాల విభాగాల సాక్షిగా, జగత్తు స్వరూపుడా, సర్వనియంతగా, సృష్టికర్తగా, కారణంగా ఉన్నవాడా! భూత, ఇంద్రియ, ప్రాణ, మనస్సు, బుద్ధి, హృదయ స్వరూపుడా, అంతరంగా అనుభవించబడేవాడా, కానీ మూడు గుణాలతో మాయతో కమ్మబడినవాడా, నీకు నమస్సులు. అనంతుడా, సూక్ష్ముడా, అవ్యయుడా, సర్వజ్ఞుడా, అన్ని సిద్ధాంతాలకు ఆధారమైనవాడా, వాక్కు, అవాక్కు రెండింటిలోనూ శక్తిగా ఉన్నవాడా, నీకు నమస్సులు. సర్వప్రమాణాలకు మూలమైనవాడా, మునీశ్వరుడా, శాస్త్రాలకు ఆదిగా ఉన్నవాడా, కర్మ, త్యాగ మార్గాలకు మార్గదర్శకుడా, వేద స్వరూపుడా, తిరిగి తిరిగి నీకు నమస్సులు. కృష్ణా! రామా! వసుదేవ కుమారుడా! ప్రత్యూమ్నా! అనిరుద్ధా! సాత్వతపతి! నీకు నమస్సులు. గుణాల దీపమైనవాడా, గుణాలతో తన్ను కప్పుకునే వాడా, గుణ క్రియల ద్వారా గ్రహించబడే వాడా, అంతర్యామినిగా ఉన్నవాడా, నీకు నమస్సులు. అవ్యక్తంలో విహరించే వాడా, వ్యక్తాన్ని పరిపూర్ణం చేసే వాడా, హృషీకేశా! మౌనమునీశ్వరుడా, నీకు నమస్సులు. ఉన్నతమైనదీ, తక్కువదీ తెలిసిన వాడా, సర్వనియంతగా ఉన్నవాడా, అవ్యక్త, వ్యక్త రూపాలన్నీ నీవే, దృష్టికర్త, కారణంగా ఉన్నవాడా, నీకు నమస్సులు. గుణాలకు అతీతుడైనా, జగత్ సృష్టి, స్థితి, లయాలకు అధిపతిగా, కాలశక్తిని నియంత్రిస్తూ, భూతాల్లో వివిధ స్వభావాలను మేల్కొల్పుతూ, నీ దృష్టితో లీలావిహారం చేసే వాడా, నీకు నమస్సులు. త్రిలోకాల్లోని ఈ నీ స్వరూపాలు—శాంతమైనవి, చంచలమైనవి, మాయతో జనించినవి—ఇవి నీకు ప్రియమైనవి. శాంత స్వరూపాలు మరింత ప్రీతిపాత్రమైనవి. ఇప్పుడు ధర్మాన్ని స్థాపించాలనే కోరికతో, ధర్మ పరిరక్షణకు నీవు ప్రయత్నిస్తున్నావు. నీ ప్రజలు చేసిన ఒక్క తప్పును రాజు సహించాలి. నీపై అవివేకంగా ప్రవర్తించిన వాడిని, ధైర్యంతో క్షమించాలి. దయచేసి మాకు కృప చూపు, భర్త ప్రాణం విడిచిపెడుతున్నాడు; మేము దురదృష్టవంతులం, కరుణకు పాత్రులం, భర్త మాకు ప్రాణసమానుడు. నీ సేవకులమైన మేము ఏమి చేయాలో ఆజ్ఞాపించు, నీవు చెప్పినదాన్ని విశ్వాసంతో చేయువాడు భయాన్ని దాటి పోతాడు." శుకదేవుడు ఇలా అన్నాడు: "పాము భార్యలు ఇలా ప్రార్థించగా, ప్రభువు తన పాదాలతో నొప్పిపెట్టిన, అపస్మారంలో ఉన్న కలియను విడిపించాడు. అతడు మళ్లీ శ్వాస, చైతన్యాన్ని పొందాడు. హరిదేవుని దర్శిస్తూ, బలహీనంగా, బాధతో, చేతులు ముడుచుకొని ఇలా చెప్పాడు: 'ప్రభూ! మేము పాపాత్ములం, చీకటి, కోపంలో మునిగిపోయాం. ఈ స్వభావం వదిలిపెట్టడం చాలా కష్టం, ఎందుకంటే ఇది అన్ని జీవుల్లోని అసత్యాసక్తి. ఈ జగత్తును నీవే సృష్టించావు, గుణాలనుసారం దీనికి వివిధ స్వభావాలు, శక్తులు, రూపాలు, వృత్తులు కలిగించావు. అందులో మేము పాములు మిక్కిలి కోపంతో పుట్టాము. నీ మాయను మేము ఎలా వదులుకుంటాం? మేమే మాయలో మునిగి ఉన్నాము. నీవే దీనికి కారణమైనవాడవు, సర్వజ్ఞుడవు, జగన్నాథుడవు. క్షమించాలనుకున్నా, శిక్షించాలనుకున్నా, మాకు నీవు అనుకూలంగా తగినది చేయు.' అప్పుడు భగవంతుడు మానవ రూపంలో ఇలా అన్నాడు: 'పామా! ఇక ఇక్కడ ఉండకూడదు, వెంటనే సముద్రంలోకి వెళ్ళు. ఈ నదిని పశువులు, మనుషులు, నీ కుటుంబం, పిల్లలు, భార్యలు ఆనందించడానికి వదిలిపెట్టు. మానవుల్లో ఎవరైనా నా ఈ ఆజ్ఞను స్మరించి, ప్రాతఃసంధ్యా, సాయంసంధ్యా సమయంలో పారాయణ చేస్తే, నీ నుంచి భయం ఉండదు. నేను ఆడిన ఈ ప్రాంతంలో స్నానం చేసి, దేవతలకు జలార్పణ చేసి, ఉపవాసం చేసి, నన్ను ధ్యానించి పూజిస్తే, అతడు పాపాలన్నింటినుంచి విముక్తి పొందుతాడు.