శ్రీమద్భాగవతపురాణమ్

ఆత్మానం చ పరిత్రాతమశ్వత్థామ్నోఽస్త్రతేజసః । స్నేహం చ వృష్ణిపార్థానాం తేషాం భక్తిం చ కేశవే

అశ్వత్థాముడు సంధించిన అస్త్రం నుండి తాను ఎలా రక్షింపబడ్డాడో, వృష్ణులు మరియు పాండవుల మధ్య ఉన్న అనురాగాన్ని, వారి కేశవునిపై ఉన్న భక్తిని కూడా ఆయన విన్నాడు.

తేభ్యః పరమసన్తుష్టః ప్రీత్యుజ్జృమ్భితలోచనః । మహాధనాని వాసాంసి దదౌ హారాన్మహామనాః

వారు చేసిన సేవలకు ఎంతో సంతోషంతో, ఆనందంతో కళ్లు విప్పి, ఆ మహాత్ముడు వారికి అపారమైన ధనం, వస్త్రాలు, హారాలను ఇచ్చాడు.

సారథ్యపారషదసేవనసఖ్యదౌత్య వీరాసనానుగమనస్తవనప్రణామాన్ । స్నిగ్ధేషు పాణ్డుషు జగత్ప్రణతిం చ విష్ణోర్ భక్తిం కరోతి నృపతిశ్చరణారవిన్దే

విష్ణువు పాదారవిందాలపై భక్తితో ఉన్న రాజు, పాండవులను ప్రేమతో సేవిస్తూ, రథసారథిగా, సహచరుడిగా, సేవకుడిగా, మిత్రుడిగా, దూతగా, వీరాసనంలో భాగస్వామిగా, వారిని అనుసరిస్తూ, వారిని స్తుతిస్తూ, నమస్కరిస్తూ, ఈ లోకాన్ని విష్ణువుకు వందనం చేయించేలా చేశాడు.

* తస్యైవం వర్తమానస్య పూర్వేషాం వృత్తిమన్వహమ్ । నాతిదూరే కిలాశ్చర్యం యదాసీత్తన్నిబోధ మే

అతను ఇలా తన పూర్వీకుల ఆచారాన్ని ప్రతిరోజూ అనుసరిస్తూ ఉండగా, దూరంలో ఒక అద్భుతమైన సంఘటన జరిగింది. దాని గురించి విను.

ధర్మః పదైకేన చరన్ విచ్ఛాయాముపలభ్య గామ్ । పృచ్ఛతి స్మాశ్రువదనాం వివత్సామివ మాతరమ్

ఒక కాలినడకతో ధర్ముడు, తన నీడ తగ్గిపోయిన భూమిని, దూడను కోల్పోయిన ఆవు లా ఏడుస్తూ ఉన్నదాన్ని చూసి, ఆమెను అడిగాడు.

ధర్మ ఉవాచ కచ్చిద్భద్రేఽనామయమాత్మనస్తే విచ్ఛాయాసి మ్లాయతేషన్ముఖేన । ఆలక్షయే భవతీమన్తరాధిం దూరే బన్ధుం శోచసి కఞ్చనామ్బ

ధర్ముడు ఇలా అన్నాడు: సుభద్రే! నీకు అన్నీ బాగున్నాయా? ఎందుకు నీ ముఖం మలినంగా, వాడిపోయినట్లు కనిపిస్తోంది? నీలోపల ఏదో బాధను గమనిస్తున్నాను. దూరమైన బంధువును తలచి బాధపడుతున్నావా, అమ్మా?

పాదైర్న్యూనం శోచసి మైకపాదమాత్మానం వా వృషలైర్భోక్ష్యమాణమ్ । ఆహో సురాదీన్ హృతయజ్ఞభాగాన్ ప్రజా ఉత స్విన్మఘవత్యవర్షతి

నీకు ఒక కాలు లేకపోవడం వల్ల బాధపడుతున్నావా? లేక దుష్టుల చేతిలో నీవు బాధపడబోతున్నావని భయపడుతున్నావా? దేవతలకు యజ్ఞఫలాలు దొంగిలించబడ్డాయని బాధపడుతున్నావా? లేక ఇంద్రుడు వర్షాన్ని కురిపించక ప్రజలు కష్టపడుతున్నారని విచారిస్తున్నావా?

అరక్ష్యమాణాః స్త్రియ ఉర్వి బాలాన్ శోచస్యథో పురుషాదైరివార్తాన్ । వాచం దేవీం బ్రహ్మకులే కుకర్మణ్యబ్రహ్మణ్యే రాజకులే కులాగ్ర్యాన్

ఈ భూమిపై రక్షణ లేకుండా ఉన్న స్త్రీలు, పిల్లలు దుర్మార్గుల చేతిలో బాధపడుతున్నారని బాధపడుతున్నావా? లేక దేవవాణి అయిన వేదాన్ని బ్రాహ్మణులు అపవిత్రం చేస్తున్నారని, ధర్మరహిత రాజుల వల్ల గొప్ప వంశాలు క్షీణిస్తున్నాయని విచారిస్తున్నావా?

కిం క్షత్రబన్ధూన్ కలినోపసృష్టాన్ రాష్ట్రాణి వా తైరవరోపితాని । ఇతస్తతో వాశనపానవాసః స్నానవ్యవాయోన్ముఖజీవలోకమ్

కలియుగ ప్రభావంతో క్షత్రియ వంశాలు నాశనం అవుతున్నాయని, వారు రాజ్యాలను పాడుచేశారని బాధపడుతున్నావా? లేక జనులు తినేది, త్రాగేది, నివాసం, స్నానం కోసం ఇక్కడక్కడ తిరుగుతూ జీవనోపాధి కోల్పోయారని విచారిస్తున్నావా?

యద్వామ్బ తే భూరిభరావతార కృతావతారస్య హరేర్ధరిత్రి । అన్తర్హితస్య స్మరతీ విసృష్టా కర్మాణి నిర్వాణవిలమ్బితాని

లేదా అమ్మా! నీ భారాన్ని తీయడానికి అవతరించిన హరి చేసిన కార్యాలను ఆయన ఇప్పుడు కనబడకపోవడంతో, నీ విముక్తి ఆలస్యమవుతోందని తలచుకుంటున్నావా?

ఇదం మమాచక్ష్వ తవాధిమూలం వసున్ధరే యేన వికర్శితాసి । కాలేన వా తే బలినాం బలీయసా సురార్చితం కిం హృతమమ్బ సౌభగమ్

ఓ vasundhara! నిన్ను బాధిస్తున్న ఆ మూలకారణం ఏమిటో నాకు చెప్పు. దేవతలు పూజించే నీ శుభం, కాలమనే మహాశక్తివంతుడు తీసుకుపోయాడా, అమ్మా?

ధరణ్యువాచ భవాన్ హి వేద తత్సర్వం యన్మాం ధర్మానుపృచ్ఛసి । చతుర్భిర్వర్తసే యేన పాదైర్లోకసుఖావహైః

భూమి ఇలా చెప్పింది: ధర్మా! నీవు అడిగిన వాటన్నింటినీ నీవే బాగా తెలుసు. నీవు లోకానికి సుఖాన్ని కలిగించే నాలుగు పాదాలతో నిలబడుతున్నావు.

సత్యం శౌచం దయా క్షాన్తిస్త్యాగః సన్తోష ఆర్జవమ్ । శమో దమస్తపః సామ్యం తితిక్షోపరతిః శ్రుతమ్

సత్యం, పవిత్రత, దయ, సహనం, త్యాగం, సంతృప్తి, సరళత, మనశ్శాంతి, ఇంద్రియనిగ్రహం, తపస్సు, సమత్వం, ఓర్పు, విరమణ, విద్య—

జ్ఞానం విరక్తిరైశ్వర్యం శౌర్యం తేజో బలం స్మృతిః । స్వాతన్త్ర్యం కౌశలం కాన్తిర్ధైర్యం మార్దవమేవ చ

జ్ఞానం, వైరాగ్యం, ఐశ్వర్యం, వీరత్వం, తేజస్సు, బలం, స్మృతి, స్వాతంత్ర్యం, నైపుణ్యం, అందం, ధైర్యం, మృదుత్వం—

ప్రాగల్భ్యం ప్రశ్రయః శీలం సహ ఓజో బలం భగః । గామ్భీర్యం స్థైర్యమాస్తిక్యం కీర్తిర్మానోఽనహఙ్కృతిః

ధైర్యం, వినయం, మంచితనం, సహనం, శక్తి, బలం, ఐశ్వర్యం, లోతైన మనస్సు, స్థిరత్వం, ఆస్తికత్వం, కీర్తి, గౌరవం, అహంకారరాహిత్యం—

ఏతే చాన్యే చ భగవన్నిత్యా యత్ర మహాగుణాః । ప్రార్థ్యా మహత్త్వమిచ్ఛద్భిర్న వియన్తి స్మ కర్హిచిత్

ఈ గొప్ప లక్షణాలు అన్నీ, ఇంకా మరెన్నో, ఓ భాగవంతుడా! నీవులో ఎప్పుడూ ఉంటాయి. గొప్పతనం కోరేవారు వీటిని కోరుతారు. ఇవి నీవులో ఎప్పుడూ తగ్గవు.

తేనాహం గుణపాత్రేణ శ్రీనివాసేన సామ్ప్రతమ్ । శోచామి రహితం లోకం పాప్మనా కలినేక్షితమ్

అందుకే, అన్ని గుణాలకు పాత్రమైన శ్రీనివాసుడు లేని ఈ లోకాన్ని, కలియుగపు పాపదృష్టి తాకినదిగా చూసి నేను ఇప్పుడు ఎంతో విచారిస్తున్నాను.

ఆత్మానం చానుశోచామి భవన్తం చామరోత్తమమ్ । దేవాన్ పితౄనృషీన్ సాధూన్ సర్వాన్ వర్ణాంస్తథాశ్రమాన్

నేను నా కోసం, నీ కోసం — రాజులలో శ్రేష్ఠుడవైన నీ కోసం, దేవతలు, పితృదేవతలు, ఋషులు, సద్గుణులు, అన్ని వర్ణాలు, ఆశ్రమాలు — వీళ్లందరి కోసం కూడా దుఃఖిస్తున్నాను.

బ్రహ్మాదయో బహుతిథం యదపాఙ్గమోక్ష కామాస్తపః సమచరన్ భగవత్ప్రపన్నాః । సా శ్రీః స్వవాసమరవిన్దవనం విహాయ యత్పాదసౌభగమలం భజతేఽనురక్తా

బ్రహ్మ మొదలైన వారు కేవలం ఆయన దయాదృష్టి కోసం ఎన్నో తపస్సులు చేసి, భగవంతుని ఆశ్రయించారు. అలాంటి వారు కూడా కోరే ఆ మహాలక్ష్మి, తన పద్మవనాన్ని వదిలి, ఆయన పాదధూళిని ఎంతో ప్రేమతో సేవిస్తోంది.

* తస్యాహమబ్జకులిశాఙ్కుశకేతుకేతైః శ్రీమత్పదైర్భగవతః సమలఙ్కృతాఙ్గీ । త్రీనత్యరోచ ఉపలభ్య తతో విభూతిం లోకాన్ స మాం వ్యసృజదుత్స్మయతీం తదన్తే

భగవంతుని పదచిహ్నాలతో — పద్మం, వజ్రం, అంకుశం, ధ్వజం మొదలైన వాటితో — నా శరీరం అలంకరించబడింది. అయినా, అంత గొప్ప వైభవాన్ని పొందినా, ఆయనకు నేను ఇష్టపడలేదు. చివరికి ఆయన నన్ను వదిలేశాడు, లోకాలు కూడా నన్ను తక్కువగా చూశాయి.

* యో వై మమాతిభరమాసురవంశరాజ్ఞామ్ అక్షౌహిణీశతమపానుదదాత్మతన్త్రః । త్వాం దుఃస్థమూనపదమాత్మని పౌరుషేణ సమ్పాదయన్ యదుషు రమ్యమబిభ్రదఙ్గమ్

ఆయనే, అసురవంశపు రాజుల వంద సేనల భారాన్ని తన స్వంత శక్తితో భూమిపై నుంచి తొలగించాడు. నీవు స్థిరంగా లేక, బలహీనంగా ఉన్నప్పటికీ, నిన్ను మళ్లీ బలంగా నిలబెట్టాడు. యదువంశాన్ని అందమైన రూపాలతో ఆనందింపజేశాడు.

* కా వా సహేత విరహం పురుషోత్తమస్య ప్రేమావలోకరుచిరస్మితవల్గుజల్పైః । స్థైర్యం సమానమహరన్మధుమానినీనాం రోమోత్సవో మమ యదఙ్ఘ్రివిటఙ్కితాయాః

పురుషోత్తముడి ప్రేమతో నిండిన చూపులు, ప్రకాశించే నవ్వులు, మధురమైన మాటలు — ఇవి తేనెటీగల స్థిరతను కూడా పోగొడతాయి. ఆయన పాదాల ధూళి నా శరీరాన్ని ఆనందంతో నింపినప్పుడు, ఆయన వేరుపు బాధను ఎవరు భరించగలరు?

* తయోరేవం కథయతోః పృథివీధర్మయోస్తదా । పరీక్షిన్నామ రాజర్షిః ప్రాప్తః ప్రాచీం సరస్వతీమ్

భూమి, ధర్ముడు ఇద్దరూ ఇలా మాట్లాడుతున్న సమయంలో, రాజర్షి అయిన పరీక్షితుడు తూర్పు దిశలో ప్రవహించే సరస్వతి నదికి వచ్చాడు.

( అనుష్టుప్ ) నమస్తుభ్యం భగవతే పురుషాయ మహాత్మనే । భూతావాసాయ భూతాయ పరాయ పరమాత్మనే

భగవంతుడైన మహాత్ముడా! భూతాల నివాసమైనవాడా! భూతరూపుడా! పరమాత్ముడా! నీకు నమస్కారం.

జ్ఞానవిజ్ఞాననిధయే బ్రహ్మణేఽనన్తశక్తయే । అగుణాయావికారాయ నమస్తేఽప్రాకృతాయ చ

జ్ఞానం, విజ్ఞానం సంపద అయినవాడా! పరబ్రహ్మ స్వరూపుడా! అనంతశక్తి కలవాడా! గుణరహితుడా! మార్పు లేనివాడా! ప్రకృతికి అతీతుడా! నీకు నమస్కారం.

కాలాయ కాలనాభాయ కాలావయవసాక్షిణే । విశ్వాయ తదుపద్రష్ట్రే తత్కర్త్రే విశ్వహేతవే

కాలమూ, కాలానికి మూలమైనవాడా, కాల విభాగాలకు సాక్షిగా ఉన్నవాడా, విశ్వస్వరూపుడా, విశ్వాన్ని చూడువాడా, సృష్టికర్తా, కారణమైనవాడా! నీకు నమస్కారం.

భూతమాత్రేన్ద్రియప్రాణ మనోబుద్ధ్యాశయాత్మనే । త్రిగుణేనాభిమానేన గూఢస్వాత్మానుభూతయే

భూతాలు, ఇంద్రియాలు, ప్రాణం, మనస్సు, బుద్ధి, హృదయానికి ఆత్మ అయినవాడా! మూడు గుణాల మాయతో ఆత్మను దాచుకున్నవాడా! అంతరంగా అనుభవించదగినవాడా! నీకు నమస్కారం.

నమోఽనన్తాయ సూక్ష్మాయ కూటస్థాయ విపశ్చితే । నానావాదానురోధాయ వాచ్యవాచక శక్తయే

అనంతుడా! సూక్ష్మ స్వరూపుడా! స్థిరుడా! సర్వజ్ఞుడా! అన్ని మతాలను అంగీకరించేవాడా! మాటకు, అర్థానికి మూలమైన శక్తివంతుడా! నీకు నమస్కారం.

నమః ప్రమాణమూలాయ కవయే శాస్త్రయోనయే । ప్రవృత్తాయ నివృత్తాయ నిగమాయ నమో నమః

ప్రామాణిక జ్ఞానానికి మూలమైనవాడా! మహాకవిగా, శాస్త్రాలకు మూలంగా ఉన్నవాడా! ప్రవృత్తి, నివృత్తి మార్గాల రూపమైన వేదస్వరూపుడా! మళ్లీ మళ్లీ నీకు నమస్కారం.