(இம்த்ரவம்ஶா) பஶ்யந்த்யதோரூபமதப்ரசக்ஷுஷா। ஸஹஸ்ரபாதோருபுஜாநநாத்புதம் । ஸஹஸ்ரமூர்தஶ்ரவணாக்ஷிநாஸிகம் ஸஹஸ்ரமௌல்யம்பரகுண்டலோல்லஸத்
Describing the Indra-lineage, they saw a wonder: below the clouds a hundred‑fold feet, two shoulders like mountains, a miraculous face; a thousand heads, ears, eyes and noses; a thousand sacred tops, robes and ear‑ornaments all shining.
(அநுஷ்டுப்) ஏதந்நாநாவதாராணாம் நிதாநம் பீஜமவ்யயம் । யஸ்யாம்ஶாம்ஶேந ஸ்ரு'ஜ்யந்தே தேவதிர்யங்நராதயஃ
This is the imperishable seed, the treasury of many incarnations, from whose portions gods, men and others are alternately created.
ஸ ஏவ ப்ரதமம் தேவஃ கௌமாரம் ஸர்கமாஶ்ரிதஃ। சசார துஶ்சரம் ப்ரஹ்மா ப்ரஹ்மசர்யமகண்டிதம்
He first took the form of a young god, embracing the birth of creatures; Brahmā moved about, remaining steadfast in celibacy, his vow of brahmacharya unbroken.
த்விதீயம் து பவாயாஸ்ய ரஸாதலகதாம் மஹீம்। உத்தரிஷ்யந் உபாதத்த யஜ்ஞேஶஃ ஸௌகரம் வபுஃ
Second, to sustain the earth sunk in essence, he rose as Bhava, assuming a bountiful body and granting the sacrificial rite its appliance.
த்ரு'தீயம் ரு'ஷிஸர்கம் வை தேவர்ஷித்வமுபேத்ய ஸஃ । தந்த்ரம் ஸாத்வதமாசஷ்ட நைஷ்கர்ம்யம் கர்மணாம் யதஃ
Third he became the origin of sages, taking on rishihood; he taught the Vedic method of devotion, grounded in purity and the cessation of fruit‑driven acts.
துர்யே தர்மகலாஸர்கே நரநாராயணௌ ரு'ஷீ । பூத்வாத்மோபஶமோபேதம் அகரோத் துஶ்சரம் தபஃ
Fourth, in the art of dharma, he manifested as the pair Nara–Narayana, both sages living austerity, calming the self and abandoning harmful penances.
பஞ்சமஃ கபிலோ நாம ஸித்தேஶஃ காலவிப்லுதம் । ப்ரோவாசாஸுரயே ஸாம்க்யம் தத்த்வக்ராமவிநிர்ணயம்
Fifth was Kapila, a siddha‑lord stirred by the fashion of time; he taught the Asurya (Sankhya) system, deciding the assembly of principles.
ஷஷ்டே அத்ரேரபத்யத்வம் வ்ரு'தஃ ப்ராப்தோऽநஸூயயா। ஆந்வீக்ஷிகீமலர்காய ப்ரஹ்லாதாதிப்ய ஊசிவாந்
Sixth, he entered as Atri’s descendant, free from envy and established; addressing Prahlāda and others, he taught the investigative science to the bright‑headed.
ததஃ ஸப்தம ஆகூத்யாம் ருசேர்யஜ்ஞோऽப்யஜாயத । ஸ யாமாத்யைஃ ஸுரகணைஃ அபாத் ஸ்வாயம்புவாந்தரம்
Seventh, born amid ecstatic praise, he became the sacrificial priest who, with the foremost gods, crossed over the regions of Svayambhuva.
அஷ்டமே மேருதேவ்யாம் து நாபேர்ஜாத உருக்ரமஃ । தர்ஶயந்வர்த்ம தீராணாம் ஸர்வாஶ்ரம நமஸ்க்ரு'தம்
Eighth, in the mountain goddess Meru, a mighty‑thighed form arose, showing paths to the resolute and bowing to all hermitages.
ரு'ஷிபிர்யாசிதோ பேஜே நவமம் பார்திவம் வபுஃ । துக்தேமாமோஷதீர்விப்ராஃ தேநாயம் ஸ உஶத்தமஃ
Requested by sages, he sent a ninth earthly form: the best among men—nourished by milk and herbs, revered by brahmanas—this was the excellent sovereign.
ரூபம் ஸ ஜக்ரு'ஹே மாத்ஸ்யம் சாக்ஷுஷோததிஸம்ப்லவே। நாவ்யாரோப்ய மஹீமய்யாம் அபாத் வைவஸ்வதம் மநும்
He assumed a fish‑like shape and perceived the ocean’s flood; placing a boat upon the oceanic earth, he brought down Vaivasvata Manu.
ஸுராஸுராணாம் உததிம் மத்நதாம் மந்தராசலம் । தத்ரே கமடரூபேண ப்ரு'ஷ்ட ஏகாதஶே விபுஃ
He churned the ocean of the gods and demons, and Mount Mandara was used as the churner; in the guise of a stubborn tortoise he supported the back of that mountain at eleven places.
தாந்வந்தரம் த்வாதஶமம் த்ரயோதஶமமேவ ச। அபாயயத்ஸுராந்அந்யாந் மோஹிந்யா மோஹயந்ஸ்த்ரியா
He became Dhanvantari in the twelfth, and in the thirteenth likewise; beguiling and being beguiled, he subdued other gods, ensnaring them through delusion.
சதுர்தஶம் நாரஸிம்ஹம் பிப்ரத் தைத்யேந்த்ரமூர்ஜிதம் । ததார கரஜைரூரௌ ஏரகாம் கடக்ரு'த் யதா
In the fourteenth he bore the Narasimha form, famed as the slayer of the demon-king; roaring like thunder, he shook the earth and tore the demon apart with his claws as a lion rends flesh.
பஞ்சதஶம் வாமநகம் க்ரு'த்வாகாதத்வரம் பலேஃ। பதத்ரயம் யாசமாநஃ ப்ரத்யாதித்ஸுஸ்த்ரிவிஷ்டபம்
In the fifteenth he appeared as the dwarf Vamana, striking down the pride of the strong and, asking for three paces of land, reclaimed the earth from the three worlds.
அவதாரே ஷோடஶமே பஶ்யந் ப்ரஹ்மத்ருஹோ ந்ரு'பாந் । த்ரிஃஸப்தக்ரு'த்வஃ குபிதோ நிஃக்ஷத்ராம் அகரோந்மஹீம்
In the sixteenth incarnation he punished kings who plotted against Brahma; enraged by triple offenses, he utterly destroyed the Kshatriya power on earth.
ததஃ ஸப்ததஶே ஜாதஃ ஸத்யவத்யாம் பராஶராத் । சக்ரே வேததரோஃ ஶாகா த்ரு'ஷ்ட்வா பும்ஸோऽல்பமேதஸஃ
Then, born in the seventeenth to Satyavati from Parashara, he established a branch of the Vedic lore, seeing the decline of men’s intelligence and the scarcity of learned people.
நரதேவத்வமாபந்நஃ ஸுரகார்யசிகீர்ஷயா । ஸமுத்ரநிக்ரஹாதீநி சக்ரே வீர்யாண்யதஃ பரம்
Having attained the status of a great man, desirous of serving the gods, he subdued the ocean and accomplished other feats, displaying power surpassing all.
ஏகோநவிம்ஶே விம்ஶதிமே வ்ரு'ஷ்ணிஷு ப்ராப்ய ஜந்மநீ । ராமக்ரு'ஷ்ணாவிதி புவோ பகவாந் அஹரத்பரம்
In the nineteenth year of the Vrishnis’ generations he was born as Ramachandra or Krishnachandra; the Lord, celebrated on earth, filled the day with glory.
ததஃ கலௌ ஸம்ப்ரவ்ரு'த்தே ஸம்மோஹாய ஸுரத்விஷாம்। புத்தோ நாம்நாம் ஜநஸுதஃ கீகடேஷு பவிஷ்யதி
Now in the age to come, in the final dusk when the gods’ enemies are deluded, a son named Buddho will be born among the beetles of mankind—one afflicted by confusion.
அதாஸௌ யுகஸம்த்யாயாம் தஸ்யுப்ராயேஷு ராஜஸு । ஜநிதா விஷ்ணுயஶஸோ நாம்நா கல்கிர்ஜகத்பதிஃ
At the junction of the age, amid robber-like kings, a progeny named Kalki, famed for Vishnu’s renown, will be the sovereign of the world.
அவதாரா ஹ்யஸங்க்யேயா ஹரேஃ ஸத்த்வநிதேர்த்விஜாஃ । யதாவிதாஸிநஃகுல்யாஃ ஸரஸஃ ஸ்யுஃ ஸஹஸ்ரஶஃ
Indeed, the number of Vishnu’s incarnations is endless; among the twice-born there are countless repositories of his being—each clan furnishing thousands of such manifestations.
ரு'ஷயோ மநவோ தேவா மநுபுத்ரா மஹௌஜஸஃ। கலாஃ ஸர்வே ஹரேரேவ ஸப்ரஜாபதயஃ ததா
Sages, Manus, gods, and sons of Manu of mighty vigour—all arts are solely those of Hari; likewise the Prajapatis act as his manifestations.
ஏதே சாம்ஶகலாஃபும்ஸஃக்ரு'ஷ்ணஸ்து பகவாந்ஸ்வயம் । இந்த்ராரிவ்யாகுலம் லோகம் ம்ரு'டயந்தி யுகே யுகே
These fragmented portions (aṁśa-kalāḥ) are living beings, while Krishna Himself is the Supreme Lord; in every age He playfully reestablishes a world troubled as by Indra's wrath.
ஜந்ம குஹ்யம் பகவதோ ய ஏதத்ப்ரயதோ நரஃ। ஸாயம்ப்ராதர்க்ரு'ணந்பக்த்யா துஃகக்ராமாத் விமுச்யதே
This birth of the Lord is secret: a man who attentively invokes it morning and evening with devotion is freed from the village of sorrows.
ஏதத் ரூபம் பகவதோ ஹ்யரூபஸ்ய சிதாத்மநஃ । மாயாகுணைர்விரசிதம் மஹதாதிபிராத்மநி
That form of the Lord is indeed the form of the conscious Self, fashioned within the self by the qualities of māyā and by great primordial principles.
யதா நபஸி மேகௌகோ ரேணுர்வா பார்திவோऽநிலே । ஏவம் த்ரஷ்டரி த்ரு'ஶ்யத்வம் ஆரோபிதம் அபுத்திபிஃ
Just as clouds in the sky, dust on the earth, or wind in the air are seen by the seer, so too visible and invisible appearances are superimposed by the unenlightened.
அதஃ பரம் யதவ்யக்தம் அவ்யூடகுணப்ரு'ம்ஹிதம்। அத்ரு'ஷ்டாஶ்ருதவஸ்துத்வாத் ஸ ஜீவோ யத் புநர்பவஃ
Therefore that which is beyond, unmanifest and arrayed with qualities, unseen and unheard as a reality, is what the living being again becomes—this is rebirth.
யத்ரேமே ஸதஸத் ரூபே ப்ரதிஷித்தே ஸ்வஸம்விதா । அவித்யயாऽऽத்மநி க்ரு'தே இதி தத்ப்ரஹ்மதர்ஶநம்
Where the same Self appears in forms of being and non-being and one's own consciousness is opposed, that beholding of Brahman is due to ignorance acting in the Self.