ஒரு காலத்தில், ஞானம், விவேகம், வேதம், தவம், நேரடி அனுபவம், மரபு, மற்றும் அனுமானம் ஆகியவை எப்போதும் ஆரம்பத்திலும் முடிவிலும் உள்ளன; அவற்றின் நடுவிலும் காலமும் காரணமும் இருப்பது அதே ஒன்றுதான் என்று ஒரு ஞானி கூறினார். இது போல, தங்கத்தை நாம் எப்போது பார்த்தாலும், அது தங்கப் பொருள்களில் எங்கும் பரவியிருப்பதைப் போலவே, பல்வேறு பெயர்களும் வடிவங்களும் இருந்தாலும், நடுவில் இருப்பது நானே என்று அவர் விளக்கியார். அந்த ஞானம் மூன்று நிலைகளைக் கொண்டது—காரணம், விளைவு, செய்பவர்—இவை மூன்று குணங்களால் ஆனவை. இவை சேர்ந்தும் பிரிந்தும் இருக்கும்போது, நான்காவது நிலையே உண்மை என்று அறிவார். ஆரம்பத்திலும் முடிவிலும் நடுவிலும் இல்லாதது வெறும் பெயர் மட்டும்; பரமாத்மா இருப்பதாக நிர்ணயித்ததுவே உண்மை என்று அவர் உணர்ந்தார். இல்லாதது இருந்தது போல் தோன்றுவது, ராஜஸ்வ குணத்தின் மாற்றம். பிரம்மம் சுயமாக பிரகாசிப்பது, அதே பிரம்மமே இந்த உலகம், இन्द्रியங்கள், பொருள்கள், மனம், அவற்றின் மாற்றங்கள் எனப் பலவாக வெளிப்படுகிறது. இந்த பிரம்மத்தை தெளிவாக விவேசித்து, எதிர்ப்புகளை திறமையாக மறுத்து, சந்தேகங்களை துண்டித்து, ஆனந்தத்தில் அமைதியாக, விருப்பங்களைப் பொருட்படுத்தாமல் வாழ வேண்டும். இந்த ஆத்மா, மண்ணால் ஆன உடலோ, இन्द्रியங்களோ, தேவர்கள், அசுரர்கள், காற்று, நீர், அக்கினி ஆகியவையோ அல்ல; மனம் என்பது உணவாகும், புத்தி சத்த்வம், அகங்காரம் ஆகாயம், பூமி பஞ்சபூத சீரான கலவை. குணங்களால் ஆன இவைகள், தம்முடைய இருப்பிடம் தெளிவாக அறிந்தவரை எவ்வாறு பாதிக்க முடியும்? அவை கலங்கினாலும் குற்றம் இல்லை; மேகங்கள் சூரியனை மறைக்க முடியாததைப்போல். விண் காற்று, அக்கினி, நீர், பூமி ஆகியவற்றின் குணங்களுக்கு ஒட்டாதது போல, சத்து, ரஜஸ், தமஸ் என்ற மூன்று குணங்கள் மனதில் சஞ்சாரத்துக்கு காரணமாவதும், அவை அழிவில்லாத பரமாத்மாவைத் தொட முடியாது. இருந்தாலும், இந்தக் குணங்கள் மாயையால் உருவானவை என்பதால், அவற்றைத் தவிர்த்து, என்மீது நிலையான பக்தி கொண்டு மனதில் உள்ள ராஜஸ்வ களிமையை நீக்க வேண்டும். சில தவறான யோகிகள், தேவதைகள் அல்லது மனிதர்களால் ஏற்பட்ட தடைகளால் பாதிக்கப்பட்டு, பழைய பழக்கத்தால் மீண்டும் யோகத்தைச் செய்கிறார்கள்; ஆனால் அது கர்ம பத்தியின்படி அல்ல. செயல் அல்லது விதியின் காரணமாக உயிரினம் செய்கிறது; ஆனால் ஞானி, இயற்கையிலேயே இருந்தாலும், ஆசையை விட்டுவிட்டு, தன் ஆனந்தத்தை அனுபவிக்கிறார். நின்று, உட்கார்ந்து, நடந்து, படுத்து, கழித்து, உணவு உண்டாலும், ஆத்மாவில் நிலைபெற்ற மனம் வேறெதுவும் உணராது. பொய்யான பொருளை உணர்ந்தாலும், பலவிதமான காரணிகளால் மாறாகப் பார்த்தாலும், அது உண்மையல்ல என்று ஞானிகள் கருதுவதில்லை; கனவு விழித்தவுடன் மறைவதைப்போல். முன்பு அடைந்த குணங்களும், செயல்களும், அறிவின்மையால் ஆத்மாவிலிருந்து வேறுபடாமல் இருந்தாலும், அவை வெறும் கவனிப்பால் நீங்கும்; ஆத்மாவை பிடிக்கவும், விட்டு விடவும் முடியாது. உதயமான சூரியன் இருளை நாசம் செய்யும், ஆனால் உருவாக்காது; அதுபோல் என் கூர்மையான விவேகம் அறிவில் உள்ள அறிவின்மையைக் களைவதாகும். இந்த சுய பிரகாசமான, பிறப்பற்ற, அளவற்ற ஆத்மா மிகப் பெரிய அனுபவம்; அது எல்லாருக்கும் ஒரே அனுபவம், இரண்டில்லாதது; பேச்சு முடிந்தபின், பேச்சும் உயிரும் இயக்கப்படுவது அதனால் தான். சுத்தமானதில் வேறுபாடு என்ற எண்ணமே சுய மாயை; ஆத்மாவைத் தவிர வேறு ஆதாரம் இல்லை. பெயர், உருவம், ஐந்தடங்கிய, முரணற்றது—இவை அர்த்தமில்லாவிட்டாலும், வெறும் புகழ்ச்சி மட்டுமே; இப்படிப்பட்ட இருமை உணர்வுகள் தங்களை ஞானி என நினைப்பவர்களுக்கே உரியது. யோகி யோகத்தில் முழுமை அடையாதபோது, உடலில் ஏற்படும் கலக்கம் தடையாக இருக்கலாம்; அதற்காக விதிகள் கூறப்பட்டுள்ளன. யோக சக்தியால் சிலர் ஆசனங்களும், உயிர் நிலைப்பாடும் கொண்டு நோய்களை அழிக்கிறார்கள்; சிலர் தவம், மந்திரம், மூலிகைகள் கொண்டு தடை நீக்குகிறார்கள். சிலர் என் மீது தியானம் செய்து, என் நாமத்தை ஜபித்து, அல்லது யோகாசாரர்களின் பாதையை பின்பற்றி எதிர்மறை சக்திகளை அகற்றுகிறார்கள். சில ஞானிகள் இளம் பருவத்தில் உடலை உறுதியானதாக அமைத்து, பலவிதமான முறைகளால் சித்தி அடைவதற்கு முயற்சிக்கிறார்கள். ஆனால், இத்தகைய திறமைக்கு மதிப்பு இல்லை; அந்த முயற்சி வீணாகும், ஏனெனில் உடல் மரக்கனி பழம் போல அழிகிறது. யோகத்தை தொடர்ந்து பயில்வதால் உடல் நீடிக்குமாயின் கூட, அதில் நம்பிக்கை வைக்காமல், யோகத்தையும் விட்டுவிட்டு என்மீது பக்தியுடன் இருக்க வேண்டும். யோகியைப் போல யோகத்தில் தன்னை அர்ப்பணித்து, என்மீது சரணாகதி கொண்டு, விருப்பமின்றி, தடைகள் வரினும் கலங்காமல், தன் ஆனந்தத்தில் நிலைத்திருப்பான். அப்போது, தனது கணவர் பிரிந்துவிட்டதை அறியாமல், அவள் பழையபடி அமர்ந்தாள். கணவரை வழிபடும்போது, அவரது பாதங்களில் வெப்பம் இல்லாததை உணர்ந்தபோது, அந்த பெண் கலங்கிய மனதுடன், தனியாக உட்கார்ந்தாள். தனக்காகவே துயர்ந்தாள், துணையற்றவளாய் கண்ணீர் வடித்தாள்; காட்டில் மார்பை அழுத்தி, தெளிவான குரலில் அழைத்தாள்: “எழுந்திரு, எழுந்திரு, அரச ஷியே! கடற்கரை சூழ்ந்த இந்த நாட்டை, கள்வர்களும், க்ஷத்திரியர்களும் பயப்பதைத் தடுப்பாய்!” இவ்வாறு புலம்பியவள், காட்டில் கணவரைத் தொடர்ந்து சென்றாள்; கணவரின் பாதத்தில் விழுந்து, கட்டுப்பாடின்றி கண்ணீர் விட்டாள். மரக்கட்டில் சிதை அமைத்து, கணவரின் உடலை அதில் வைத்து, தானும் அவருடன் சேர நினைத்து மனதை நிலைநிறுத்தி அழுதாள். அங்கே, ஒரு பழைய நண்பன், தன்னை உணர்ந்த ஒரு பிராமணன், மென்மையான வார்த்தைகளால் அவளை ஆறுதல் கூறினார். “நீ யார்? யாருடையவள்? இங்கே கிடப்பவர் யார்? நீ எனை நண்பனாக நினைக்கிறாயா? ஒருகாலத்தில் நீ எனுடன் சுற்றினாய் என்பதை ஞாபகம் இருக்கிறதா? நீ என்னை மறந்து, பூமியில் பொருள் ஆசையில் மூழ்கி வேறு இடம் சென்றாய். நீயும் நானும், மன ஏரியில் வாழ்ந்த அன்னங்கள்; ஆயிரம் ஆண்டுகள் எப்போதும் பிரிவில்லாமல் இருந்தோம். ஆனால், நீ என்னை விட்டுவிட்டு, பூமியில் உலக ஆசையுடன் சென்றாய்; அங்குப் புறப்பட்டு, ஒரு பெண் அமைத்த இடத்தைப் பார்த்தாய். அந்த இடம்—ஐந்து தோட்டங்கள், ஒன்பது வாயில்கள், ஒரு காவலாளர், மூன்று அறைகள், ஆறு குடும்பங்கள், ஐந்து சந்தைகள், ஐந்தடங்கிய இயல்பு—பெண்களின் இருப்பிடம். ஐந்து இன்பங்கள், ஒன்பது வாயில்கள் உயிரின் வாயில்கள், ஜாதராக்னி மற்றும் உணவு அறைகள்; குடும்பம் என்பது இంద్రியங்களின் கூட்டம். சந்தை என்பது செயல் சக்தி; பஞ்சபூத இயல்பு அழிவில்லாதது; சக்தியின் அதிபதி, இங்கு நுழைந்த மனிதன், தானே அறியாமல் அங்கே இருக்கிறான்.” என்றார் அந்த ஞானி. இவ்வாறு, ஆத்மா, உலகம், அதன் உண்மை-பொய், மனம், உடல், ஆசை, பிரம்மம், யோகா—all இவை பற்றிய ஞானமும், அனுபவமும், இரக்கம் கலந்த வார்த்தைகளால் அந்தப் பழைய நண்பன் விளக்கினார்.